T.Júrgenov atyndaǵy Qazaq ulttyq óner akademııasynyń «Teatr óneri» fakýlteti dúbirli mereıtoı aldynda sheberlik shyńdaý tájirıbesin el ishinde ótkizýge bel býdy. Iá, mundaı is-shara oqta-tekte ǵana bolady. «Ańyzǵa aınalǵan Asanáli» (teńeý teatr synshysy – Á.Syǵaıdyń sózi bolatyn) atty baǵdarlamany akademııa rektory, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, professor Bıbigúl Nurǵalıqyzymen birge josparlap, ortaq sheshimge kelgennen keıin táýekel ettik. Bul is-shara Jambyl oblysynyń ákimi K.Kókirekbaev myrza men Ońtústik Qazaqstan oblysynyń ákimi J.Túımebaevtyń tikeleı qoldaýynsyz iske asýy ekitalaı bolatyn. Sebebi, A.Áshimovtiń sheberhanasynda 3-kýrs stýdentteriniń sany – 35, oǵan qosa jeke avtobýs pen 4 ustaz birge júrýi kerek. Is-sharanyń jaýapkershiligi asa mańyzdy. Sonymen 40 adam jolǵa shyqtyq. Baǵdarlamadaǵy basty mindetimiz – «Ańyzǵa aınalǵan Asanáliniń» ustazdyq qyryn halqyna tanystyrý. Shákirtteriniń úsh túrli qoıylymy. Ol qoıylymdar kásibı sahnalarda ónersúıer qaýym aldynda oınalmaqshy. Ár kúni – ártúrli sahna, ártúrli kórermen, ártúrli jaryq pen akýstıka, oǵan qosa jol alshaqtyǵyn da esten shyǵarmaǵan abzal. 3-kýrs stýdentteri úshin myń jarym shaqyrym jol júrip, tórt keshte kórermen aldyna óz rólderiniń kórkemdik deńgeıin túsirmeı, kórermenniń ystyq yqylasyna bólený – negizgi maqsattyń biri ekenin tamyr-talshyǵymen sezinip keledi.
Sál sheginis jasasaq, tańerteńgi astan keıin Jambyl oblysy ákimdiginiń mádenı muraǵattar men qujattama basqarmasynyń «Jambyl oblystyq tarıhı ólketaný mýzeıi» kommýnaldyq memlekettik qazynalyq kásiporny janynan ashylǵan Qazaqstannyń daraboz akteri Asanáli Áshimov shyǵarmashylyq ortalyǵynyń dırektory T.Sultankereev ortalyq jumysymen tanystyrdy. Mundaı shyǵarmashylyq ortalyqtardyń jastarǵa berer rýhanı tálimine stýdentter men ustazdar zor rızashylyǵyn bildirip, estelikke sýretke tústi. Án shyrqaldy, bı bılendi, shattyqqa bólengen jastarǵa qala jastary qosylyp, sońy dýmanǵa aınaldy. Biraq, ýaqyt shekteýli, kelesi tarıhı muraǵat – Qarahan kesenesi. Qol jaıyp, Quran baǵyshtap, tarıhy tereń Taraz jeri týraly, shejiresi sherli Aısha bıbiden de este qalarlyq estelik tyńdap, keshki repetısııaǵa keldik.
Sonymen, kóne Taraz qalasynyń oblystyq qazaq drama teatrynyń sahnasynda zal toly kórermen, ortada kýrs jetekshisi A.Áshimov pen qala, oblys basshylary men mádenıet, óner ókilderi. Qoıylym bitti, dý qol shapalaq. Al, ustazdar qaýymy bolsa, pikir alysyp, qoıylymdy taldaýǵa kiristi. Qoıylym sońynan tabıǵattyń tosyn minezine qaramaı, borandatyp Jańatas qalasy arqyly Baıqadamǵa jol tarttyq. Kelesi kúni Asanáliniń aýyly – Jaıylmaǵa taban tiredik. «Týǵan aýyl – topyraǵyńnan aınalaıyn, týǵan jer! Kóńil darhan, keń peıildi qazaq aýyly! Ǵajaıyp sezimdi ul-qyzdaryna syılap jatqan egemen eldiń baǵa jetpes Jer-anasy!» – dep Asekeń aýylǵa kireberiste sál aıaldap, jerge túsip, bas ıdi. Qushaq jaıa qarsy alǵan aǵaıyn men jastardyń qýanyshynda shek joq. «Assalaýmaǵaleıkým! Qosh keldińiz! As-aǵa!». Babalar basyna baryp Quran oqyp, taǵzym ettik. Saýdakentke (Baıqadam) kelip, Mádenıet saraıynda qoıylymymyzdy kórsettik. El-jurty, kórermender oryndarynan turyp, jerlesiniń tárbıelep jatqan jigerli shákirtterine qoshemet kórsetip, qurmetteýden sharshaıtyn emes.
Túndeletip jolǵa shyqtyq. Kelesi nysana – Shymkent qalasy. Eki keshtegi tókken terden soń jaıdary jylylyqpen qarsy alǵan qonaqúıge ornalasyp, birer saǵat tynyǵyp, Jastar saraıynda bas qostyq. О́nerge yqylasy zor halyqtyń qarasy Jastar saraıyna ázer syıyp tur. Eki saǵattyq qoıylym kóńilden shyqqanyn kórermenniń ystyq qoshemet shapalaǵynan da ańǵarýǵa bolady. Dý shapalaq, qushaq tolǵan gúlder!
Alda – kıeli Túrkistan. Túrki halqynyń rýhanı, mádenı Astanasy! Qazaqstannyń halyq ártisi, professor Raıymbek Seıtmetov qurǵan teatr sahnasy. Kishigirim bolsa da rýhy bıik óner shańyraǵy. О́ner rýhy shalqyp tur!
Atalmysh teatrdyń tabaldyryǵyn attap, qala ákiminiń, mádenıet basqarmasynyń, qalyń kórermenniń aldyndaǵy jaýapty isti óz deńgeıinde atqarǵanymyzǵa kórermen de, ákimshilik te ystyq yqylasyn bildirip, A.Áshimov aǵalaryna, stýdentterine qoshemet kórsetip, qol soǵyp shyǵaryp saldy. Árıne, mundaı kezdesýler stýdentterdiń, shyǵarmashylyq óner jolyna baýlyp jatqan óner ordasynyń bastamasyna eki oblystyń da ónersúıer azamattary qoldaý bildirdi. Rektorǵa alǵysyn aıtty.
«Asanáli Áshimuly – qazaqtyń rýhanı pasportyna aınalǵan adam. Kez kelgen qazaq Asaǵańmen maqtana alady. Kez kelgen qazaq Asanálige elikteıdi, sondaı bolǵysy keledi, biraq bola almaıdy. Nege? Sebebi, Asanáli – jalǵyz, dara daryn. Endi taǵy bir Asanáli týýy, bolýy úshin bálkim 100 jyl, ıá, 1000 jyl kerek bolar» – dep «Almaty aqshamy» gazetiniń bas redaktory Qalı Sársenbaı aıtpaqshy, tulǵalardyń tuǵyrynyń bıik álde alasa ekenin halyqtyq yqylas bildirgen rýhanı syılastyq qurmetin bilý, seziný, maqtanýyn el arasynda sezinedi ekensiń. Túndeletip Almatyǵa, akademııaǵa tarttyq. Uıqy joq. Ár shákirt, ár ustaz tereń oı men tolǵanys ústinde keledi. Ol bolashaq sahna alańyna qadam basqandaǵy jaýapkershilik pen kásibı biliktilik mektebindegi shyńdalý joly...
Mýzykanyń tylsym tiliniń tabıǵatyn qazaq eline ásem árlep jetkizgen KSRO halyq ártisi, Memlekettik syılyqtyń laýreaty, professor Ǵazıza Jubanova: «Iýlıı Sezar» qoıylymynda Asanáli Áshimovtiń óneri bir tóbe. Men bul spektakldi birneshe ret kórdim. Kórgen saıyn sahna óneriniń qudiretin burynǵydan da tereńirek sezine túskendeımin. Ol úshin Asanáliniń akterlik darynyna tańdana da súısine otyryp, sheksiz alǵysymdy bildiremin. Endi Asanálideı Sezar týmaıdy» dese, «siz (A.Áshimov) uly aktersiz. Men úsh uly ártisti bilemin. Olar osy róldi (Iýlıı Sezar) oınaǵandar – Sımonov (Peterbýrg), Sarev (Máskeý) jáne úshinshisi siz – Asanáli Áshimov» – degen eken rejısser, KSRO halyq ártisi, professor Mark Zaharov.
Iá, dara tulǵaǵa degen halqynyń, kórermenniń súıispenshiligi men yqylasy bir bólek bolsa, kásibı mamandardyń tulǵa eńbegine bergen baǵasynyń ózi bir tóbe. Al, bizdiń stýdentterimizdiń arasynan da dara tulǵa esimderdiń izin basyp, qazaǵymnyń ónerin órge súırer taý tulǵaly, ór minezdi, názik sezimdi darhan daryn ıeleri shyǵaryna nyq senemin.
Aman Qulbaev,
T.Júrgenov atyndaǵy Qazaq ulttyq
óner akademııasy, professor
