Beıbitshil ustanymnyń bederli belesi

Jahandaný zamanynda ór­ke­nıet jalyna jarmasqan kez kelgen el úshin syrtqy saıasattyń orny ishki saıasattan góri bólek, sıpaty ózgerek. Sebebi, syrtqy saıasattyń maqsaty – álemdegi, jalpy, dúnıeniń ár qıyryndaǵy memlekettermen júıeli baılanys ornatý, tıimdi dıplomatııalyq qarym-qatynas ornyqtyrý. Iаǵnı, Qazaqstannyń BUU Qaýipsizdik Keńesine turaqty emes músheligine saılanýy onyń syrtqy saıasattaǵy beıbit bastamalaryn júzege asyrýyna mol múmkindik beredi.   2017 jyly – elimiz úshin aı­týly jyl. Sebebi, bıyl Qa­zaqstan BUU Qaýipsizdik Ke­ńe­siniń Turaqty emes múshe­si retinde óz mıssııa­syn bastady. 2016 jyl­dyń 28 maýsymy kúni BUU-nyń Nıý-Iorktegi shtab-pá­ter­inde Qazaqstan BUU Qaýip­­sizdik keńesiniń 2017-2018 jyldardaǵy Turaq­ty emes múshesi bolyp saı­lan­ǵany barshaǵa málim. Sol tusta elimiz Taıland memle­ketinen ozyq bolyp, aıqyn ba­symdyqpen jeńiske jetti. Bul – memleketimiz baǵyn­dyr­ǵan bıik belesterdiń biri. Bıylǵy jyldyń 1 qań­tarynan bastap, biz BUU Qaýipsizdik Keńesiniń Turaq­ty emes múshesi retinde óz jumysymyzdy bastap kettik. Endi elimiz aldaǵy eki jyl boıy BUU Qaýipsizdik Keńesiniń Turaqty emes múshesi retinde keleli má­se­lelerge nazar aýdaratyn bolady. Máselen, Eýra­zııa keńistigindegi, Orta­lyq Azııa óńirindegi ekono­mıkaǵa, ekologııaǵa, medı­sınaǵa, kóshi-qon saıasatyna, terrorızm men ekstremızmge qatysty ózekti máseleler aı­ryqsha nazarda turmaq. Ási­rese, Ortalyq Azııadaǵy óńir­lik qaýipsizdik, onyń ishinde Aýǵanstandaǵy áleý­mettik-ekonomıkalyq jaǵ­daıdy saıası turǵydan ońtaı­landyrý sekildi máselelerge kóp kóńil bólinedi dep oılaımyn. О́zine júktelgen mıssııany oryndaý barysynda Qazaqstan ıadrolyq qarýdyń taralýyn boldyrmaý, beıbitshilik pen ıadrolyq qarýsyz álem qurý ıdeıasyn ilgeriletý boıynsha BUU Qaýipsizdik Keńesiniń basqa da múshelerimen tyǵyz yntymaqtastyqta jumys isteıtinine senimdimin. Jalpy, syrtqy saıasatqa memle­ket tarapynan aıryqsha kóńil bó­linse, ol belgili bir mólsherde ishki saıasattyń da durys qalyptasýyna septigin tıgizedi. Máselen, shetelden ınvestısııa tartý, álem elderimen ózara múddelestik tetigin jandandyrý, saýda-sattyq, ekonomıka, mádenı-rýhanı salalardy damytý... Bulardyń barlyǵyna tıimdi de júıeli júrgizilgen syrt­qy saıasattyń negizinde ǵana qol jetkizýge bolady. Al ol sózsiz, memlekettiń ishki saıasaty deń­geıiniń kóterilýine áser etpeı qoımasy anyq. Endeshe, syn­darly syrtqy saıasat – eldi ilge­ri­letýshi birden-bir lokomotıv. «Adamnyń kúni – adammen» degen sóz bar. Muny bir memlekettiń ekinshi memleketpen ara-qatynasyna baılanysty da qoldanýǵa bolady. Damý kóshinen qalys qalǵysy kelmeıtin el ózge memleketpen ózara túsinistik ráýishte qarym-qatynas ornata bilse, odan eshkim utpasa, utylmasy anyq. Árıne, ár eldiń tek ózine ǵana tán damý joly, baǵyt-baǵdary bar. Memleketimizdiń qadamy nyq bolsyn desek, biz ózge eldiń júrip ótken jolynan, baǵyt-baǵdarynan tájirıbe jınap, bilmeıtin tustarymyzdy úırenýimiz kerek. Bul el ishindegi san túrli salany damytyp qana qoımaı, halyqtyń ómir súrý sapasyn jaqsartýǵa, órkenıetti eldermen ıyq tirestire alatyndaı deńgeıge jetýge yqpalyn tıgizbek. Qazaqstan – óziniń saıası re­for­malarynyń durys júrgizi­lýiniń arqasynda tórtkúl dú­nıege tanylǵan memleket. Eli­mizdiń Táýelsizdik alǵan shırek ǵasyrdan astam ýaqyttan ber­gi syrtqy saıasattaǵy bas­ty baǵyty – kópvektorlylyq. Onyń artyqshylyǵy nede? Kópvektorlylyq dúnıe júzindegi barlyq elmen jaqsy peıil-nıette bolý, sol arqyly álem aldynda abyroıly el ataný. Demek, kópvektorlylyq – Qazaqstan 25 jyl ýaqyt boıy basshylyqqa alyp kele jatqan basty baǵdar. Elimizdiń osy jyldar ishinde júrip ótken jolyna úńilsek, kópvektorlylyq saıasatynyń durys tańdalyp alynǵanyna, onyń memlekettiń damýyna kóp paıdasyn tıgizgenine kóz jetkize alamyz. Qazirgi tańda biz Birikken Ulttar Uıymy, Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymy sekildi jetekshi qurylymdardyń, basqa da ıslamdyq qarjylyq ınstıtýttar men birlestikterdiń beldi múshesine, sondaı-aq, jahandy tolǵandyryp otyrǵan máseleler talqylanatyn aýqymdy únqa­tysý alańyna aınaldyq. Bir sóz­ben aıtqanda, Qazaqstan – Batys álemimen de, Shyǵys álemimen de tıimdi baılanys ornyqtyryp úlgergen Ortalyq Azııadaǵy birden-bir bedeldi memleket. Mundaı deńgeıge biz álem el­deriniń barlyǵyna teńdeı baǵyt­talǵan kópvektorly saıa­saty­myzdyń arqasynda qol jetkiz­dik. Qazaqstan – BUU-nyń bel­di múshesi. Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev BUU-nyń mańyzdy sessııalaryna san márte qatysqanyna tarıh kýá. Qazaqstan Prezıdenti aýqymdy jıyndarǵa qatysyp qana qoımaı, bıik minberlerde turyp, halyqaralyq qaýipsizdikke qatysty ózekti bastamalardy kóterip, oı-paıymdaryn jahan jurtyna jetkize bildi. Byltyr Elbasy Vashıngtonda Iаdrolyq qaýipsizdikke qatysty ótken IV Sammıttiń bıik minberinde turyp, «Álem. XXI ǵasyr» manıfesin jarııalap, ǵalamdyq mańyzy bar máselelerdi ortaǵa tastady. Elbasy aıtqan oı-paıymdardyń ıdeıalyq ózegi – soǵystyń aldyn alý, álem bolyp ıadrolyq qarý-jaraqtan bas tartý, jahan boıynsha synaq polıgondaryn jabý. Bul Qazaqstannyń táýelsizdigin alǵan ýaqyttan beri úzbeı kóterip kele jatqan máselesi. Sebebi, elimiz Semeı synaq polıgonyn jabý arqyly dúnıe júzine beıbitsúıgish el retinde tanyldy, álem lıderleriniń sanasyna «soǵys órtin tutatpaý, kerisinshe, ony óshirý ár eldiń óz qolynda» ekenin uıalata bildi. Sondyqtan Nursultan Nazarbaevtyń «Álem. XXI ǵasyr» manıfesi – jahan jurtyna tastalǵan úndeý. Al onyń maqsaty – ıadrolyq qarýsyz álem qurý. Manıfestiń mańyzdy bolǵany sonshalyq, ol BUU Bas Assambleıasy men BUU Qaýipsizdik Keńesiniń resmı qujatyna aınalyp úlgerdi. Aldaǵy ýaqytta biz aýqymdy irgeli uıym artqan senim údesinen shyǵý úshin osy baǵyttaǵy jumystarymyzdy nátıjeli túrde jalǵastyra berýimiz kerek. О́tken jyly Astanada «Iаd­rolyq qarýsyz álem qurý» ta­qy­rybynda halyqaralyq konferensııa ótti. Oǵan kóp memleketten delegattar kelip, Qazaqstannyń ıadrolyq qarýdan bas tartý ba­ǵytynda kótergen bastamalaryn qoldap, óz taraptarynan rı­zashylyqtaryn jetkizdi. Jalpy, HHI ǵasyr­da­ǵy álemdik jáne aımaq­tyq qaýipsizdikti qamtama­syz etýde ıadrolyq qaýip­siz­diktiń alar orny erekshe. О́ıtkeni, búgingi kúni álem­niń ár túkpirinde túrli qaq­tyǵystar, qarama-qaıshy­lyqtar oryn alýda. Lań­kestik uıymdar halyqty úreı­lendirip, jarylystar oshaǵy kóbeıýde. Sol lań­kesterdiń qolyna álgi qarý túsetin bolsa ne bola­dy? Onda jalpy adamzat­qa qaýip tónbeı me?! Mine, sol sebepti de bul máse­lede Elbasy Nursultan Nazarbaev­tyń róli orasan. En­­deshe, ǵalamdyq qaýip­siz­dikti aımaqtyq qaýip­siz­dik máselelerimen ushtas­­tyra bilgen Nursultan Nazarbaevtyń basta­ma­larynyń baǵalanýy – zańdy­lyq. Aldaǵy ýaqytta Qazaq­stan terrorızm men ekstre­mızge qarsy saıasatty ashyq túrde júrgizip júrgen el re­tinde bul baǵyttaǵy ju­mys­tardy odan ári bel­sen­di túrde jalǵastyra bermek. Budan bólek, Qazaq­stan Shanhaı yntymaq­tastyq uıymy, Islam Ynty­maq­tastyǵy Uıymy syndy jetekshi qurylymdardyń da tolyqqandy múshesi. Máselen, ShYU elimizge ekonomıkalyq jaǵynan aıtarlyqtaı septigin tıgizip keledi, Jibek jolyn qaıta jandandyrý baǵytynda ınvestısııalar tartylyp, «Batys Eýropa – Batys Qytaı» jobasy aıasynda elimiz aýmaǵynda qanshama jol­dar tóselip, jolǵa qa­­jetti qyzmet kórsetý ın­fra­qu­rylymdary salyndy. Sondyqtan bul uıym aıasyndaǵy yntymaqtastyq biz úshin óte tıimdi ári paıdaly. Islam elder­in­degi aýqymdy saıası, eko­no­mıkalyq qurylymdarmen, onyń ishin­de Islam ınves­tısııalyq qorymen, Islam damý ban­kimen ózara baılanysty jan­dandyrýdyń da biz úshin bereri kóp. Sebebi, arab el­deriniń, onyń ishinde Saýd Arabııasy, Katar, Oman, Iran memleketteriniń ın­vestı­sııa jaǵynan múm­kindigi mol. Biz sol múm­kindikti qur jibermeı, óz elimizge ın­vestısııa tartyp, ekonomıka­myzdy damyta berýimiz kerek. Jalpy, jaqyn bola­shaqta Qazaqstannyń syrtqy saıa­sattaǵy jumystary kúr­delenip, jańasha qarqyn ala túspek. О́ıtkeni, bizdi meje­li mindetter kútip tur. Bıyl­dyń ózinde elimizde tarıh paraǵyna jazylatyn aýqym­dy oqıǵalar ótedi. Máselen, EKSPO-2017 halyq­ara­lyq maman­dan­dyrylǵan kórmesi. Oǵan qan­shama elden arnaıy delegasııalar kelip, qatyspaq. Demek, mundaı jaýapkershilikke toly ke­zeńde abyroı bıiginen kóri­ný Qazaqstan úshin syn bol­ǵaly tur. Eger, dál osyndaı syn saǵatynan súrinbeı ót­sek, onda bul elimizdiń ósip-órkendeýine, syrtqy saıa­­sattaǵy rólin nyǵaıtýǵa, eko­no­­mıkanyń damýyna jol ashar edi. Qazir, Qudaıǵa shúkir, sa­lystyrmaly túrde aıtar bolsaq, Qazaqstan kóp elden kósh ilgeri. En­digi maq­satymyz – kem-ketik jeri­mizdi toltyryp, damy­ǵan el­derdiń qatarynan oıyp tu­ryp oryn alý, sol arqy­ly memleket abyroıyn asqaq­tatý. Tóleýtaı SÚLEIMENOV, Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń janyndaǵy Memlekettik basqarý akademııasynyń professory, Qazaqstannyń tuńǵysh Syrtqy ister mınıstri