Mártebeli uıymǵa tóraǵalyq etetin kez aldaǵy jyldyń qańtar aıynda keledi

Keshe Parlament Májilisinde palata tóraǵasynyń orynbasary Vladımır Bojkonyń basshylyǵymen ótken Úkimet saǵatynda elimizdiń 2017-2018 jyldary BUU Qaýipsizdik Keńesiniń múshesi retinde atqaratyn qyzmeti, basymdyq beriletin baǵyttar týraly sóz boldy. Syrtqy ister mınıstri Qaırat Ábdirahmanov osy taqyrypta baıandama jasap, depýtattardyń saýaldaryna jaýap berdi. Mınıstr alqaly jıynda Qazaq­stannyń 2018 jylǵy qańtar aıyn­da BUU Qaýipsizdik Keńesiniń tóra­ǵasy mindetin atqaratyny týraly málimdedi. – Qaýipsizdik Keńesinde bizdiń turaqty emes múshe retindegi kýl­mı­nasııalyq sátimiz aı saıyn aýysyp otyratyn tóraǵalyq kezinde bolady. Iаǵnı, Qazaqstan atalǵan organǵa 2018 jyldyń qańtar aıynda tóraǵalyq etedi, – dedi Qaırat Ábdirahmanov. Onyń aıtýynsha, tóraǵalyq jasaıtyn merzimge deıin Keńeske múshe memlekettermen arada Qazaqstannyń múddesine qatysty má­­selelerdi qarastyrý jáne keli­simge qol jetkizý jumystary júrgi­ziletin bolady. – Bizdiń álemdik qoǵamdastyq pen Qaýipsizdik Keńesiniń nazaryn Ortalyq Azııa betpe-bet kelip otyrǵan syn-qaterlerge aýdarýǵa baǵyttalǵan barlyq qadamdarymyz osy aımaqtaǵy áriptesterimizben ty­ǵyz-qarym qatynasta júr­gizi­ledi, – dedi syrtqy saıasat vedomstvo­sy­nyń basshysy. 2015 jyldyń maýsym aıynda elimizde «Bitimgerlik is-qımyldar týraly» Zań qabyldanǵan bolatyn. Bul qujat elimiz BUU Qaýipsizdik Keńesiniń turaqty emes músheligine úmitkerlikke usynylǵan ýaqytpen tuspa-tus qabyldanǵanyn aıta ketý kerek. Jalpy, BUU mıssııalaryna qazaqstandyq baıqaýshylardy baǵyttaý tájirıbesi 2014 jyldan bastalady. Sodan bergi aralyqta Batys Saharadaǵy referendým barysyn baqylaý boıynsha BUU mıssııasyna, Kot-d`Ivýardaǵy is-qımyldar syndy sharalarǵa 11 qazaqstandyq qatysypty. Batys Saharada 4 otan­dasymyz qazir de baıqaýshylyq qyzmetin jalǵastyrýda eken. Úkimet saǵatynda mınıstr qa­zaq­standyq jaýyngerlerdi jiberý barysynda BUU-nyń eń qaýip­siz degen mıssııalary tańdalaty­nyn aıtty. «BUU mıssııalaryna qatysý máselelerin qarastyrý kezinde bizdiń jaýyn­gerlerdiń qaýipsizdigi syndy mańyz­dy faktorlar mindetti túrde es­keriletinin atap ótken jón. Árı­ne, zańnamaǵa sáıkes, barlyq ju­mys Par­la­mentpen ózara tyǵyz is-qı­­mylda jú­zege asyrylady», – dedi ol. Syrtqy ister mınıstri aıtyp ótkendeı, Qaýipsizdik Keńesi kún tártibiniń basym bóligi Afrıka memleketterindegi qaqtyǵystar men Taıaý Shyǵystaǵy ahýalǵa qa­tys­ty 53 belsendi jáne 15 «qalǵy­ǵan» máselelerden turady. Sony­men qatar, kún tártibinde jappaı qy­ryp-joıý qarýyn taratpaý, terro­rızmge qarsy kúres syndy máseleler de bar. – BUU Qaýipsizdik Keńesiniń 30 kómekshi organy bar, atalǵan uıym­darǵa basshylyq jasaý múshe elderge bólingen. Qazaqstannyń bedeli men salmaqty tájirıbesi nazarǵa alynyp, bizdiń elimizge Qaýipsizdik Keńesiniń Aýǵanstandaǵy qaýip­sizdik, «Talıban», «DAISh», (Qa­zaq­standa tyıym salynǵan) «Ál-Kaı­daǵa» qatysty máseleler boıyn­sha, Somalı, Erıtreıadaǵy ahýal­darǵa qatysty komıtetine tóra­ǵalyq jasaý mindeti júkteldi, – dedi Q.Ábdirahmanov. Álem elderi beıbitshilik pen bi­tim­gerlik ornatý jolynda tize qo­syp áreket etip jatqan tusta, keıbir memleketter qorǵanys salasy­nyń bıýdjetin azaıtýdy qolda­maı otyr. Úkimet otyrysynda depýtat­tar­dyń saýalyna jaýap bergen syrtqy saıasat vedomstvosynyń basshysy osy máselege de toqtalyp ótti. – Halyqaralyq beıbitshilik bıýrosy atty qurylym bar, sondaı-aq, Shvesııada ornalasqan Stokgolm beıbitshilik máselelerin zertteý ınstıtýty atty bedeldi qurylym jumys isteıdi. Osy ınstıtýt bizdiń tapsyrysymyz boıynsha Memleket basshysy N.Nazarbaevtyń BUU-ǵa múshe memleketter qorǵanys bıýdjetiniń 1 paıyzyn ornyqty damý maqsattaryna aýdarý jónin­degi bastamasyn júzege asy­rýdyń bolashaǵy týraly baıandama ázirledi. Bul baıandama Memleket basshysynyń bastamasymen bıylǵy jyldyń qańtar aıynda BUU-ǵa múshe memleketterdiń barlyǵyna usynyldy. О́kinishke qaraı, keıbir elder áskerı shyǵyndardy kóbeıtip jatqanyn kórip otyrmyz. Qazaqstan Prezıdentiniń BUU Bas Assambleıasynyń 70-sessııasynda kótergen bastamasy uzaq merzimdi qamtıdy. Bıýdjeti 800 mıllıard, 150 mıllıard, 50-30 mıllıard kó­le­mindegi elder úshin ornyqty damý­ǵa qarajattyń 1 paıyzyn bólý úlken másele, – dedi bul týraly Q.Ábdi­rah­manov. V.Bojko osy jıynda shet memleketterge Qazaqstan tarapynan kórsetilgen gýmanıtarlyq kómekter týraly birqatar derekterdi ortaǵa saldy. Vıse-spıker aıtqandaı, 1990 jyldan bergi aralyqta Májilis 1237 halyqaralyq shart pen kelisimdi ma­quldap, ratıfıkasııalaǵan eken. Bul qujattardyń ishinde Uıymdasqan qylmysqa jáne zańsyz kóshi-qonǵa qarsy kúres jónindegi BUU konvensııalaryna qosylý týraly jáne basqa da qujattar bar. – Qazaqstannyń bitimgerlik qyz­meti men damýǵa resmı kómek týra­ly zańdarynyń orny bir bólek. Soń­ǵy jyldary elimiz shet memleket­ter­ge kórsetken gýmanıtarlyq kó­mek­­tiń jalpy somasy 10 mıllıard teńgeden asyp túsedi, – dedi V.Boj­­ko. Májilistiń Halyqaralyq ister, qorǵanys jáne qaýipsizdik komı­te­tiniń tóraǵasy Máýlen Áshim­baev buǵan deıin Memleket basshy­sy Nursultan Nazarbaevtyń aımaq­taǵy memleketterdiń bir odaqqa biri­­gýi kerektigin aıtqan ıdeıasyn jań­­ǵyr­typ, Ortalyq Azııada jańa birlestik qu­rý kerektigin kóldeneń tartty. – Ortalyq Azııada jańa óńirlik ıntegrasııa máselesin qaraý kerek. Qazaqstan bul qurylymda jetekshi orynǵa ıe bolyp, Ortalyq Azııa elderine resmı gýmanıtarlyq kómek kórseter edi. О́ıtkeni, óńirdegi teris yqpaldardyń aımaqtaǵy elderge, sonyń ishindegi Qazaqstanǵa da kesirin tıgizýi múmkin, – degen depýtat óńirde transshekaralyq ózenderdiń resýrstaryn paıdalaný men ózge de máseleler boıynsha birqatar problemalardyń bar ekenin aıtty. – Sol sebepti qazir Ortalyq Azııa elderiniń qaýipsizdigin qamta­masyz etý úshin ne isteý kerektigin oılaý mańyzdy. О́ńirdegi kóptegen prob­lemalar ózara túsinistik arqyly sheshilýi kerek. Olar transshekaralyq ózenderdiń resýrsyn paıdalaný, ekologııalyq máselelerdiń túıinin tarqatý, óńirdiń tranzıttik-baılanys áleýetin arttyrý, terrorızm jáne ekstre­mızmge qarsy kúres sekildi máse­leler. Sol sebepti óńirdegi yqpal­dastyqty arttyryp, jańa deńgeıge kóterý kerek, – dedi M.Áshim­baev. Depýtattyń sózine súıensek, Qazaq­stannyń BUU Qaýipsizdik Keńe­sindegi turaqty emes músheligi aıasynda memleketimizdiń ózge elderge resmı damý jáne gýmanıtarlyq kóme­gin usynýdyń biryńǵaı stra­tegııa­syn ázirlegen jón. Gýmanıtarlyq kómek týraly aıtqan da M.Áshimbaev Qazaq­stannyń bul áreketteriniń úlken qaıyrymdylyq sharasy ekenin, osy qadamdardyń arqasynda elimizdiń syrtqy saıasattaǵy bedeliniń nyǵaıa túsetinin alǵa tartty. Osy oraıda, depýtat EDYU elderiniń ózge elderge gýmanıtarlyq kómek kórsetýde naq­ty baǵyty men maqsatynyń bar ekenin aıta kelip, Qazaqstan da syrt­qa kómek bergende ózindik saıası baǵyt-baǵdarlaryn naqtylap ju­mys isteýi kerektigine ekpin túsirdi. Sóziniń sońynda M.Áshimbaev aımaqqa tóngen terrorlyq, zańsyz kóshi-qon sekildi máselelerden biz­diń eldiń de saqtanýy kerektigin aıtty. Úkimet saǵaty barysynda О́z­bek­stan Prezıdenti Shavkat Mır­zıeevtiń 22-23 naýryz kúnderi As­ta­naǵa keletini týraly aıtyldy. Syrtqy ister mınıstri Qaırat Ábdirahmanov aıtyp ótkendeı, odan keıingi aralyqta Ortalyq Azııanyń basqa da memleketteri basshylarynyń bizdiń elge sapary josparlanǵan. Mınıstr aıtyp ótkendeı, Qazaqstannyń Ortalyq Azııa elderimen aradaǵy ekijaqty jáne jan-jaqty baılanystary ortaq kózqaras, syndarly qadam jáne dástúrli dostyq, baýyrlastyq negizinde sheshimin tabady. Arnur ASQAR, «Egemen Qazaqstan»