Daıyndyq deńgeıi joǵary

Áskerı qaýipsizdikti qamtamasyz etýdiń negizi áskerdiń oqý-jattyǵý daıyndy­ǵy­nan bastaý alatyndyǵy anyq. Al qazirgi kúni Qarýly Kúshterimizde daıyndyqtyń ne­bir túri joǵary deńgeıde ótip jatyr. Máse­len, jańa oqý jylynda qazaqstandyq desant­shylar parashıýtpen 1 500-den asa sekirýdi júzege asyrdy. Ústimizdegi oqý jylynyń úsh aıy ishinde Desanttyq-shabýyldaý áskerleriniń áskerı qyzmetshileri parashıýt­pen quldılaýdy S-295 áskerı-kóliktik ushaqtarynan D-6 parashıýttik júıesimen jáne Mı-17 tikushaqtarymen oryndaǵan. 

Mundaı mańyzdy da kúrdeli sekirýlerdiń aldynda baıypty daıyndyq jasalǵany anyq. Onyń barysynda desantshylar parashıýtti jınaý máselelerin pysyqtap, oqý polıgonynyń bazasynda ushaqtar men tikushaqtardyń nobaılarynan sekirýlerdi oryndady. Parashıýttik daıyndyqta árbir áskerı qyzmetshi parashıýttik júıe­niń jumys jasaý qaǵıdatyn jetik túsin­geni mańyzdy bolyp tabylady. Daıyn­dyq­qa psıhologııalyq ázirlik te kiredi. Parashıýt­tik sekirýler aldynda jeke quram psıhologııalyq testileýden ótedi. Parashıýt­pen sekirý Desanttyq-shabýyldaý ásker­leri áskerı qyzmetshileriniń jaýyn­ger­lik daıarlyǵynyń negizi bolyp tabylatyn­dyqtan, ol jaýyngerlik daıarlyq josparyna sáıkes uıymdastyrylyp, ótkiziledi.

Iá, qýatty áskerimizdiń daıyndyǵyna qashanda asa mán beriledi. Sonyń taǵy bir dáleli, 2017 jylǵa arnalǵan daıyndyq josparyna sáıkes, Qurlyq áskerleri brıgada serjanttarynyń komandırlik daıarlyq jıyndary da ótti. Onda serjanttar áskerı qyzmetti ótkerýdiń qaýipsizdigin qamtamasyz etý, mamandyqtar boıynsha jeke quramdy daıyndaý júıesin jetildirý máseleleri jóninde usynystardy pysyqtap, jaýyngerlik daıarlyq sabaqtary boıynsha oqytyldy ári dene daıarlyǵy boıyn­sha norma­tıvter tapsyrdy. Komandırlik jıyn­nyń sońynda ótkizilgen keshendi tekserý brıgada serjanttarynyń daıyndyq deńgeıi men oqý baǵdarlamasyn ıgerý múmkindikterin aıqyndap berdi. Oqytý kýrsyn sátti aıaqtaǵan áskerı qyzmetshiler baǵdarlamany meńgerý dárejesi kórsetilgen sertıfıkattarǵa ıe boldy.

Sol sııaqty «Shyǵys» óńirlik qolbasshy­lyǵynda da baılanys boıynsha keshendi jattyqtyrýlar ótkizildi. Praktıkalyq sabaq­tar barysynda joǵary tıimdiligin kórsetken sý jańa tehnıka, ıaǵnı ámbebap mobıldi baılanys kesheniniń múmkindikteri keńinen qoldanylǵan. Keshendi jattyqtyrý jospary boıynsha komandalyq pýnktiniń baılanys toraby óristetildi. Jaýyngerlik beketterde dál ýaqytymen ashyq jáne qorǵalǵan rejimderde balamaly jáne sandyq baılanys arnalary ashylǵan jáne qamtamasyz etilgen. Osylaısha baılanysshylar qolbasshylyq júktegen barlyq tapsyrmalardy oıdaǵydaı oryndap shyqqan. Mundaı jattyǵýlardyń deńgeıi men sapasy tekseristen de kende qalyp jatqan joq. Máselen, Qurlyq áskerleri Áskerı ınstıtýtynyń bazasynda Qorǵanys mınıstri rota komandırleriniń «Taktık» biliktilikti arttyrý kýrsynyń ótkizilý barysyn tekserdi. Vedomstvo basshysy Qurlyq áskerleri men Qurlyq áskerleri Áskerı ınstıtýtynyń komandalyq quramymen jumys keńesin ótkizdi. Otyrysta rota komandırlerimen kýrs jumystaryn ári qaraı sapaly uıymdastyrý jóninde birqatar naqty tapsyrmalar júkte­di.

Qazaqstannyń Qarýly Kúshterinde vzvodtardyń jaýyngerlik atysyna úlken mán beriledi. Dalalyq mashyqtanǵan daǵdylardyń tıimdi nysany retinde komandırlerdiń, shtabtardyń jáne bólimshelerdiń daıarlyǵy boıynsha qazirgi zamanǵy jalpyáskerı atysty júrgizý barynsha áskerı jaǵdaıǵa keltirilip ótkiziledi. Kúrdeli aýa raıynda vzvodtardyń jaýyngerlik atysyn qamtamasyz etý úshin jerdegi jáne áýedegi nysanalar boıynsha atý, jeke qorǵanys zattarynan derbes maqsattar boıynsha atý, teńiz jaıaý áskerleriniń áskerı mashınasynyń atys sańylaýy arqyly atý, BTR-ge ornatylǵan zeńbirekten, saýytty transporterlerden atý, túngi nysanalardy paıdalaný arqyly túnde atý, sondaı-aq, túrli statıstıkalyq jáne dı­namıkalyq nysanalardy paıdalaný ar­qyly qol granatasyn laqtyrý sııaqty bar­lyq qarý túrinen atý qarastyrylyp, shy­naıy jaýyngerlik jaǵdaı jasalady. Vzvod­tardyń jaýyngerlik atysyn oryn­daý kezinde taktıkalyq is-qımyldyń durys­tyǵyna, qarýdy urysta epti jáne tıimdi qoldana bilýine jáne bólimshelerdiń atysty basqarýyna, sondaı-aq, qaýipsizdik sharalaryn qatań saqtaýyna erekshe nazar aýdarylady.

Mundaı kezde áskerı qyzmetshiler tanys emes jerlerde jaýyngerlik is-qımyl júrgizý, ózara is-qımyldy uıymdastyrý, bólimshelerdiń atysty basqarýy men or­nyn­daǵy jáne qozǵalystaǵy áskerı ma­shınadan atý sheberligin arttyrý másele­lerin pysyqtaıdy. Máselen, elimiz­diń qarly aımaqtarynda, atap aıtqanda, «Shyǵys» óńirlik qolbasshylyǵy áskerı bólim­deriniń jeke quramymen mindetterdi pysyqtaý barysynda jaýyngerlik atysty shańǵyda oryndaýdy júzege asyrdy. Jaýyn­gerlik atysty bastar aldynda vzvodtar­dyń áskerı qyzmetshilerimen ekıpaj jáne bólimshe quramynda qaýipsizdik shara­lary­nyń talaptary, sondaı-aq, jeke daıarlyq boıynsha sabaqtar ótkizilgen edi. Bir aı boıy oqýda júrgender taktıkalyq jáne arnaıy daıarlyq boıynsha normatıvter men atys qarýynan, granatometten jáne áskerı mashınadan oq atýdy pysyqtady.

Qarýly Kúshterimiz shyn máninde áleýetti bolýy úshin besaspap tehnıkalarmen de jab­dyqtalýy tıis. Bul oraıda, bizdiń ásker­leri­miz tek sheteldik qana emes, otandyq áskerı teh­nı­kalarmen qamtamasyz etilýde. Sonyń biri retinde ótkende ǵana qazaqstandyq «Arlan» brondy mashınasyn jaýyngerlik turǵyda paıdalaný tájirıbesi júrgizildi.  Máselen, «Shyǵys» polıgonynda qazaqstandyq saýyt­ty kóliktiń áskerı múmkindikteri qys­qy aýa raıy jaǵdaıynda tekserildi. Test-draıv aıasynda qarly qıylystardan áskerı qyz­metshiler saýytty mashınamen marsh jasap, «Arlanmen» jabdyqtalǵan «SARP» áskerı modýlin is-qımyl barysynda synap kórdi. Sondaı-aq, Kalashnıkov avtomatynan, Dragýnov myltyǵynan jáne OSV-96 iri kalıbrli myltyqtan atyp, brondy kóliktiń beriktigin tekserdi. Nátıjesinde otandyq ónim jeke quramnyń qaýipsizdigin qamtama­syz etetin joǵary ótimdi, manevrli jáne qorǵanysy myqty ekenin kórsetti. «Arlan» – bul mınaǵa qarsy qorǵanysy kúsheıtilgen kóp maqsatty brondy dóńgelekti mashına. Bul túrdegi mashınalar synaqtarǵa qarsy tura alatyn jáne jarylǵysh zattyń qýatyn seıiltý múmkindigi bar amalǵa ıe. Salmaǵy 16 tonnalyq saýytty kólik jyldamdyǵyn 100 km/s jetkize alady jáne kúrdeli aýa raıy kezinde -50⁰S-tan +50⁰S-qa deıingi temperatýraǵa tolyq beıimdelgen.

«Arlannyń» jan-jaqty elektrondy-optıkalyq júıesiniń áskerı modýli jylý beretin kamerasymen, kúndizgi kórý kame­rasymen, lazerlik alysty ólsheýshi qural­men kez kelgen klımattyq jaǵdaıda túngi jáne kúndizgi ýaqytta baqylaýǵa, bar­laýǵa jáne kózdep atýǵa múmkindik bere­di. Qazaq­stan Qarýly Kúshteriniń ta­la­p­tary men usy­nys­taryn eskere oty­ryp, «Arlan» bron­dy mashınasy «Qazaq­stan Para­maýnt In­jınırıng» JShS quras­tyrýshy bıýrosynyń qazaqstandyq mamandarynyń kómegimen jasalǵan jáne otandyq qýatpen óndirilgen. 2016 jyly brondy kólikterdiń birinshi legi elimizdiń Qarýly Kúshterine beril­di, oǵan balama bolatyn tehnıka búginde elimizde joq. Atalǵan mashınanyń tıimdiligin synaý úshin jeke quram oqytýdan da ótken kórinedi. Osylaısha el áskeriniń daıyndyǵy árqashanda nazarda tur dep senimmen aıta alamyz.

Derek pen dáıek

 1992 jyly 7 mamyrda Prezıdent N.Nazarbaevtyń «Qazaq­stan Respýblıka­synyń Qarýly Kúshterin qurý týraly» Jarlyǵyna saı derbes áskerimiz quryldy.

 1993 jyldyń sáýir aıynda Memleket basshysy N.Nazarbaev «Qazaq­stan Respýblıkasynyń qor­ǵanysy jáne Qarýly Kúsh­teri týraly» Zańǵa qol qoıdy.

1996 jyldyń 18 shil­de­sinde Qazaqstan Respýblıkasy Prezı­dentiniń «Qazaqstan Respýblıkasy Qarýly Kúshteriniń áskerı ny­shandary týraly» Jar­ly­ǵy shyqty.  

1997 jyldyń 18 naý­ry­zynda el Úkimetiniń Qaýlysymen Qazaqstan Respýblıkasy Ishki ister mınıstrliginiń Ishki áskeri janynan Joǵary áskerı ýchılıshe quryldy.

2003 jyly Qur­lyq kúshteriniń óńirlik qolbasshylyqtary qu­ryl­dy. Olar: «Astana» óńirlik qolbasshyly­ǵy, «Shyǵys» óńirlik qol­bas­shylyǵy, «Batys» óńir­lik qolbasshylyǵy, «Oń­tústik» óńirlik qolbas­shylyǵy dep ataldy.

2007 jylǵy 21 naý­ryzda Prezıdent Jar­lyǵymen memleket­tiń áskerı qaýipsizdi­gin qam­tamasyz etýge, soǵystar men qarý­ly janjaldar­dy bol­dyr­maýǵa, Qarýly Kúshterdi, basqa da ásker­ler men áskerı quralym­dardy damytý men qol­danýǵa negiz qalaýshy kóz­qa­rastar júıesin bil­di­retin Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń jańa Áskerı doktrınasy bekitildi.

Aleksandr TASBOLATOV,
«Egemen Qazaqstan»

Sýretterdi túsirgen
Erlan OMAROV,
«Egemen Qazaqstan»