Úlken jaýapkershilikpen úndesken úndeý

Jalpy, bıylǵy jyldyń 2 naý­ryzynda elimizdiń BUU-ǵa múshe bolyp qabyldanǵanyna 25 jyl tolady. Osy ýaqyt ishinde kóptegen is-sharalar birlese atqarylǵany belgili. Endigi kezekte Qazaqstan Qaýipsizdik Keńesi jáne onyń qosalqy organdarymen kún tártibindegi barlyq máseleler boıynsha syndarly is-qımyl jasaıtyn bolady. Prezıdenttiń Úndeýinde bylaı delingen: «Biz jahandyq jáne óńirlik syn-qaterlerdi sheshýge ujymdyq jaýapkershilik qalyptastyrylyp, Keńestiń múshe elderi arasynda HHI ǵasyrǵa sáıkes keletin, memleketter qarym-qatynastarynyń jańartylǵan modelin qurý mańyzdylyǵy túsinigin nyǵaıtýǵa umtylamyz». Shynynda da, Elbasy buǵan deıin Birikken Ulttar Uıymyn qaıta qurý týraly bastama kóterip, tipti onyń shtab-páterin aýystyrý jónindegi pikirin de bildirgen edi. О́ıtkeni, álemde kóptegen túıtkildi máseleler óz sheshimin taba almaý­da. Bul oraıda Úndeýde jylyna bir ret nemese eki jylda bir ret Keńeske múshe memleketterdiń memleket jáne úkimet basshylary deńgeıinde Qaýipsizdik Keńesiniń otyrysyn ótkizý týraly usynys ta qoldaýǵa laıyq. Sebebi, kez kelgen kúrdeli máseleni kúsh birik­tirmese, sheshý óte qıynǵa soǵady. Sondyqtan da Memleket basshysy N.Nazarbaevtyń Birikken Ulttar Uıymynyń Qaýipsizdik Keńesine Saıası úndeýi der kezinde jarııalandy jáne Qazaqstannyń óz jumysyn serpindi bastaýyna oń yqpalyn tıgizetin bolady deýimiz kerek. Jalpy, Birikken Ulttar Uıymy Qaýipsizdik Keńesiniń turaqty emes múshesi quramyna kirý Qazaqstannyń tarıhı jeńisi retinde baǵalanyp otyr. Onyń baıybyna barý úshin eń aldymen atalǵan halyqaralyq beldi de bedeldi uıymǵa turaqty emes múshe bolý elimizge nesimen paıdaly degenge oı júgirtip kórsek.  Árıne,  BUU qyzmeti boıynsha myqty maman emes ekenim de ras bolar, biraq elimizdiń syrtqy saıasat vedomstvosynda jumys istegen jyldar ishinde biraz jaıttan habardar bolǵanymdy da qaperge sala ketkim keledi. BUU Jarǵysynyń 24-babyna sáıkes, Qaýipsizdik Keńesine halyqaralyq qaýipsizdik pen beıbitshilikti ustap turý jónindegi basty mindet júktelgen. BUU-nyń basty «alty organynyń» qatarynan tabylatyn Qaýipsizdik Keńesiniń músheliginde 15 memleket bolsa, sonyń ony daýys berý arqyly saılanady. Qazir BUU quramyndaǵy 193  memlekettiń basym daýysyn alǵan Qazaqstan úshin bul – úlken jetistik. О́ıtkeni, táýelsizdigine qol jetkizgennen bergi ýaqytta elimiz álemde beıbitshilik pen qaýipsizdikti ornyqtyrý baǵytyndaǵy kóptegen ıgi isterge bastamashylyq tanytty. Bul bastamalar halyqaralyq qoǵamdastyq tarapynan qoldaýǵa ıe bolyp keledi. Endi BUU Qaýipsizdik Keńesiniń turaqty emes múshesi retinde Qazaqstan Eýrazııa keńistigindegi jáne Ortalyq Azııadaǵy ótkir degen máselelerdi de kún tártibine shyǵara alady. Bizge berilgen jańa mártebe eshqandaı da qarjylyq quıy­lymdy qajet etpeıdi. Qaýipsizdik Keńesiniń turaqty emes múshesi retinde BUU bıýdjetine qosymsha qarjy quısyn degen talap joq. Al turaqty músheler, árıne, ózderiniń basymdyqty róline baılanysty qosymsha shyǵyndar shyǵarýyna týra keledi. Máselen, bitimgershilik operasııalaryn júrgizý úshin qashanda qosymsha qarajat qajet. Turaqty músheler Reseı, AQSh, Qytaı, Ulybrıtanııa jáne Fransııa ekendigin qaperge sala keteıik. Atalǵan bestik ıadrolyq klýbqa kiredi.  Osyndaı iri derjavalarmen qatar otyryp, ózekti degen jahandyq máselelerdi talqylaý Qazaqstan úshin mártebeli bolǵanymen, óte úlken jaýapkershilikti talap etedi. Elimiz 2017-2018 jyldary Qaýipsizdik Keńesiniń turaqty emes múshesi retinde óz mindetin abyroımen atqarady degen nyq senim bar bárimizde. Osy arada Qaýipsizdik Keńesiniń Bas Assambleıadan aıyrmashylyǵy qandaı degen saýalǵa da jaýap bere ketken jón dep bilemin. Birikken Ulttar Uıymynyń birneshe basty basqarý organdary bar ekendigi belgili. Uıymǵa múshe-memleketter Bas Assambleıaǵa, Qamqorshylar keńesine, Ekonomıkalyq jáne áleýmettik keńeske óz ókilderin jibere alady. Al Qaýipsizdik Keńesine ókildi jiberý óte qıyn ekendigin aıta ketken oryndy. Eń aldymen, saılanyp alýyń kerek. Bos oryn tek on ekendigin, oǵan talasýshylardyń qatary birneshe ondap sanalatynyn da nazardan shyǵarmaıyq. Árıne, Qaýipsizdik Keńesi klassıkalyq «álemdik úkimet» beınesinen alystaý shyǵar, alaıda, ózgelermen salystyrǵanda hrestomatııalyq ıdealǵa eń jaqyn keletini osy ekendigin kóremiz. Al endi Qaýipsizdik Keńesi naqty nemen aınalysady degenge kelsek, árıne, álemdegi qaýipsizdik pen beıbitshilikti saqtaýmen aınalysady dep qysqa qaıyra salýǵa bolar edi. Onyń artynda bir eldiń ekinshisine álimjettik kórsetýin tyıý, ózara dúrdarazdyqty tarqatý, keıbir astamshylyqqa barǵandardy ornyna qoıý sııaqty ótkir máseleler jatyr. Eń bastysy, ýshyǵa túsken janjaldardy sheshýde araaǵaıyndyq jasaýyna múmkindigi bar. Eger keıbir shodyr minezdi elder jaı sózdi túsinbese, onda barlyǵy ustanýǵa mindetti ekonomıkalyq sanksııalar men saýda embargosyn engizý de esh qıyndyq týǵyzbaıdy. Tek elderdiń bul máselede biraýyzdyǵy kerek. Tipten, jaǵdaı asqynyp, moıyndalmaı bara jatsa, onda BUU áskeri – bitimgershilik kontıngenti kirgizilýi de ábden múmkin. Turaqty emes músheler Qaýip­sizdik Keńesiniń otyrysynda daýys berýge ózgelermen teń qu­qyqty. Alaıda, bestiktiń kez kelgen qarardy veto qoıý joly­men qabyldatpaı tastaýǵa quqy bar. Qazaqstan, árıne, ondaı veto qu­qyǵyna ıe emes. Deı turǵanmen, kez kelgen sheshim qabyldaýda eli­mizdiń pikiri mańyzdy. Sheshimder qa­byldaýda daýystyń úshten eki­sine ıe bolý kerek. Iаǵnı, kez kelgen sheshimdi qabyldaýda 15 músheniń kem degende 9 daýysy kerek. Olaı bolsa, Qazaqstannyń bergen daýy­sy óte mańyzdy bolatynyna kóz jetkizý qıyn emes.  Bul jerde másele ózińniń halyq­aralyq múddelerińdi alǵa jyljytýda ǵana emes. Barlyq másele bestik quramyndaǵy elder endi Qazaqstanmen eki jyl ishinde sanasyp, barynsha til tabysýǵa tyrysatyn bolady. Qysqasy, Qazaqstan – búginde BUU tarapynan mańyzdy sheshim­der qabyldaýǵa qajetti toǵyz daýys­tyń birine ıe el. Al Qaýipsiz­dik Keńesinde tóraǵalyq aýyspaly bolǵandyqtan, elder alfavıt boıynsha 1 aı saıyn aýysyp otyrady.  Osy turǵydan kelgende, 15 mú­sheniń biri retinde Qazaqstan bir ret Qaýipsizdik Keńesinde 30-31 kún tóraǵalyq etedi. Sóıtip, ha­lyqaralyq beldi de bedeldi uıym quramyndaǵy eki jyldyq mú­sheligimiz bizdiń halyqaralyq deńgeıdegi is-áreketterimizge sony serpin qosatyn bolady. Iаǵnı, ekonomıkaǵa ınvestısııa tar­týǵa, jańa tehnologııalardy áke­lýge, halyqaralyq jobalarǵa qaty­sýǵa múmkindik beredi. Eń bas­tysy, elimizge tıimdi sheshimderdi qa­byl­datý mashyqtaryn úıretedi. Janbolat ÚSENOV, Eýrazııalyq keńestiń halyqaralyq qatynastar jónindegi dırektory