Kiris kózi kóbeıse, tabys molaıady

Keshe Parlament Májilisinde «Salyqtyq jáne kedendik ákimshilendirýdi jetildirý» taqyryby boıynsha 2017 jyldaǵy alǵashqy Úkimet saǵaty ótti. Onda Qarjy mınıstri Baqyt Sultanov baıandama jasady. Otyrysty Májilis Tóraǵasynyń orynbasary Gúlmıra Isimbaeva ashyp, júrgizip otyrdy. «Salyqtyq jáne kedendik saıasat – kez kelgen eldiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýynyń tıimdi kepili. Memlekettik kiristerdi ákimshilendirý salasy áleýmettik zor mańyzǵa ıe. Salyq-bıýdjet saıa­saty durys jolǵa qoıylǵan kezde halyqtyń da, bıznestiń de jáne memlekettiń de múddeleri saqtalady. Prezıdent N.Nazarbaev «Qazaqstan jańa jahandyq naqty ahýalda: ósim, reformalar, damý» atty Joldaýynda salyq salasynyń ashyqtyǵyn arttyrý jáne ony ákimshilendirýdiń tıimdiligin qamtamasyz etý týraly tapsyrmalar bergen bolatyn. Sonymen qatar, Ult josparyndaǵy reformanyń úshinshi baǵyty ındýstrııalandyrý men ekonomıkalyq ósýdi qamtamasyz etý jónindegi ózgerister keshenine tikeleı baılanysty. Ult josparynyń 8-qadamy osy máselelerge arnalyp otyr. Onyń ishinde salyq jáne keden saıasaty men rásimderin ońtaılandyrýdy, kedendik rásimderdi ótý kezinde «bir tereze» qaǵıdatyn engizýdi jáne elektrondyq deklarasııalaý júıesin damytýdy, keden jáne salyq júıelerin ıntegrasııalaýdy, jalpyǵa birdeı salyqtyq deklarasııalaýdy engizý jáne ony qabyldaý men óńdeý ortalyqtaryn qurý, t.b. iske asyrý belgilengen», deı kelip, osy baǵyttaǵy jumystardyń qalaı júrgizilip jatqanyn aıtý úshin sózdi Qarjy mınıstri Baqyt Sultanovqa berdi. Mınıstr salyqtyq jáne kedendik ákimshilendirý máselesin bes bólimde baıandap berdi. Onyń birinshisi – Kiristermen jumys jáne baqylaý qyzmeti. 2016 jylǵy memlekettik bıýdjetke túsken kirister jospary 108,4% bolyp, jospardaǵy 5 719,7 mlrd teńge is júzinde 6 198,1 mlrd teńgege jetip, 478,4 mlrd teńgege asyra oryndaldy, dedi ol. Bul – salyqtyq jáne kedendik ákimshilendirýdi jaqsartý boıynsha qabyldaǵan sharalar nátıjesi. Qajetti baqylaý men mindettemelerdi oryndaý úshin bızneske qolaıly jaǵdaı jasalyp, balansty qamtamasyz etkendiktiń mańyzy zor boldy. 2016 jyly salyqtyq tekserýler 10 myń bolyp, 2013 jylǵy 12,2 myńnan ájeptáýir azaıǵan. Tekserister barysynda 2013 jyly 35,4 mln teńge qosymsha kiris túsken bolsa, 2016 jylǵy 10 myń tekseristen 54,6 mln teńge qosymsha túsim bolǵan eken. «Iаǵnı tekserý sany azaıǵanymen, salyqtyń túgel eseptelgen somasy 1,8 esege ósti, – dedi mınıstr. – Budan basqa, kásiporyndardyń jabylý kezindegi tekserýlerin júrgizý barysynda aýtsorsıng tetigi engizildi. Onyń nátıjesinde taratý rásimi jeńildedi, tekserý sany men júrgizý merzimi qysqardy. Budan basqa, salyq tóleýshilerge aıyppul qoldanbastan, qatelikterdi derbes joıý múmkindigi berildi». Ekinshi kezekte mınıstr syrtqy taýar aınalymyn jedeldetýge yqpal etý jumystary týraly baıandady. Tek eki úderisti ońtaılandyrý nátıjesinde jasalatyn is-áreketterdiń sany 898-den 394-ke deıin (2,3 esege) qysqartyldy. Jalpy, kedendik rásimdeý ýaqytyn 6 saǵattan bir saǵatqa deıin qysqarttyq, deı kelip, mınıstr odan ári osy baǵytta qandaı jumystar jasalyp jatqanyn atap ótti. Sonyń ishinde syrtqy saýda qyzmeti, lısenzııa men ruqsattar beretin basqa da birqatar ister memlekettik organdarǵa táýeldi ekenin aıta kelip, «Osyǵan baılanysty, syrtqy ekonomıkalyq qyzmet qatysýshylary úshin «bir tereze» qaǵıdatyn engizý jos­parlanyp otyr jáne UNICTAD-tan satyp alynǵan ASYSER baǵdarlamalyq ónimin túrlendirý boıynsha jumystar bastaldy», dedi. Úshinshi bólimde memlekettik qyzmet kórsetý boıynsha sóılegen B.Sultanov Memleket basshysy usynǵan bul baǵyt ınstıtýttyq reformalarda basymdyq retinde kórsetilgenin eske saldy. Búginde memlekettik kirister organdary memlekettik qyzmettiń 52 túrin kórsetedi (32 salyq jáne 20 keden baǵyty boıynsha). Bul rette 34 qyzmet túri (nemese 65,4%) elektrondyq nysanda kórsetiledi, onyń ishinde qyzmettiń 29 túri balamaly negizde «Azamattarǵa arnalǵan úkimet» memlekettik korporasııasy (HQO) arqyly qoljetimdi boldy, dedi mınıstr. Tórtinshi bólimde halyqaralyq reıtıngterdegi memlekettiń orny týraly baıandaldy. 2016 jyly Qazaqstan «Keden rásimderiniń aýyrtpalyǵy» kórsetkishi boıynsha Jahandyq básekege qabilettilik ındeksinde eleýli túrde alǵa jyljyǵany (77-den 55-shi orynǵa) belgili boldy. «Dúnıejúzilik banktiń «Doing Business-2017» esebine sáıkes, 2016 jyly «Tólemdik qabiletsizdikti retteý» atty ındıkator boıynsha Qazaqstan óz ornyn 9 satyǵa jaqsartyp, 37-orynǵa ıe boldy (46-orynnan 37-orynǵa). «Salyq salý» ındıkatory boıynsha Qazaqstan ádistemeniń ózgertilýine baılanysty 3 orynǵa tómendep, 60-orynǵa ornalasty (buryn 57-oryn)», dedi mınıstr. Baıandamanyń sońǵy bóliminde B.Sultanov atalǵan baǵyttaǵy «100-naq­ty qadam» – Ult josparynyń iske asyrylýy boıynsha baıandady. Bul máse­lelerde jumysty odan ári avtomattandyrý men qoldanystaǵy aqparattyq júıelerdi ıntegrasııalaýdyń mańy­zy zor bolyp tabylatynyn aıtty. «Elektrondyq shot-faktýralar» júıe­sin engizý sheńberinde orasan zor jumys júrgizildi. Bul júıeniń artyq­shylyqtaryna kóz jetkizgen kóptegen kásipkerler 2015 jyldan bastap shot-faktýralaryn elektrondy pishimde resimdeýde», dedi mınıstr. Qaralǵan másele boıynsha qosymsha baıandamany Qarjy jáne bıýdjet komıtetiniń tóraıymy Gúljan Qaraqusova jasady. Salyq salýdy ákimshilendirýdiń sapaly bolýyn aıta otyryp, ol salyq kóleminiń óspeıtinine nazar aýdardy. Qýat kózderi baǵasynyń turaqsyzdyǵyna qaramastan, el ekonomıkasyn ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damytý, turǵyn úı qurylysy, bıznesti qoldaý baǵdarlamalary boıynsha orasan zor jumystar júrgizilip jatyr. Olardyń bári bıýdjettiń kiris bóligin arttyrýǵa tıisti edi. О́kinishke qaraı, bizde olaı bolmaı otyr. Munyń bir sebebi, salyqtyq ákimshilendirýdi sapasyz júrgizgennen sııaqty. Bizdegi salyq organdary salyq tóleıtindermen ǵana jumys isteıdi. Al ony tólemeıtinderdi taýyp jatqanyn estimeısiń. Ádilet mınıstrliginiń, Densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik damý, jergilikti atqarýshy organdardaǵy aqparattyq resýrstardy paıdalanyp, salyq tóleýden jaltaryp júrgenderdi anyqtaý kerek qoı, dedi G.Qaraqusova. Sonymen qatar, ol múlikterdi tirkeýden ótkizýdiń kemshin tustaryn aıtty. Ákimdiktermen birlese otyryp, barlyq múlikter, sonyń ishinde turǵyn úıler esepke alynsa, olardan túsetin salyq eselep artýy múmkin ekendigin atap ótti. G.Qaraqusova aıyppuldarǵa baılanysty da másele kóterdi. Bul – memleket pen salyq tóleýshi arasyndaǵy destrýktıvti tetik. 2015 jyldyń qorytyndysy boıynsha ol 2014 jylmen salystyrǵanda 45 paıyzǵa artyq bolypty. О́kinishke qaraı, aıyppul tóleıtinderdiń kóbi salyq organdarynyń qateliginen aıypqa ushyraıtyn adal salyq tóleýshiler bolyp ta qalady. Tipti, keıbir aıyppuldar Salyq kodeksine jáne halyqaralyq kelisimsharttardyń qaǵıdasyna da kereǵar bolyp jatady. Onyń qateligin sot arqyly dáleldegenshe aıyppul óndirýshi óziniń josparyn oryndaǵanyn kórsetip, syıaqy alyp jatady. Tipti keıbir aıyppuldardyń kólemi salyq tóleýshiniń tabysynan da asyp ketedi. Salyq tóleýshi óziniń durystyǵyn dáleldeý úshin qııamettiń qyl kópirinen ótýine týra keledi. Aıyppul degenniń ózi salyq organdarynyń tıimsiz jumysynyń bir kórinisi emes pe? Sondyqtan aıyppul sanksııalaryn qoldanýǵa barynsha muqııat bolý kerek, dep sózin aıaqtady depýtat. Osydan ári negizgi baıandama jasa­ǵan Qarjy mınıstri B.Sultanov depý­tat­tardyń kóptegen suraqtaryna jaýap berdi. Al ázirlengen usynystar bir apta­nyń ishinde Úkimetke jiberiletin boldy. Otyrysqa Ulttyq ekonomıka, Aýyl sharýashylyǵy, Investısııalar jáne damý, Ishki ister, Ádilet, Energetıka, Aqparat jáne kommýnıkasııalar mınıstrlikteri men UQK jáne de «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasynyń ókilderi qatysty. Jaqsybaı SAMRAT, «Egemen Qazaqstan»