Ǵalymdar: Kúızelis júrek talmasyna ushyratady

Amerıkalyq ǵalymdardyń aıtýynsha, kúızelis te temeki shegý men joǵary qan qysymy sekildi júrek-qan tamyry aýrýlaryna ushyratýy múmkin. Ǵalymdar júrgizgen zertteý nátıjesinde kúızelis mıdyń belgili bir bóligine áser etip, júrek talmasyna ushyraý qaýpin arttyratyndyǵy anyqtaldy. Bul týraly "Lanset" (Lancet) medısınalyq jýrnalynda jazyldy, dep habarlady VVS. Atalǵan zertteýge mıdyń badamsha bóligindegi belsendiligi joǵary, ıaǵnı, júrek talmasyna ushyraý qaýpi basym 300 adam qatysqan. Ǵalymdar buǵan deıin emosıonaldy kúızelis pen júrek-qan tamyr aýrýlarynyń damýy arasynda baılanys bar ekenin anyqtaǵan. Biraq ol naqty qalaı júzege asyrylatyny týraly jazylmaǵan bolatyn. Garvard ýnıversıtetiniń medısınalyq fakýltetinde júrgizilgen jańa zertteý nátıjesinde anyqtalǵandaı, mıdyń badamsha bóligi qorqynysh pen dolylyq sekildi emosııaǵa jaýap beredi. Ol súıek kemigine belgi jiberse, aq qan kletkalary bóline bastaıdy. Bul arterııanyń qabynýyna alyp keledi. Nátıjesinde, adam júrek talmasy, steokardııa, ınsýlt aýrýyna shaldyǵýy múmkin. Ǵalymdar bul zertteýdi endi naqty dáleldeý kerek dep otyr. Al jýrnalda jarııalanǵan maqalada eki zertteý qorytyndylary jalpylama jazylǵan. Birinshi zertteý kezinde ǵalymdar 4 jyl boıy júrek-qan tamyr aýrýyna baqylanǵan 293 adamnyń súıek kemigine, kókbaýyry men arterııasyna ýltradybystyq zertteý júrgizgen. Dál osy ýaqytta 22 adam atalǵan aýrýǵa shaldyqqan. Sol kezde olardyń mıyndaǵy badamsha bóliginde belsendilik joǵary bolǵany baıqalǵan. Kúızelis pen organızmdegi qabyný prosesiniń arasyndaǵy baılanysty anyqtaýǵa baǵyttalǵan ekinshi zertteýge 13 adam qatysypty. Onyń nátıjesinde anyqtalǵandaı, kúızeliske ushyraǵan adamnyń mıyndaǵy badamsha bóliginde belsendilik joǵary bolǵan. Sonymen qatar kúızelis barysynda arterııada qabyný prosesiniń begileri baıqalǵan. "Bizdiń alǵan nátıjelerimiz kúızelistiń júrek-qan tamyry aýrýlaryna qalaı áser etetinin anyqtaýǵa múmkindik beredi. Iаǵnı, kúızelistiń az bolýy tek psıhologııalyq jaǵynan ǵana emes, adamnyń densaýlyǵyna da paıdaly bolǵany", deıdi Garvard ýnıversıtetiniń professory Ahmed Tavakol. Onyń aıtýynsha, adam boıynda jıi paıda bolatyn kúızelisti júrek-qan tamyry aýrýlaryn týdyratyn faktor retinde qabyldaý kerek. Atalǵan zertteýge óz pikirin bildirgen Nıderlandtaǵy Leıden ýnıversıtetiniń professory Ilze Bot qazirgi tańda kún saıyn óte kóp adamnyń kúızeliske ushyraıtynyn aıtty. "Jumystan kóp salmaq túsedi, erteńgi kúnge senbestik bolady, kedeılik te bar. Osynyń barlyǵy kúızelistiń artýyna áser etedi", deıdi professor. Onyń aıtýynsha, dárigerler ınsýlttyń bolmaýy úshin jaǵymsyz ádetterden aýlaq bolyp, ishimdik ishpeı, tamaqty kóp ishpeý kerek dep keńes berý durys emes. Sebebi joǵarydaǵy zertteý kórsetip otyrǵandaı, kúızelis pen emosıolnaldy qysym da adam densaýlyǵyna keri áser etedi.