Is-sharany Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń janyndaǵy Qazaqstan strategııalyq zertteýler ınstıtýty men «AMANAT» partııasynyń Qoǵamdyq saıasat ınstıtýtymen birlesip uıymdastyrdy.
Saraptamalyq alań jańa Konstıtýsııa jobasynyń negizgi erejelerin, olardyń ınstıtýsıonaldyq, quqyqtyq jáne saıası saldaryn ashyq talqylaý formatynda ótti.
Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik keńesshisi Erlan Qarın alǵysóz sóılep, Konstıtýsııa tek eń joǵary zańdyq qujat ári quqyqtyq akt qana emes, sonymen qatar ózindik qoǵamdyq kelisim ekenin atap ótti.
«Menińshe, jańa Konstıtýsııa múddeler tepe-teńdigin neǵurlym aıqyn bekitýge, qoǵamdaǵy jańa suranystar men úmitterdi dálirek kórsetýge múmkindik beredi, shekten shyqpaı, parasatty tepe-teńdikti saqtaı otyryp jáne aqylǵa qonymdy saıasat logıkasyn rastaıdy», dedi E. Qarın.
Memlekettik keńesshi jańa Konstıtýsııany ázirleý jáne ony qoǵamdyq talqylaý jańa tarıhı kezeńniń bastalýyn bildiretinin atap ótti. Onyń aıtýynsha, jańa Konstıtýsııanyń basty ereksheligi – qujat qoǵamda qalyptasqan tepe-teńdik pen kelisimdi ǵana bekitip qoımaı, eldiń qaı baǵytta damıtynyn jáne Qazaqstan bolashaqta qandaı memleket qurýdy kózdeıtinin aıqyndaıtyn basty suraqqa jaýap beredi.
Birinshi paneldik sessııa saıası transformasııa, bılik tarmaqtary arasyndaǵy ókilettikterdi qaıta bólý, memlekettik ınstıtýttardyń úılesimdiligi men basqarylýyn kúsheıtý máselelerine arnaldy. Pikirtalasty Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń janyndaǵy Qazaqstan strategııalyq zertteýler ınstıtýtynyń dırektory Jandos Shaımardanov júrgizip, jańa saıası model ınstıtýsıonaldyq jetilýge – ókildi organdardyń rólin nyǵaıtýǵa, partııalyq eseptilikti damytýǵa, úılestirý mehanızmderin kúsheıtýge jáne sheshimderdiń sapasyn jaqsartýǵa baǵyttalǵanyn atap ótti.
Saıasattanýshy Marat Shıbýtov qazirgi Konstıtýsııa jobasy aýqymy men quqyqtyq retteý tereńdigi jaǵynan sapalyq turǵyda erekshelenetinin atap ótti.
«Bul – eń kólemdi ári egjeı-tegjeıli Negizgi zań. Negizinde, sóz burynǵy modeldi túzetý týraly emes, memlekettiń strategııalyq bolashaǵyna baǵyttalǵan uzaq merzimdi ınstıtýsıonaldyq qurylymdy qalyptastyrý jóninde bolyp otyr», dep atap ótti Marat Shıbýtov.
QR Ádilet mınıstri Erlan Sarsembaev jańa Konstıtýsııa jobasyndaǵy ulttyq jáne halyqaralyq quqyqtyń araqatynasy máselesine túsinikteme berdi.
«Konstıtýsııanyń 1-babynda Qazaqstan Respýblıkasy quqyqtyq memleket ekeni kórsetilgen… Budan keıin óte mańyzdy qaǵıda keltiriledi – soǵan nazar aýdarǵym keledi – Konstıtýsııanyń eń joǵary zańdyq kúshi bar jáne ol Qazaqstan Respýblıkasynyń búkil aýmaǵynda tikeleı qoldanylady», dep atap ótti E. Sársembaev.
Parlament Májilisiniń depýtaty Aıdos Sarym Parlament jumysy qalaı ózgeretini jáne onyń eldiń jańa saıası júıesindegi yqpaly qalaı artatyny týraly suraqqa jaýap berdi.
«Qazirgi jaǵdaıda biz, bir jaǵynan, zańdardyń jedel, ýaqtyly ári joǵary sapada qabyldanýyn qamtamasyz etýimiz qajet. Ekinshi jaǵynan, saıası básekelestikti kúsheıtý úshin qosymsha múmkindikter jasaý mańyzdy», dedi ol.
L.N. Gýmılev atyndaǵy EUÝ prorektory Indıra Rystına tolyq proporsıonaldy júıe jaǵdaıynda partııalardyń jumysy qalaı ózgeretini týraly pikir bildirdi.
«Aralas model kezinde partııalar birmandattyq okrýgterdegi jekelegen kandıdattardyń bedeline súıene alsa, proporsıonaldy júıede zań shyǵarýshy bılikti qalyptastyrýdyń jalǵyz arnasy – partııanyń ózi bolady. Bul personalıstik saıasat modelinen baǵdarlamalyq-partııalyq modelge kóshýdi bildiredi. Aıryqsha mańyz óńirlik deńgeıge beriledi», dedi ol.
Parlament Májilisiniń depýtaty Nıkıta Shatalov bılikti bólý jańa modeliniń zań qabyldaý jyldamdyǵy men sapasyna yqpaly týraly aıta otyryp, eń bastysy jyldamdyq emes, zań shyǵarýshy organ jumysynyń tıimdiligi ekenin atap ótti. Onyń aıtýynsha, bir palataly ókildi organ zań jobalarynyń ınstıtýsıonaldyq úzilistersiz úzdiksiz qaralýyn qamtamasyz etedi.
Ekinshi paneldik pikirtalas qoǵamdyq qatysýdyń jańa tetikterin jáne konstıtýsııalyq baqylaýdy qalyptastyrýǵa, sondaı-aq memlekettik bılik organdarynyń eseptiligin kúsheıtýge arnaldy. Sessııa moderatory AMANAT partııasynyń Atqarýshy hatshysy Dáýlet Káribek boldy.
Parlament Májilisiniń depýtaty Erlan Saırov jańa Konstıtýsııa jobasynda Quryltaıdyń baqylaý fýnksııalaryn kúsheıtýge erekshe mán berdi.
«Quryltaı men Qazaqstan Halyq keńesi ınstıtýttary turaqtylyqty qamtamasyz etýdiń demokratııalyq tásili retinde engiziledi. Quryltaıǵa keletin bolsaq, Qazaqstanda Prezıdent ınstıtýty kúshti saqtalǵan jaǵdaıda onyń túrli bılik tarmaqtaryna qatysty baqylaý fýnksııalary kúsheıedi», dep atap ótti E. Saırov.
Ǵylym komıtetiniń Fılosofııa, saıasattaný jáne dintaný ınstıtýtynyń dırektory Aıgúl Sádýaqasova Qazaqstan Halyq Keńesiniń birneshe qoǵamdyq alańdardyń tarıhı jáne ınstıtýsıonaldyq tájirıbesin biriktiretin organ retindegi róline toqtaldy.
«Onyń áleýeti – qoǵamdyq dıalogty, saraptamalyq talqylaýdy jáne óńirlik ókildilikti birtutas ınstıtýsıonaldyq qurylym sheńberinde biriktire otyryp, azamattardyń múddelerin júıeli túrde bildirýdi qamtamasyz etý jáne qoǵamdyq senimdi nyǵaıtý», dedi A. Sádýaqasova.
M.S. Nárikbaev atyndaǵy KAZGIýÝ Ýnıversıtet Basqarma tóraǵasy Talǵat Nárikbaev Qazaqstan Halyq Keńesi birneshe konsýltasııalyq organdy biriktiretinin, bul azamattyq qoǵamnyń tutas birligin beıneleıtinin atap ótti.
Ádilet mınıstrliginiń Zańnama jáne quqyqtyq aqparat ınstıtýtynyń dırektory Indıra Áýbákirova konstıtýsııalyq reformanyń óńirlik ókildikke áserine toqtaldy.
«Konstıtýsııa jobasy óńir múddelerin eskeretin quraldardy usynady. Bul – Qazaqstan Halyq Keńesi, oǵan referendýmdy bastaý quqyǵy beriledi. Bul – óńirler óz bastamalaryn usynyp, iske asyra alatyn alań», dedi I. Áýbákirova.
Qoǵam qaıratkeri, Májilis janyndaǵy Qoǵamdyq palata múshesi Erlan Smaılov jańa Konstıtýsııa jobasynyń ekologııalyq baǵytqa ıe ekenin atap ótti, óıtkeni Preambýlada tabıǵatty qorǵaý prınsıpi bekitilgen.
Úshinshi sessııa jańa Konstıtýsııanyń redaksııasynda adam quqyqtary men bostandyqtaryn júıeli túrde bekitýge, prosestik kepildikterdi kúsheıtýge jáne quqyq qorǵaý ınstıtýttaryn damytýǵa arnaldy.
Sessııa moderatory – Madına Nurǵalıva, ol jańa Konstıtýsııa jobasynyń memlekettiń damýyn adamǵa baǵyttalǵan logıkada belgileetinin atap ótti.
Parlament Májilisiniń depýtaty, Zańnama jáne sot-quqyqtyq reforma komıtetiniń tóraıymy Snejana Imasheva jańa Konstıtýsııa jobasy zańnamalyq aktilerdiń úlken massıvin qaıta qaraýdy, búgingi jańa normalar, baptar men erejeler arqyly olardyń áleýetin ashýdy kózdeıtinin atap ótti.
Májilis depýtaty Ýnzıla Shapaq «qoǵamnyń moraldyq negizderi» men «qoǵamdyq tártip» uǵymdaryn túsindirýge toqtaldy.
«Eger osyny egjeı-tegjeı qarasaq, mundaı shekteýler halyqaralyq quqyqtyq aktilerde de qarastyrylǵan – Azamattyq jáne saıası quqyqtar jónindegi halyqaralyq pakt jáne Adam quqyqtary jónindegi Eýropa konvensııasy», dedi Ú. Shapaq.
Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy Adam quqyqtary jónindegi ýákil Artýr Lastaev quqyq qorǵaý standarttaryn konstıtýsııalyq deńgeıde bekitýdiń negizgi mańyzdylyǵyn atap ótti. Onyń aıtýynsha, Qazaqstan Konstıtýsııada eń joǵary quqyqtyq deńgeıde barlyq memlekettik organdar men qoǵam jumysynyń adam quqyqtaryn basymdylyǵyn bekitedi.
Qazaqstan Respýblıkasyndaǵy Bala quqyqtary jónindegi ýákil Dınara Zakıeva sıfrlyq transformasııa jaǵdaıynda balalardyń derbes derekterin qorǵaýdy kúsheıtý qajettigin aıtty.
«Biz sıfrlyq ortada ómir súremiz, jáne bul derbes derekterdi paıdalanýdy talap etedi. Bizdiń balalarymyz búgin áleýmettik jelilerdiń belsendi qoldanýshylary. Zertteýler kórsetkendeı, balalardyń 46%-y ınternetti 5–8 jasynda qoldana bastaıdy», dedi ol.
Ádil sóz halyqaralyq sóz bostandyǵyn qorǵaý qorynyń prezıdenti Qarlyǵash Jamanqulova sıfrlyq qaýip-qaterler men jańa Konstıtýsııa jobasynyń quqyq qorǵaý áleýeti týraly pikir bildirdi.
Saraptamalyq alań kásibı pikirtalastyń joǵary deńgeıin jáne jańa Konstıtýsııa jobasyn talqylaýǵa sarapshylar qaýymdastyǵynyń keńinen tartylǵanyn kórsetti.
