Emdeý men em alý quqy qaraldy

Elimizde adam densaýlyǵy eń basty nazarda turatyndyǵy belgili. Bul Konstıtýsııada, «Halyq­tyń densaýlyǵy jáne densaýlyq saqtaý júıesi» kodeksinde, Adam quqyqtaryn qorǵaý salasyndaǵy halyqaralyq mindettemelerde kepildik berilgen quqyqtarmen rettelgen. Soǵan oraı qazirgi ýaqytta aq halatty abzal jandardyń Gıppokrat antyna saı adal jumys isteýi úshin barlyq jaǵdaı ja­sa­lynýda. Ásirese, zamanaýı medı­sınalyq qural-jabdyqtarmen já­ne nebir tehnıkalarmen qamta­ma­syz etilgen jańa ǵımarattar kóp-tep salyndy. Endi osy talaptarǵa saı bilikti mamandar bolsa den­saý­lyq salasynda eshbir min tý­yn­damaýy kerek sekildi. Alaıda, búginde dárigerlik qyzmet kórsetý isine halyqtan aryz-shaǵym jıi túsedi. О́ıtkeni, joǵaryda aıtyl­ǵandaı, qolda zamanaýı jańa qu­raldar jetkilikti bolǵanymen olar­dyń tilin biletin jáne antyna saı halyqqa qyzmet kórsete ala­tyn aq halattylardyń tapshy­ly­ǵy adam quqynyń buzylýyna ákep soqtyratyny sózsiz. Ata Zańymyz azamattardyń zań­da belgilengen densaýlyǵyn saq­taý, kepildik berilgen kólemdegi tegin medısınalyq kómek pen aqy­ly medısınalyq kómek jáne memlekettik, jeke emdeý mekemelerinde, sondaı-aq jeke medısı­nalyq tájirıbemen aınalysatyn adamdardan aqyly medısınalyq kómek alý quqyǵyn kózdeıdi. Bul oraıda halyqtyń densaýlyǵy res­pýb­lı­kanyń ulttyq qaýipsizdigin qamta­masyz etýdiń basty faktor­la­ry­nyń biri bolyp tabylady. Son­dyqtan da densaýlyq saqtaý sala­syndaǵy memlekettik saıasat­tyń negizgi qaǵıdattary men mindetteri el azamattarynyń densaý­lyǵyn qorǵaý, sapaly medısı­na­lyq qyz­met kórsetý jáne olardy memlekettik kepildiktermen qamta­masyz etý konstıtýsııalyq quqyq­taryn saqtaý bolyp tabylady. Mine, osy máselelerdi bas­shy­lyqqa alǵan Prezıdent janyn­da­ǵy Adam quqyqtary jónindegi komıssııa tóraǵasy Saǵynbek Tur­synov bastaǵan komıssııa múshe­leri jáne Astana qalasy ákimdigi men densaýlyq saqtaý basqarma­sy­nyń ókilderi keshe Astana qala­syndaǵy №1 qalalyq aýrýhana­nyń otorınolarıngologııa jáne ýro­logııa bólimderin aralady. On­daǵy qyzmet isteıtin dáriger­ler­men áńgimelesip, emdelip jatqan naýqastarmen sóılesti. О́zgelerine qaraǵanda bul aýrýhananyń jáı-kúıi oń kórinedi. Dári-dármek jetkilikti. Barlyq jaǵdaı jasalǵan. Tek keń kósilip qyzmet isteýge qol­baılaý bolyp turǵan ǵımarat­tyń tarlyǵy eken. Degenmen, bul másele de kóp uzamaı sheshimin tap­paqshy, deıdi dárigerler. Al jal­py mamandardyń azdyǵyn ol­ar da jasyrmaıdy. Memleket basshysy janyn­da­ǵy Adam quqyqtary jónindegi komıssııa músheleri dárigerlermen já­ne naýqastarmen áńgimelesý ba­rysynda azamattardyń densaýly­ǵyn qorǵaý jáne bilikti medı­sı­nalyq kómek alýda konstıtýsııa­lyq quqyqtaryn qamtamasyz etý, dárigerler men basqa da medıs­ı­nalyq qyzmetkerlerdiń áleýmet­tik-quqyqtyq qorǵalýyna, olar­dyń Reseıde (Máskeý men Sankt-Peterbýrgte), Eýropalyq Odaq elderinde, Izraılde biliktilikterin kóterý máselelerine kóńil bóldi. Sonymen qatar, sapar barysynda komıssııa músheleri elordadaǵy №1 qalalyq aýrýhananyń oń ju­mys tájirıbesin elimizdiń basqa da emdeý mekemelerine taratýǵa usy­nys jasady. Ústimizdegi jylǵy Joldaýda densaýlyq saqtaý máselesine erekshe nazar aýdarylǵany belgili. Osyǵan baılanysty biz qazir qa­ladaǵy densalyq saqtaý mekemeleri men aýrýhanalardy aralap, on­daǵy dárigerler men naýqas jan­dardyń jaǵdaıymen tanysý­damyz. Mundaǵy negizgi maqsat – naýqas jandardyń em alý barysynda kon­s­tıtýsııalyq quqyqtarynyń qalaı saqtalyp jatqandyǵyna mán berý. Osy oraıda aýrýhanada em alyp jatqan naýqastarmen sóılestik. Olar qazirgi jaǵdaı burynǵyǵa qaraǵanda jaqsarǵanyn aıtady. Sheshimin tappaı jatqan problemalar da barshylyq eken. Solar­dyń ishinde maman dárigerlerdiń jetispeıtindigi, jas mamandardyń munda kelmeıtindigi, ǵımarattyń tarlyǵy jáne t.b. máseleler bar. Olardy sheshý joldaryn qaras­ty­rýǵa kómek qolyn sozamyz. Jal­py, bul is-shara Prezıdent Ákim­shiligi men bizdiń komıssııanyń 2011 jylǵa arnalǵan jumys jos­paryna sáıkes júrgizilip otyr, –deıdi Saǵynbek Tursynov. Sóıtip, emdeý mekemesinde bol­­ǵan osy saparda jınalǵan tyń má­limetter komıssııanyń Memleket basshysynyń qaraýyna usyna­tyn «Qazaqstan Respýblıkasyn­daǵy adam quqyqtarynyń ahýaly týra­ly» jyl saıynǵy baıandama­synyń «Azamattardyń densaýly­ǵyn qor­ǵaý­ǵa jáne bilikti medı­sınalyq kó­mek alýǵa konstıtý­sııa­lyq qu­qyq­tary» bólimine engizilmek. Aleksandr TASBOLATOV.