Qozapaıa ónimi qoldaýǵa laıyq

Aq maqtanyń ekinshi aty – aq altyn. Qazaqstanda jeńil ónerkásip klasterin óristetýge maqtadan alynatyn talshyqtan bastap jip, mata sııaqty buıymdardyń úlken múmkindigi bar. Qazaqstannyń qolyn maqta-mata, toqyma óndiri­sine jetkizip otyrǵan aq maqta tek Ońtústikte, onyń ishinde negizinen Maqtaaral aýdanynda ósedi.  Maqtanyń paıdasyn aıttyq. Al, osy aq altyndy erte kóktemnen óz boıynda ósiretin qozapaıany, bylaı aıtqanda butaǵy, sabaǵy otynnan basqaǵa jaramaıtyndaı kórinetin. Ras, bir ǵalym qozapaıadan kógildir otyn alyp kórdi. Biraq, shyǵyny kópteý bolǵandyqtan jappaı qoldanysqa enbedi. О́ńirde isker jigitter kóp qoı. Solar­dyń biri maqtaly alqapta qońyr kúzde kúzetshiler sııaqty syıdıyp qalatyn qozapaıadan jıhazdar shyǵýǵa paıdalanatyn taqta jasaýǵa bolatynyn bilip, iske kirisedi. Byltyr Maqtaaraldaǵy sol fırmada bolǵanbyz. Esik aldynda taý kópir qozapaıa, sehta odan jasalǵan DSP. Jelimmen qatyrylyp tyǵyzdalǵan taqtalardyń syrttan tasymaldanatyn taqtalardan esh kemdigi joq. Biraq, óz elinde óndirilip jatqan shıkizattarǵa kúdikpen qaraıtyn jıhaz jasaýshylar áli de syrttan aldyrýdy qolaı kórip, shaǵyn seh júdeńkirep tur eken. Endi sol qozapaıa eń ótimdi jıhaz materıalyna aınaldy. Jaqynda Shymkenttegi «Tassaı» ındýstrııalyq aımaǵynda Qazaq­stan­daǵy erekshe jobalardyń biri iske qosyldy. Ońtústik Koreıanyń tehnologııasymen jabdyqtalǵan «Mega Smart» zaýytynyń negizgi shıkizaty biz baǵanadan beri maqtaýyn jetkizgen qozapaıa. Maqtaaraldaǵy seh osy zaýytpen tyǵyz baılanysta, bylaısha aıtqanda, bıznestiń bir qurylymy. Jıhaz jasaý úshin myqty jyltyr taqta kerek. Qozapaıadan jasalǵan taqtalarǵa túrli lamınattar japsyrylyp sheberler jıhaz jasaýǵa paıdalanǵanda qulpyryp salady eken. «Mega Smart» zaýytynyń bas dırektory Sergeı Hegaıdyń aıtýy boıynsha, qozapaıa eshqandaı ýly qospasy joq ekologııalyq taza ónim bolǵandyqtan TMD elderinde balamasy joq eken. Maqtaaraldaǵy zaýyttan jetkizilgen taqtalar túrli tústermen lamınattalyp, jıhaz zaýytyna ótedi. Ońtústik Koreıa jáne Italııanyń qondyrǵylarymen jumys jasaıtyn zaýyttyń, buıymdarynyń sapasy jaqsy, ásemdigi kóz jaýyn alady. Jylyna 72 myń dana qozapaıa taq­tasyn daıyndaıtyn sehta 29 adam ju­mys jasaıdy. 1 tonna qozapaıa úshin 3500 teńge shyǵyndanatyn zaýyt 1 ton­­na DSP daıyndaýǵa 100 myń teńge jum­­saı­­dy. Al jıhaz zaýytyna 200 mln teńge ın­­ves­tısııa quıylǵan. Jylyna 5 myń jup jıyntyq jıhaz qurastyratyn sehta 40 adam jumyspen qamtylǵan. Jal­py, zaýyttyń osy salaǵa salǵan qar­jy­sy 545 mln teńge. Qozapaıa ekologııalyq jaǵynan taza ónim bolǵandyqtan qazirden iskerlik baılanysqa túsýge nıetti memleketter barshylyq. Zaýyt quryltaıshysy olardyń qatarynda О́zbekstan, Tájikstan, Qyrǵyzstan jáne Reseı memleketterin atady. О́nimniń 94 paıyzy qazaqstandyq bolsa, ázirge 30 paıyzy eksportqa jartylaı shıkizat esebinde shyǵady. Jańa zaýyttyń ashylý saltanatyna oblys ákimi Janseıit Túımebaev arnaıy kelip, lentasyn qıdy. Otandyq kásiporyn tolyq máninde jumys jasaýy úshin oǵan memlekettik qamqorlyq kerek. Oblys ákimdigi ob­lys­­tyq densaýlyq saqtaý jáne bilim bas­­qarmasy sııaqty ózekti sala basshy­laryn arnaıy shaqyrtqan eken. Mektep­ke parta, balabaqsha úıine ústel, oryn­dyqtar, mekemelerge ofıstik jıhazdar shyǵaryp jatqan zaýyttyń ónimderin eń aldymen tıisti salalar qoldaýy qajet. Munda turǵyn úı jıhazdary da jasalyp jatyr. Iаǵnı, alystan arba­laǵansha, jaqynnan dorbala. Aýyl sharýashylyǵynda respýblıka boıynsha jylyjaıdyń 87 paıyzyn bir ózi berip otyrǵan Ońtústiktiń jıhaz shyǵarýda da ózin ózi tolyq qamtı alatynyna osy joly taǵy da kóz jetkizdik. Máselen, Túrkistan qalasynda ózi­miz­diń shynar aǵashynan keremet jıhaz­dar jasalyp jatyr. Sheteldiń tańdaýly buıymdarymen qatar qoısa­ńyz qaısysy túrkistandyq ekeninen jańylysasyz. Tehnologııa, qondyrǵy shet elden ákelingenimen shıkizat otandyq. Baǵasy qol kúıdirmeıdi. Syrdyń boıy qalyń qamys. Arasy­na attyly kisi kire almaıdy. Shar­dara men Otyrar aýdanynyń isker jigit­teri sol qamystan qurylysqa jáne jıhaz­ǵa qajetti taqta daıyndap jatyr. Ekolo­gııa­lyq jaǵynan taza shıkizatqa syrttan quda túsýshiler de kóp. Qudaı qalasa dep aıtaıyq, jaqyn aralyqta Ońtústik jıhaz ónimderi ádemiligi men sapasy jóninen sheteldik maqtaýly fırmalarymen ıtjyǵys túse alady. О́ıtkeni, bul sala jańasha qarqyn alyp keledi. Baqtııar TAIJAN, «Egemen Qazaqstan» Ońtústik Qazaqstan oblysy