Shardara aýdany, Q.Turysbekov aýylynda turatyn Jańagúl Moldanazarova jeńgemiz otaǵasy Qaldybek aǵamyzben kezinde ókimettiń otar-otar qoıyn baqqan eńbek adamdarynyń qatarynan sanalady. Qumnan kóship kelip, aýylda tursa da Jańagúl jeńgeı jylda kóktemde irimshik jasaýǵa kirisedi. Onyń daıyndaǵan taǵamyn keıbir mekeme basshylarynyń ózi attaı qalap, úıinen alyp ketip jatatynyn estidik. Jasyratyny joq, irimshiktiń qalaı daıyndalatynyn kóreıikshi dep asaı-múseıimizdi arqalap, ol kisiniń úıine arnaıy barǵan bolatynbyz. Qazanǵa toltyryp sút quıyp, astyna endi ot jaǵyp jatqanynyń ústinen tústik.
− Senderge tańsyq kóringenimen, malshy qaýym úshin tańsyq emes. Kezinde on sıyrǵa deıin saýyp, qazan-qazan sút qaınatar edik. Mundaı irimshikti kúnde daıyndaıtynbyz. Ol kúnder qazir qaıda, bári de ótken kúnderde qaldy, – deıdi Jańagúl jeńgemiz.
Irimshik isteý tásili qarapaıym ǵana eken. Bul jerde eń bastysy, sútti uıytatyn uıytqyda ekenin aıtýymyz kerek. Oǵan mándirdi paıdalanady. Mándir degenimiz − jańa týǵan qozynyń ultabary. Iаǵnı, ýyzǵa ábden toıǵan qozyny soıady da, ýyzǵa tolǵan ultabaryn bólek alady. Osy ultabardy nemese mándirdi kemi bir aıǵa deıin paıdalanýǵa bolady. Jańagúl jeńgeıdiń aıtýynsha, mándirdiń ishinde ýyz mol bolǵan saıyn mańyzdy bola túsedi eken.
Birazdan soń súttiń beti sýlanyp, sary sýy shyǵa bastady. Bul degenimiz súttiń uıı bastaýy eken. Mándir óziniń mindetin atqardy, endi sút qatty qyzyp ketpeı turǵanda alyp qoıý kerek. Osylardy túsindirgen Jańagúl jeńgeı qolyndaǵy uıytqyny ishinde súti bar kishkentaı ydysqa salyp qoıdy. Mándir osy ydystyń ishinde asa qatty salqyn da emes, ystyq ta emes, ortasha temperatýrada saqtalyp tura beredi. Kelesi irimshik pisirgen kezde dál osylaı taǵy paıdalanýǵa bolady.
Qazanǵa quıylǵan bir shelek súttiń betindegi sary sýlary molaıyp, jaıymen búlkildep qaınaı bastady. Mundaıda astyndaǵy otty birkelki jaǵyp otyrý kerek. Qatty kúsheıtip jiberse túbi kúıip ketedi.
Qazandaǵy sary sý birte-birte tartylyp, túbinde qoımaljyń bolǵan irimshigi kórine bastaǵan. Jańagúl jeńgeı daıyn bolǵan irimshikti súzip alyp, ydysqa saldy. Sap-sary bolyp turǵan qoımaljyń kóp ótpeı-aq qataıyp, sýy tartylyp shyǵa keldi. Sýyǵan soń irimshikten aýyz tıdik. Qant qospaı-aq táp-tátti, erekshe dámi bar ulttyq taǵamǵa súısinbeske amalyń joq. Eshqandaı hımııalyq qospasyz osyndaı dámderdi daıyndaı bilgen ata-ájelerimiz netken sheber bolǵan deseńshi!
− Qazannyń túbinde qalǵan suıyǵy týra kádimgi ırıs kámpıt sııaqty qoıýlanyp qalady. Ony alyp balalarǵa beremin. Mynaý irimshikti keptirip alyp, qysqa deıin saqtaı berýge bolady. Qıyn eshteńesi joq, tek qunt bolsa boldy. Jurttyń kóbi muny mashaqat sanaıdy. Sút joq deıdi. Sút bolsa qozynyń mándiri joq deıdi. Múmkin ol da ras shyǵar, qazir shelek-shelek sút saýyp otyratyn úıler de azaıdy ǵoı. Biraq, bizder atam zamannan kele jatqan ózimizdiń ulttyq dástúrimizdi, keneýi mol as-aýqatymyzdy umytpaýymyz kerek, – deıdi Jańagúl Muratbekqyzy.
Jańagúl jeńgemizge alǵys aıtyp, qoshtasyp kettik. Qazaqtyń qymyz-qymyranyn, qazy-qartasyn ózge jurt ta moıyndap jatyr. О́z qundylyǵymyzdy ózimiz baǵalamaǵan soń bazbir ulttyń pysyqtary máselen, qymyzǵa patent alyp, menshiktep alǵanyn estidik te. Endi bir kúnderi irimshikti dál osylaı ózge bireý patenttep almasyna eshkim kepildik bere almaıdy. Qazirgi aǵa býyn ókilderi osy taǵamnyń túrin bilgenimen, erteń olardan keıingi urpaq taza umytýy ábden-aq múmkin-aý. Endeshe, qam jasaıyq, aǵaıyn!
Ádil ÁBDIRAMANOV
Ońtústik Qazaqstan oblysy
Shardara qalasy
