Bereri kóp saıyn dalamyzdyń qar kóbesi sógilip,ár jeri,tóbe,adyrlardyń basy qara qoshqyldanyp qalypty.Biz úı janyna kelip toqtaǵanda,kún de sáskege taqap qalǵan-dy.Úı jaqqa bet ala bergenimizde, aıaǵyndaǵy kebisin tarpyldatyp mal qora jaqtan kele jatqan «qara jeńgemdi» kórdim.Anadaıdan kórgen meni:
– «Kishi ul-aý», aýzyńnyń salymy bar eken,sary ýyzǵa dóp keldiń,eki kún boldy,qyzyl ala sıyrdyń ýyzyn jınap júr edim dep, − ańqyldap qarsy alyp jatyr.
Meniń ishim jylyp sala berdi. Árqashan bala kezimde erkeletip qoıǵan atymen atap, ylǵı osylaı qarsy alatyn jany jaısań jeńgemniń qushaǵyna ene berdim. Kórmegeli bir aıǵa tolmasa da, kópten kórmegendeı, saldyrlap nemere inilerim men qaryndastarymnyń saýlyǵyn aıtyp, aýyldyń biraz jańalyǵyn tizip turyp jetkizdi.
Ýyz demekshi, kóz aldyma bal dáýren balalyq shaǵym esime tústi. Aq jaýlyqty ájelerimiz ben meıirban analarymyz ýyzǵa erekshe mán berip baǵalaı bilgen. Ýyz degenimiz − jańa buzaýlaǵan sıyrdyń, qozylaǵan qoıdyń, laqtaǵan eshkiniń alǵashqy súti. Alǵash tóldegen maldy sarqyp saýmaı, tóline qaldyryp otyrady. Ýyz qoıý bolsa − sary, al suıyqtaý bolsa-aq ýyz dep aıtatyny esimde qalypty.Osy bir ulttyq taǵamdy bala kezimde ájelerimiz qoıdyń búıenine toltyryp pisirgenin de kórdim.Sıyr buzaýlaǵannan keıin eki-úsh kún ótken soń ata dástúrimen, qysqy soǵymnan qalǵan etti pisirip, aǵaıyn-týystar, kórshi qolańdar men jora-joldastar shaqyrylyp ýyz beredi. Tabıǵattyń ulylyǵy shyǵar, jas tóldegen analyq ýyzyndaǵydaı qýattylyq áıel anaǵa tán. Sondyqtan bolar, bizdiń atam qazaq «ýyzǵa jaryǵan» degen sóz qaldyrǵan. Jaryqtyq ýyzdyń qundylyǵy bolar, jelindegen maldyń jelini tolyp, tyrsıǵanmen, ýyz jarmaı tóldemeıtini taǵy bar ekenin aýyldyń qarııalarynan talaı estidim.
Aıtaıyn degenim «qara jeńgemniń» metall ydysqa pisirip bergen ýyzy men súr bolýǵa aınalǵan jylqy etinen aýyz tıip, ata saltymyzdyń, sonyń ishinde ulttyq taǵamymyzdyń til úıirer dámine tamsandym. Kóneniń kózi umytylmaǵanyna, qazaq aýylyndaǵy ulttyq dástúrdiń joǵalyp ketpeýine dáneker bolyp júrgen «qara jeńgemdeı» aq jaýlyqty, kóńili ashyq jandarǵa dán rıza bolyp, boıyma qýat, kóńilimde shattyq ornaǵandaı boldy.
Batagóı ata-babalarymyz Naýryz meıramynda «aq mol bolsyn» dep aq jol tilep jatqany,naǵyz qazaqı dástúrimiz emes pe!
Amangeldi ESTAI,
zeınetker
Aqmola oblysy,
Esil aýdany,
Krasıvoe aýyly
