UBT tapsyrý túlektiń erkinde

On bes jyldan beri mektep túlekteriniń bilimin baǵalap kelgen Ulttyq biryńǵaı testileýge ótken jyly ózgerister engizilgeni belgili. Sol ózgeris bıyl qalaı júzege asatynyn bilý maqsatynda «Ulttyq testileý ortalyǵy» RMQK-nyń dırektory, zań ǵylymdarynyń doktory Ramazan ÁLIMQULOVQA birneshe suraq qoıǵan edik. – Ramazan Sıhymuly, Ult­tyq biryńǵaı testileý júıesine engizilgen ózgerister qandaı? – Basty ózgeris UBT-nyń ekige bólinýi: qorytyndy attestattaý jáne biryńǵaı ulttyq testileý. Qorytyndy attestattaý – mektepti bitirý emtıhandary. Al Biryńǵaı ulttyq testileý – joǵary oqý ornyna túsý emtıhany. Qorytyndy attestattaý mektepte 5 pán boıyn­sha ótedi. Qazaq mektepterinde qazaq tilinde, orys mektepterinde orys tilinde esse jazady. Oǵan 3 saǵat ýaqyt beriledi. Ekinshi pán algebra jáne analız bastamalary. Bul da jazbasha emtıhan. Oǵan 5 saǵat ýaqyt beriledi. Úshinshi pán Qazaqstan tarıhynan aýyzsha jaýa­p berý arqyly ótedi. Tórtinshi pán qazaq mektepterinde orys tili, al orys, ózbek, uıǵyr, tájik tilderinde oqytatyn mektepterde qazaq tilinde – testileý túrinde ótedi. Besinshi – túlektiń tańdaıtyn páni de testileý túrinde. Sol tańdaıtyn pánderge fızıka, hımııa, bıologııa, geografııa, geometrııa, dúnıe júzi tarıhy, ádebıet, shet tilderi (aǵylshyn, nemis, fransýz), ınformatıka kiredi. Ulttyq biryńǵaı testileý jyl­­daǵydaı Ulttyq testileý orta­lyǵynyń aımaqtardaǵy 165 testileý pýnktinde ótedi. Ol eki bloktan turady. Birinshi blokqa mindetti úsh pán: oqý saýattylyǵy, matematıkalyq saýattylyq jáne Qazaqstan tarıhy, al ekinshi blokqa tańdaǵan mamandyǵyna baılanysty beıindik pánder kiredi. Ár mamandyqqa tapsyrylatyn beıindik pánder tizimin aldaǵy ýaqytta jurt nazaryna usynamyz. – Osy ózgerister sebebine toqtala ketseńiz. – UBT 2004 jyly engizilgeni málim. Sodan bergi ýaqyt ishinde bul synaq alý júıesine oń qabaq tanytqandar da, syn aıtqandar da boldy. Eń bastysy, muǵalimder men oqýshylar, ata-analar tarapynan túsken shaǵym, «Altyn belgige» degen úmittiń keı jaǵdaıda aqtalmaı qalýy, ozat oqýshynyń shekti deńgeıge jete almaı jatýy sııaqty synaq qorytyndysyna degen narazylyqtar edi. Shynynda, mektep bitirý attestatyndaǵy baǵalar, joǵary oqý ornyna túsý-túspeýine qatysty sheshimder, munyń bári jas túlek úshin mańyzdy qadamdar jáne bári UBT-nyń nátıjesine baılanysty bolyp, psıhologııalyq jaǵynan qıyndyq týdyrmaı qoımady. Endi UBT-ny ekige bólý arqyly bul másele sheshimin tabady dep oılaımyz. Sebebi, qorytyndy attestattaý mektep bitirýshiniń óz mektebinde, ózi úırengen, psı­hologııalyq jaǵynan qolaıly ortada ótedi. Odan keıin JOO-ǵa túse me, joq pa, UBT tapsyra ma, tapsyrmaı ma, túlektiń óz erkinde. Degenmen, moıyndaý kerek, UBT-nyń artyqshylyqtary da jeterlik. UBT qoldanysqa engen 13 jylda 1 mıllıon 589 myń mektep túlegi joǵary oqý oryndaryna túsý úshin emtıhan tapsyrǵanyn aıta ketsem deımin. Bul jalpy mektep bitirýshilerdiń 80 paıy­zyn quraǵan edi. Eń bas­tysy, joǵary oqý ornyna túskisi keletin qarapaıym aýyl balasyna úlken qalaǵa baryp emtıhan tapsyrý biraz shyǵyn bolatyn. Keıbir otbasynyń qaltasy ony kótere de bermeıtin. Al UBT bul máseleni júıeli sheship berdi. Iаǵnı, túlek óz aýdanynda testileýden ótip, ózi qalaǵan, armandaǵan oqý ornyna túsýge múmkindik aldy. Qazirgi UBT-da da osy tártip saqtalyp qalǵanyn eske sala ketsem deımin. UBT tapsyrýǵa ótinish qabyldaý 10 naýryz ben 10 mamyr aralyǵynda ótedi dep josparlanyp otyr. – Jańa júıeni ata-analar, ustazdar, túlekter qalaı qabyldap jatyr. Mektepterde osy format boıynsha emtıhan tapsyrýǵa daıyndyq qalaı? – Bári jyly qabyldap jatyr deýge kelmes. Degenmen, qorytyndy attestattaýdan mektepten ótip, JOO-ǵa túsý emtıhanyn bólek tapsyrý buryn tájirıbemizde bolǵan. Sondyqtan, aqparattyq túsindirý jumystarynan soń oń kózqaras arta túsetinine senimdimiz. Taǵy qaıtalap aıtamyn, aımaqtarda aqparattyq túsindirý jumystaryn bastap kettik. Buǵan deıin 4 aımaqta (Aqtóbe, Batys Qazaqstan, Pavlodar, Qostanaı oblystary) UBT-nyń jańa formaty boıynsha aprobasııa ótkizdik. Oǵan 86 mektep, naqtyraq aıtsaq, qazaq mektebinen – 2109, orys mektebinen – 1891, barlyǵy 4000 oqýshy qatysty. Aprobasııadan soń test tapsyrmalaryna ózgerister men tolyqtyrýlar engizildi. Búginde UBT-nyń jańa formaty boıynsha 44 000 tapsyrma daıyn. Ol eki ret saraptaýdan ótkizildi. Odan soń test suraqtary jıyntyǵynyń aprobasııalyq nusqasyn shyǵaryp, onlaın túrinde iske qostyq. Iаǵnı, túlekter men talapkerler testileýge testcenter.kz saıtynda daıyndala alady. Osy jerde barlyq ata-analar men jýrnalısterdiń nazaryn erekshe aýdarǵym keletin másele: mektepterdegi qorytyndy attes­tattaýdy ótkizýge mektepter men jer­gi­likti bilim basqarmalary ja-ý­ap­ty. Ulttyq testileý ortaly­ǵy­nyń bul jerdegi basty mindeti tek test tapsyrmalary men su­raq­­tar­­dy, durys jaýaptar kodyn daıyn­dap, tıisti oryndarǵa jetkizip berý. – Bıylǵy mektep túlekterin oılandyryp otyrǵan jaǵdaı, jańadan engen format boıynsha daıyndyq qalaı bolady degen másele edi. Dástúrli UBT-da bul aıqyn bolatyn. Talap­ker­ler testini jattap, mektep oqý­lyq­taryn bir qaıtalap shyǵatyn. Al jańa format boıynsha oqýshy daıyn­dyqty neden bastaımyn dep oılaný ústinde júr. Buǵan sizdiń berer jaýabyńyz qandaı? – Joǵaryda atap óttim, qory­tyndy attestattaýdan túlekter óz mek­tepterinde, tanys ortada óte­di. Bul olarǵa jeńil bolýy tıis. Test tapsyrmalary da mektep baǵ­darlamasyna negizdel­gen. Jaqsy oqyp, mektep baǵdar­lamasyn jetik meńgergen oqýshy úshin qorytyndy attestattaý da, UBT da qıyn bolmaıdy dep oılaımyn. Qarasha aıynda Astanada «Bilim jáne ǵylym-2016» atty kórme sheńberinde Ulttyq testileý ortalyǵy jańa format boıynsha synama testileý ótkizgen bolatyn. Oǵan Astanadan bólek, elordaǵa jaqyn ornalasqan eldi mekenderden, Qaraǵandy, Soltústik Qazaqstan oblystarynan 11-synyp oqýshylary kelip qatysty. Basynda ýaıymdap kirgen kóp oqýshy «biz oılaǵandaı qatty qıyn emes eken», dep qýanyp shyqty. Synama test suraqtarynyń onlaın nusqalary shyqqanyn taǵy atap óteıin. Jaqynda suraq kitaptary da shyǵady. Format, tapsyrmanyń berilý tásili az ǵana ózgergenmen mazmun ózgermeıdi. – Bıylǵy test suraqtary qalaı daıyndalýda, burynǵydan aıyrmashylyǵy qandaı? – Ulttyq testileý ortalyǵy emtıhan kezinde test tapsyrýshynyń jeke ózine arnalǵan suraq-kitapshasyn berý úshin ár pán boıynsha test tapsyrmalarynyń formasy men sany, oqý baǵdarlamasynyń materıaldary qamtylǵan test qurastyrylýda. Odan keıin mektep muǵalimderine test tapsyrmalaryn qalaı ázirlep, qalaı tekserý kerektigi tanystyrylady. Jyl saıyn ótkizip kele jatqan oqytý semınarlary júrgiziledi. Oqytý semınarlarynyń baǵdarlamalary halyqaralyq tájirıbege súıene otyryp qurastyryldy. Muǵalimderdi oqytqannan keıin test tapsyrmalaryn ázirleý jumystary atqarylyp, ol tapsyrmalar keminde 2 ret saraptamadan jáne elimiz mektepterinde aprobasııadan ótkiziledi. Sodan keıin ǵana test tapsyrmalary bazaǵa engiziledi. Sol bazadaǵy test tapsyrmalarynan ár pán boıynsha emtıhanda keletin test tapsyrmalary qalyptastyrylady. UBT-da barlyǵy 120 suraq bar. Úsh mindetti pán: oqý saýattylyǵy, matematıkalyq saýattylyq jáne Qazaqstan tarıhy. Úsheýinde 20 suraqtan, ıaǵnı barlyǵy 60 suraq. Ár suraqta bes jaýap nusqasy bar. Bes jaýaptyń bireýi durys. Ár durys jaýap 1 ball bolyp esepteledi. – Biraz áńgimege arqaý bolyp júrgen maksımaldy 140 ball týraly túsinik bere ketseńiz. – Beıindik pánder boıynsha bir nusqada 30 test suraǵy bolady. Onyń alǵashqy 20 suraǵyna bes jaýap nusqasy berilgen. Sol bes jaýap nusqasynyń bireýi ǵana durys. Sáıkesinshe ár durys jaýap 1 ball bolyp esepteledi. Al qalǵan 10 suraqqa segiz jaýap nusqasy beriledi: segiz jaýap nusqasynda bir, eki nemese úsh durys jaýap bolýy múmkin. Test tapsyrýshy barlyq durys jaýapty belgilese 2 ball, al bireýinen qatelesse 1 ball alady. Máselen, bir suraqqa berilgen 8 jaýap nusqasynyń 1 ǵana durys jaýaby bar. Talapker sol durys jaýapty berse, 2 ball bolyp esepteledi. Nemese taǵy bir suraqtyń 8 jaýap nusqasynda 3 durys jaýaby bar delik. Onyń 3 nusqasyn da durys belgilese, 2 ball, al ekeýin nemese bireýin ǵana durys belgilese 1 ball alǵan bolyp sanalady. Iаǵnı, sáıkesinshe 120 suraqqa 100% durys jaýap bergen talapker úshin maksımaldy ball 140 bolyp esepteledi. Shekti deńgeı – 50 ball. Shekti deńgeıdi talapker ala almaǵan jaǵdaıda, qaıta tapsyrý múmkindigi qarastyrylyp otyr. – Bıylǵy UBT-daǵy taǵy bir negizgi erekshelik oqý saýat­tylyǵy men matematı­kalyq saýat­­tylyqtyń engizilýi. Mu­nyń aldyńǵy UBT-daǵy qa­zaq tili men matematıkadan aıyr­ma­shylyǵy nede? – Jalpy, UBT-da qoldanylǵan burynǵy test tapsyrmalary leksıka-grammatıkalyq bilimderin tekserse, oqý saýattylyǵy má­tindermen jumys jasaı bilý qabiletterin tekseredi. Iаǵnı, mátindi oqyp qana qoımaı, onyń maz­munyn uǵyný, mátinnen aqpa­ratty taba bilý, mátin boıynsha qoıylǵan suraqtarǵa jaýap taba bilý daǵdylaryna negizdeledi. Sebebi, joǵary oqý ornynda talapker túrli derektermen jumys istep, ony saraptaıdy, ondaǵy aqpa­rattardy salystyryp, sheshim qabyl­daıdy. Bul daǵdylar ýnıversıtetke túskende túlekke kerek bolady. Matematıka páni boıynsha UBT-da qoldanylyp kelgen test tapsyrmalarynyń maz­muny oqý­shylardyń mektep qabyr­ǵasynda alǵan matematıkalyq bilimin tekserýge arnalǵan. Al matema­tıkalyq saýattylyq oqý­shy­­lardyń ıgergen bilimderin ómir­lik jaǵdaılarda qoldana bilý deńgeıin anyqtaıdy. Áńgimelesken Súleımen MÁMET, «Egemen Qazaqstan»