Balabaqsha bıznesin damytýǵa ne kedergi?

Mektepke deıingi bilim berýdegi bıznestiń quqyǵy zańmen rettelýi tıis, dep jazady palata.kz. «Atameken» UKP alańynda «Nur Otan» partııasy, «Atameken» UKP, «Asyl bala» respýblıkalyq qaýymdastyǵy jáne Qazaqstannyń mektepaldy bilim berý qaýymdastyǵynyń uıymdastyrýymen, sondaı-aq, Bilim jáne ǵylym mınıstrligi, Ulttyq ekonomıka mınıstrligi, Astananyń bilim basqarmasy ókilderi  qatysýymen  jeke menshik balabaqshalardyń máselelerine arnalǵan dóńgelek ústel otyrysy ótti. Jekemenshik balabaqshalar sany artqan Suranyqa qaraı ári memlekettiń kómegimen qoljetimdi jekemenshik balabaqshalar sany ósken. Astana qalasy Bilim basqarmasynyń basshysy Qasymhan Senǵazyevtyń málimetinshe memlekettik qoldaý arqyly   Astana qalasy boıynsha 2016 jyly jeke menshiktegi 44 balabaqsha ashyldy. Qazir elordada mektepke deıingi osyndaı 116 bilim berý mekemesi bar.  «Biz «Balapan» baǵdarlamasynyń aıasynda qoldaý kórsete alamyz. Iаǵnı, bir bala úshin memleket 23 myń teńge tóleıdi, ata-ana 20800 teńge tólep jatyr. Buryn ata-analar jekemenshik balabaqshaǵa 23 myń tóleıtin. 2016 jyldyń shilde aıynan bastap, 20800 teńge tóleıdi. Jekemenshik balabaqshalar 2016 jylǵa deıin memlekettik tapsyrys boıynsha, bir balaǵa 15900 teńge alatyn. Jergilikti bıýdjet arqyly osy somany 23 myń teńgege deıin ósirdik», – dedi Q.Sanǵazyev. Mektepke deıingi bilim berý júıesi bala tárbıesinde sheshýshi ról atqaratyny anyq. Bala zııatyn ashýdaǵy alǵashqy qadamdardyń mańyzdylyǵyn ata-analar bilip, balabaqsha kezegine turady, sábıine sapaly bilim ortalyǵyn tańdaýǵa tyrysady. Balabaqshalarǵa suranysty retteý úshin jekemenshik balabaqshalar kerek. Alaıda jeke kásipkerlerge bul salada bıznes júrgizýde kedergi kóp. Astana qalasy Bilim basqarmasynyń basshysynyń aıtýynsha Elordada kúnine 70-75 sábı dúnıege keledi, táýligine 80-90 bala balabaqshaǵa kezekke turady. «Bul jaqsy demografııalyq kórsetkish. Jekemenshik balabaqshalardyń máselelrin sheshepesek, 2020 jylǵa qaraı balalardy 100 paıyz meketepke deıingi bilim berýmen qamtamasyz ete almaı qalamyz», – dep atap bilim basqarmasy basshysy. Balabaqsha ashqan kásipkerler bıznesteriniń qorǵalmaǵandyǵyn, kásipke qoıylǵan talaptardyń joǵarylyǵyn, tabystyń azdyǵyn alǵa tartady. Aıta ketelik, atalmysh máseleler boıynsha «Atameken» UKP alańynda birneshe talqylaýlar ótken. Atalǵan máseleler saldarynan memleket-jekemenshik seriktestik júzege aspaı otyr. Nege? Sanıtarlyq-epıdemıologııalyq talaptar tym qatal Sanıtarlyq erejeler jáne normalar mektep jasyna deıingi balalar uıymdaryndaǵy ornalastyrý jaǵdaıyna, jer ýchaskesine, ǵımaratqa, úı-jaılardy jabdyqtaýǵa, tamaqtandyrýdy uıymdastyrýǵa, aýa arqyly jylytý rejımine, tabıǵı jáne jasandy jaryqtandyrýǵa, sý jáne kanalızasııa júıesimen qamtýǵa, medısınalyq qyzmet kórsetý jáne tazalyq tártibine úıretýge qoıylatyn sanıtarlyq-epıdemıologııalyq talaptardan turady. Alaıda bul normalar jekemenshik balabaqshalarǵa kele bermeıdi. О́ıtkeni, olar ádette ornalasýy men ishki jabdyqtalaýy boıynsha standartqa saı kelmeıdi. Bıznes úshin balabaqshalarǵa arnap standartqa saı jańa ǵımarat salý tıimsiz. Sondyqtan jekemenshik balabaqshalar ıeleri sanıtarlyq talaptardy jeńildetýdi suraıdy. Mektepaldy bilim berý qaýymdastyǵynyń Taldyqorǵan qalalyq fılıalynyń dırektory Marjan Ahmedjanovanyń aıtýynsha jekemenshik balabaqshalar kóbinde kópqabatty úılerdiń birinshi qabattarynda, kottedjderde ashylýǵa májbúr. Mundaı shekteýlerde sanıtarlyq normalardy saqtaý tym qıyn. Sanaýly bólmeleri bar nysanda medısınalyq kabınet ashyp, oǵan lısenzııa alý múmkin emes. О́z aldyna QR Ulttyq ekonomıka mınıstrligi Tutynýshylardyń quqyqtaryn qorǵaý komıtetine qarasty Sanıtarly-epıdemıologııalyq baqylaý basqarmasynyń basshysy Maral Raqymjanova sanıtarlyq talaptar jeńildetilse, balalardyń densaýlyǵy men qaýipsizdigine keri áser etenin alǵa tartty. Bala tárbıesine tekserýler kedergi jasaıdy Jekemenshik mektepke deıingi mekemeler túrli quzyrly  organdardyń baqylaýynan kóz ashpaıdy. Qaǵazbastylyq, esep berý mashaqaty balabaqsha qyzetkerlerdiń negizgi mindeti – bala tárbıesine arnalǵan ýaqytty azaıtyp otyr. «Jekemenshik balabaqshalarǵa tekserýlerdiń kóptigi osy salanyń qarqyndy jumys isteýine, zamanǵa laıyqty tárbıe men bilim berý deńgeıne keri áser tıgizýde. Osy másele qoǵamdyq talqyǵa salynbaǵan soń, nátıjesi tekserýlerdiń sheksiz, júıesiz, tipti sebepsiz tekserýlerge ákep otyr. Jekemenshik balabaqshalardy barlyq organdar: prokýratýra, eńbek ınspeksııasy, SES, jergilikti atqarýshy organdar, órt sóndirý ınspeksııasy, qarjy baqylaýy, esep komıteti, jemqorlyqqa qarsy komıteti, t.b. tekseredi. Ádette tekseris balalar tynyshtyǵyn buzyp, tekserýshiler syrt kıimderimen kirip, shyrqymyzdy buzady. Tekserister kerek, degenmen olardyń merzimin, jıiligin azaıtyp, júıege keltirý qajet», – dedi Mektepaldy bilim berý qaýymdastyǵynyń Almaty qalalyq jáne Almaty oblystyq fılıalynyń dırektory  Kúlánda Batyrbekova. Jalǵa alynǵan úılerdiń jer ýchaskeleri bıznes úshin emes Jekemenshik balabaqshalar standartty ǵımarattar tapshylyǵynan ádette  kottedjderde, jer ýchaskesi bar úılerde  ashylǵan. Zańnamalarǵa sáıkes balabaqshaǵa qaraıtyn jer ýchaskesi nysanaly maqsatyna qaraı mektepke deıingi mekemege arnalýy shart. Alaıda balabaqsha ashqan kásipkerlerdiń 80-90%-y ǵımarattardy jeke tulǵalardan jalǵa alady. Demek, kottejderdiń jer ýchaskesi nysanaly maqsatyna qaraı jekemenshik ıeniń qolynda, bul standartqa sáıkes emes. Osy másele boıynsha quzyrly organdar balabaqshalarǵa aıypuldar salyp otyr. Jekemenshik úıin jalǵa berýshi jer ýchaskesiniń nysanaly maqsatyn ózgertkisi kelmeıdi. Al jer ýchaskesin qoldaný talabyn ózgertý qyrýar qarajatty talap etedi. Bıznes retinde paıdasynan mashaqaty, tabysynan shyǵyny kóp balabaqshalar osyndaı kedergiler saldarynan jabylý aldynda tur. Memleket pen bıznes ókilderin keńesýge shaqyrǵan «Atameken» kásipkerlik palatasy taraptardy naqty sheshimder qabyldaýdy usyndy. «Kóterilip jatqan másele mańyzdylyǵy joǵary. О́ıtkeni jasalyp jatqan jumystyń sońǵy tutynýshysy, bolashaǵymyzdyń ıeleri, ultymyzdyń  erteńi – bala ekenin umytpaýymyz kerek», – dedi «Atameken» kásipkerlik palatasy Shaǵyn jáne orta bıznesti damytý departamenti dırektorynyń orynbasary  Irına Tıýgına.