Suranysqa ıe buıym

Jańa jyl qarsańynda Glýbokoe aýdanynyń ákimi Qalıhan Baıǵonysov bizge telefon shalyp, elimizdegi qurylys ǵımarattaryna asa sapaly, bir ózi birneshe kirpish ornyna júretin mıneral maqtadan jasalǵan materıaldardy jasaıtyn «IZOTERM”seriktestiginiń jumysymen tanysýǵa shaqyrdy. Aýdan basshysynyń sóz aýanynan ańǵarǵanymyz, elimizde mundaı asa sapaly otandyq ónimderdi shyǵaratyn kásiporyn joqqa tán eken. Bizdi kásiporynnyń bas dırektory Andreı Cherepanov pen tehnıkalyq dırektor Aleksandr Kýshkarev qarsy aldy. Aýmaǵy atshaptyrym alyp zaýyttyń ishine endik. Bir kezderi bul jerde Ertis mys balqytý zaýyty bolǵan. On shaqty jyl buryn ol jabylyp qalǵan soń, atalmysh kásiporyn basshylary zaýyt ǵımaraty men Ulan aýdanynyń Qasym Qaısenov kenti mańyndaǵy ondaǵan gektar jerdi satyp alǵan. Al ol jerde maqta buıymdary zaýytyna asa qajet gabradıabas tasy óndirilip, untaqtalǵan soń materıal jasaýǵa qoldanylady eken. Kásiporyn basshylary «izoterm» materıalyn jasaý kúrdeli ekenin, oǵan fınol-smola, dalamıd, koks qajet ekeni, sonda ǵana óz ónimderiniń sapaly bolatynyn aıtty. – Aldaǵy tamyzda zaýytqa 10 jyl tolady. Qazir bizde 320 adam jumys isteıdi. Shynyn aıtý kerek, jumys ońaı emes, oǵan ekiniń biri shydaı bermeıdi. Jalaqylary jaqsy, 70-80 myń teńge qaratady. Otandyq ónimge degen suranys keremet, tapsyrys birneshe aı buryn túsedi, sondyqtan ónimdi qaıda jiberemiz dep bas qatyrmaımyz. Fınol-smolany Reseıdiń Nıjnıı Tagıl qalasyndaǵy «Ýralhım­plast» kompanııasynan, al koksty kórshi Altaı ólkesindegi Zarınsk qala­syn­daǵy «Polıos» fırmasynan, oraıtyn plenkalardy Novo­sibir qalasyndaǵy «Astro» kásipor­ny­nan jáne О́skemendegi kásiporyn­nan alamyz, – dedi zaýyttyń bas dırektory A.Cherepanov. – Tek turǵyn úı qurylysy emes, bizdiń mıneral-maqta buıym­dary kásiporyndar men basqa da qurylys­qa taptyrmaıtyn materıal. Baǵasy da qymbat emes, máselen, bir sharshy metr materıal 500 teńge turady. Kóldeneńi 5 santımetr bolatyn maqta eki kirpishti aýys­tyra alady. Kásiporyn kólde­neńi 5-20 santımetr bolatyn materıal­dardy shyǵa­ryp jatyr. 20 santımetrdi tórt­ke kóbeıt­­seńiz, bir ózi 8 kirpishti a­lmas­­tyra alady degen sóz. Bul ónim­der ǵımarattyń ishi men syrtyna da paıdalanylady. Ekologııalyq taza, jyly ári sapaly ónimder shyǵarý kólemin aldaǵy ýaqytta ulǵaıtsaq degen oı bar, – deıdi tehnıkalyq dırektor Aleksandr Kýshkarev. Atqarylyp jatqan jumystar pýltpen basqarylady. Dál ortada alyp pesh tur. Bir jarym myń gradýs ystyqta balqıtyn gabradıa­bas tasy untaqtalǵan soń oǵan koks ara­las­ty­rylyp, fınol-smola qosyla­dy eken. Al daıyn ónimder arnaıy qoımada saqtalyp, sosyn Qazaq­stan­nyń barlyq óńirlerine temir jol arqyly jóneltiledi. Aıyna 20-25 myń tonna buıym shyǵaratyn kásip­oryn aldaǵy ýaqytta óz qýatyn arttyrýdy kózdep otyr. Sebebi belgili, sapaly buıymdarǵa degen suranys kún saıyn artyp keledi.  Ońdasyn ELÝBAI, jýrnalıst  Shyǵys Qazaqstan oblysy, Glýbokoe aýdany