​Berlıozdyń qateligi nemese «altyn belortany» anyqtaý

О́ıtkeni, ekeýi de bir attasań jardan qulatatyn dúnıeaýı sharyqtaý men shamyrqanýdyń qos qıyrynda tur. Sondyqtan, «altyn belorta» bir qı­yr­dan kelesi qıyrǵa shıyrlap, or­ta­­beldegi ornyqty baǵdaryn anyq­taı al­maı, «artyq qylamyn dep tyr­tyq qy­latyndarǵa» tárbıe berip, táý­be­si­ne keltiretin uǵym. Búginde eki dáý­irde ómir súrip, bir-birine qa­ı­­­shy ke­le­tin qos qoǵamnyń ózine ǵa­na tá­n qun­­dylyqtaryn sanasynda sa­py­ry­ly­st­yr­ǵan, aqyrynda adamı iz­gi­lik­tiń altyn qa­zyǵyn anyqtaı almaı júr­gen bizdiń bázbir zamandastarǵa sabaq bo­latyn pálsapalyq sala.

Mıhaıl Býlgakovtyń áıgili «Sheber men Margarıta» shyǵarmasyndaǵy Más­­keýdiń ádebıetshiler qaýym­das­ty­ǵy­­nyń tóraǵasy, ateıst Berlıozdyń ibi­l­ispen ilinisken sáti eske túsedi. Ja­rat­qandy joqqa shyǵaramyn dep ba­sy­nan aıyrylǵan beıbaqtyń beısha­ra taǵ­dyry sol zamandaǵy barsha qo­ǵam­ǵa tán qubylys edi. Aıtty ne, aıtpa­dy ne, ateızm bizdi on segiz myń ǵa­la­m­dy jaratýshy Alla taǵaladan al­shaqtatty. Qudaıǵa til tı­gizdirip, rý­hanı quldyraýdyń she­gi­ne súıredi. Sóı­tip, qos janardaǵy ıman­nyń nuryn, júrektegi meıirimniń shu­ǵy­lasyn óshirdi. Qazada staqan qa­ǵy­s­ty­ryp, kór basynda úlkenniń ja­ǵa­sy­na jar­masatyn ımansyz urpaq ósti. Bul bir qıyr­dyń shegi edi.

Araǵa ýaqyt salyp Allanyń rahy­my, qudaıdyń qudiretimen beıádep qo­­ǵamnyń ornyna azattyqtyń araıly ta­ńymen birge jańa jarylqap zaman kel­di. Bárimiz Jaratqanmen qaýyshqan, ıma­nyńmen dostasqan meıirli dáýirdi kó­rip, máre-sáre boldyq. Jastarymyz jap­paı sájdege jyǵyldy. Aq dastarqan basynan aram sýsyndar alynyp, adal asqa oryn tıdi. Qudaıyn umytyp qu­­ty­rǵandar táýbesine keldi. Osylaısha, qýa­n­yshtan bórkimizdi aspanǵa laqtyryp alyp, ony qaıta qaǵyp alý qajettigin q­a­perge almappyz. Kele-kele dinniń qa­ǵıdaty osy eken dep, ulttyq tamyrdy umyt­qan, ata saltymnan ahıdam jaqyn, ba­ba jolynan mazhabym artyq deıtin ta­ǵy bir adasqan urpaq ósti. Bul kelesi qıyr­dyń sheti edi.

О́mirden mysal keltirsek. Bir tany­sy­myz kezinde jastyqtyń býymen ashy sýdy aıamaı simirýshi edi. Túbi kó­rinbeıtin kók shólmekti jastanyp jatyp, ishkiliktiń shegine jetýge taıaǵan-tyn. Úıinen bereke ketip, shańyraǵy shaı­qalýǵa shaq qalǵan joldasymyzdy áke-kókelep júrip, ımandylyqtyń jo­ly­na baǵyttaýǵa tyrystyq. Erik-jigerin boıyna jınaǵan ol áýeli oraza ustady, sońynan namazǵa jyǵyldy. Bárimiz qýandyq. Alaıda, araǵa ýaqyt salyp álgi tanysymyz taǵy da kelesi qıyrdan bir-aq shyqty. Sharıǵattyń barsha shartynan jańylyspas úshin bala-shaǵasynyń nan-pulyn aıyryp otyrǵan jumysyn birjolata qoıdy. Dinı fanatızmniń qurbanyna aınalyp, dástúrdiń bárin jyn-shaıtan kórip, jalpy, qoǵamǵa jıhad jarııalap, qarý asynyp jahandyq soǵysqa attanǵysy keldi...

Bul tusta myna bir támsil eske tú­sedi. Allaǵa degen qulshylyǵynan rah­man­nyń izgilik lebi esip turatyn sha­pa­­ǵaty erek súıikti Paıǵambarymyz Mu­ham­medtiń (ǵ.s.) árbir is-áreketi men jú­ris-turysyn qaıtalaǵysy keletin mú­m­inderdiń sol zamanda kóp bolǵany bel­gili. Allanyń rasýly bir kúni áde­t­­­tegideı meshitke kirgende ishinde eki aǵa­shqa kerip tartylǵan arqandy kó­re­di. Munyń mánisin sahabalarynan su­raǵanda, olar Zeınep anamyzdyń kún­diz-túni úzdiksiz qulshylyq jasap, qat­ty qaljyraǵan sátte qulap qalmaýy úshin ádeıi tartqyzǵanyn aıtady. Sonda paı­ǵambar janyndaǵylardan arqandy she­shý­di ótinip, árbir adam shekten shyqpaı, sha­masyna qaraı qulshylyq jasaý qa­jet ekenin ósıet etipti. Taǵy birde paı­­ǵambarymyz din jolynda asyra ki­ná­mshildik pen shekten tys qataldyq ta­nyt­qandardyń aqyry bolmaıtynyn aı­typ, senderge deıingiler de shekten tys senimniń qurbany boldy dep es­ker­tipti. Alla elshisiniń izgilikti jolyn jalǵastyrǵan ımam qazyreti Áli: «Be­lor­ta joldy ustanyńdar, artta qalyp qoı­ǵandar da jáne alǵa ozyp ketkender de bul jolǵa túsýdi murat etedi» degen eken.

Búgingi berekeli de beıbit zamandy kó­rip, Berlıozdar ańsaǵan ateıstik, qu­daısyz, qunsyz qoǵamnan endi bizdi Alla taǵala saqtasyn deısiń. Biraq Ja­ratqan ıemiz bizge ana qursaǵynda jat­qanda jan bitirip, jaryq dúnıeni kór­setip, tirshilik etýdi násip etkende, eń áýeli, dúnıege urpaq ákel, olardy ósi­rip, jetkiz, bilim ber, ımandylyqqa tár­bıe­le, otbasyńdy adal eńbegimen asyra, Ota­nyńa qaltqysyz qyzmet et degen ma­ńyzdy mıssııasyn belgilegen shyǵar dep oı­laımyz. Zamandastarymyz biz aı­typ otyr­ǵan «altyn belortany» osy tóń­i­rek­ten izdese eken degen nıet basym.

Qýat BORASh,

jýrnalıst-pýblısıst