– Qazaqstan quramasy úshin bul maýsym tabysty aıaqtaldy. Shákirtterińiz aldaryna qoıylǵan maqsatty qanshalyqty oryndaı aldy?
– Maýsymdy shynymen de sátti ótti dep aıtýǵa tolyq negiz bar. Álemdik jarystarda jeńimpaz, júldeger atandyq. Álemdik kýbok kezeńderinde top jarǵan jastarymyz Ýnıversıadada da baryn saldy. Kemshilikter de boldy. Olardy túrtip alyp, jańa maýsymda solardy joıý úshin jumys isteımiz. Odan bólek te problemalar basshylyqqa jetkizildi. Eger bári retimen sheshimin taýyp jatsa, kórsetkish áli de jaqsara túsetini anyq.
– Jańa maýsymǵa daıyndyqty qashan bastamaqsyzdar?
– Sáýir aıynyń ortasynda jattyǵý jıyndaryna kirisemiz. Shákirtterim baptaryna ený úshin Gollandııaǵa attanamyz. Bul quramamen birneshe jyldan beri áriptes retinde jumys istep kelemiz, úırengenimiz de, úırenerimiz de kóp. Onyń aldynda Qytaı jáne Ońtústik Koreıa quramalarynyń júıelerin de tekserip kórdik. Olardyń da jaqsy tustaryn aldyq. Degenmen fýnksıonaldyq daıarlyq jaǵynan Nıderlandtiki bizge tıimdirek bolyp tur. Bulaı deıtinim, Shyǵys Azııa elderimen ótkizgen birikken jattyǵýlardan soń kórsetkishterimiz sary qurlyqtyń talaptaryna saı kelgenimen, álemdik deńgeıde úzdikter qataryna ený úshin jetkiliksiz edi. Al Gollandııamen jumys isteı bastaǵan 2015 jyldyń alǵashqy maýsymynda-aq bizdiń jigitterdiń tehnıkalyq, jyldamdyqqa qatysty nátıjeleri joǵarylaı bastady. Sondyqtan bul seriktestik bizge óte qajet. Al qyzdarymyz Ońtústik Koreıaǵa attanady. Olarǵa Aslan Daýymov kómektesedi. О́zim Nıderlandta júrsem de qyzdarymyzdyń jattyǵýlaryn baqylap otyramyn.
– Áne-mine degenshe qysqy Olımpııa oıyndary da kelip qalady. Tórtjyldyqtyń basty dodasyna irikteý qashan bastalady?
– Negizi biz árbir olımpıadadan keıin azdap tynyǵyp alǵan soń kelesi oıyndarǵa daıyndyqqa kirisemiz. Álem kýbogy kezeńderi nemese de ózge de iri jarystarda júldeger atanyp ne úzdik shyǵý mańyzdy. Biraq bulardyń bári sol olımpıadaǵa deıingi daıarlyq joly. Qazir shamamen toǵyz aı ýaqyt qaldy. Kimniń qanshama joldama alǵany qyrkúıek-qazan aılaryndaǵy Álem kýbogynyń kezeńderinen soń, ıaǵnı qarashada belgili bolady. Bizge soǵan deıin ábden ter tógý kerek. Sebebi, eń alǵashqy maqsat – meılinshe kóp joldama alý. Al qalǵan úsh aıdy tórtjyldyqtyń bas alamanynda jaqsy óner kórsetý úshin jumsaımyz.
– Quramamyz qansha joldama alýy múmkin? Josparlaryńyz bar shyǵar...
– Sońǵy, Sochı Olımpıadasynda segiz joldama alsaq, bul joly odan kem bolmaıdy dep otyrmyz. Shamamen onnan asady.
– Basymdyq kimderge beriledi?
– Úsh uzaq qashyqtyqtan birneshe lısenzııa jáne komandalyq estafeta jarysynan segizdikke kirýge tıispiz. Qyzdarymyz da tórt joldamaǵa ıelik etetin shyǵar dep oılaımyn.
– Bir suhbatyńyzda qyzdar short-treginde básekeniń azdyǵyn aıtyp edińiz. Bul máseleni sheshýdiń joldaryn taptyńyzdar ma?
– Ár oblysqa qyzdardy jattyqtyratyn bilikti jattyqtyrýshylar kerek dep aıtyp kelemin. Sebebi, shamamen júz balanyń toqsany ul bolsa, ony ǵana qyz bala. Qyzdardyń sany osynsha bolýy kerek dep eshkimnen talap ete almaısyń. Biraq sanaýly adamnyń arasynda qaıdaǵy báseke? Onyń ústine kelgen on qyzdyń bári short-trekpen túbegeıli shuǵyldanyp ketpeıdi ǵoı. Bapkerlerge aıtamyn: «qyzdardy tárbıeleńder, onda mamandar arasynda da báseke az, tez kóterilesińder» dep. Biraq aıtarlyqtaı ózgeris kórip júrgen joqpyn.
– Sportshy jetistikke jetý úshin ony alǵa qaraı jeteleıtin, úıretetin bapkeri bolýy kerek. Al mamandardy daıarlaý máselesin qalaı sheship jatsyzdar?
– Menińshe, qazirgi sportshylar sportty aıaqtaǵan kezde bilikti jattyqtyrýshy bolyp shyǵady. Aıtalyq, Olımpıadaǵa qatysqan Aslan Daýymov bilgenin shákirtterine úıretip júr. Azamat Sultanálıev te bapkerlikke bet burdy. Biraq bul az. Al oblystardaǵy bapkerler úlken syndarǵa shyǵýǵa psıhologııalyq turǵyda daıyn emes. Shetelge aparyp oqytýǵa da bolar edi. Ol úshin de til bilý kerek. Aǵylshyn tilin quramada óner kórsetkenderi ǵana biledi. Álgi mamandarǵa til úıretem dep júrgende oblystardaǵy short-trektiń ahýaly tómendep ketedi. Batys Qazaqstan men Qostanaı oblystary jáne Astana qalasynda bilikti bapkerler bar. Kórsetkish te soǵan sáıkes. О́zge óńirlerde nátıjeler tómendeý. Sebebi, bári bir adamǵa júktelgen. Irikteýdi, tehnıkalyq jáne psıhologııalyq, fýnksıonaldyq daıarlyqty júrgizetin adamdar bólek-bólek bolýy kerek. Balalardy qalaı irikteıtinin kóbisi bilmeıdi. Ony eshkim úıretpeıdi. Bizdiń ózimiz oqydyq degenimizben, bul júıeniń qalaı júzege asyrylatynyn tek araǵa jıyrma jyl ótip túsindik. Buqaralyq bolýy qajet degen oımen jarysqa bálenbaı balany ákeledi – onyń jartysy aýrýshań, jartysy bul sportqa múlde daıyn emes. Qaıdaǵy tabys sonan soń?! «Mine, qyryq bala ákeldim, soǵan aılyq tóle» deıdi. Saıys aıaqtalǵan soń sol balalardyń birde-birin tappaı qalasyń. Sport degen bárin birdeı jınaı berý emes, bul irikteý ekendigin túsindire almaısyń. Kelesi joly jaǵdaı qaıtalanady. Osylaısha buqaralyq sıpat dep júrip short-tregimizdi qurtyp jatyrmyz. Kezinde men de Oralǵa qaıta baryp, bárin basynan bastadym. Ábden zerttedik, joqtan bar jasadyq. Búginde jas mamandar otyra beredi aýyzdaryn ashyp: «bizge eshkim aıtpady nemese bizde anadaı-mynadaı joq» dep. Patrıotızm degendi umytyp ketken. Ult namysy úshin tek qurama músheleri jaýapty dep paıymdaıdy. Sondyqtan ǵoı mektepterdegi jattyqtyrýshylardyń áli kúnge ýaqytsha san, qaǵaz úshin jumys istep júrgeni. Álgi hattamalarǵa qarasań, shaǵyn aýdandardyń ózinde myńdaǵan bala shuǵyldanatyn sekildi kórinedi. Is júzinde eshkim joq. Sonyń kesirinen qanshama daryndy jasóspirim dalada qalyp jatyr. Bizdegi sporttyń basty problemasy osy. Árbir bapker, sol mektepterdiń dırektorlary jany ashymasa, taǵy da mıllıondar tólep legıonerlerdi aldyramyz ba?! Eger irikteý tıisti deńgeıde ótse, bes-alty jyldyń ózinde sol balalar nátıje kórsetedi.
– Mamandardyń biliktiligin arttyratyn júıe joq qoı sonda?
– Short-trek – ózinshe bir bólek sport. Oǵan syrttan kelip kez kelgeni mamandanyp kete almaıdy. Qazir elimizde muzaıdyndar kóptep salynyp jatyr. Qyzylorda, Aıagóz sekildi qalalar bapker suraıdy. Bilikti jattyqtyrýshy tapshy. Fýtbol, kúres sekildi sporttarda mamandar kóp. Solar irikteýdi úırense ǵoı. Áıtpese bizdegi sportshylardyń basym bóligi namys pen taza eńbekqorlyqtyń arqasynda ǵana jetistikke jetip júr. Olar úshin arnaıy júıe sporttyń kóp túrinde jasalmaǵan.
AQSh ne Gollandııadaǵylar bizdegi úıirmelerdiń tegin ekendigin estigende, sportqa qyzyǵýshylardyń sany nege az ekenin túsine almaı dal bolady. AQSh-ta balasyn konkı sportyna berý úshin ata-anasy 5 myń dollar tóleýi kerek. Oǵan kez kelgen adamnyń múmkindigi jete bermeıdi ǵoı. Gollandııada da sol, talapty balalar kóp, biraq federasııaǵa tóleıtin aqshasy joq. Al bizde tegin. Sony bapkerler de, ata-analar da túsinbeı júr. Qurama múshesi ataný úshin aqsha tólesin desinshi, jastardyń jartysynan kóbi sol sátte-aq sporttan ketip qalady.
– Búgingi quramnyń ózi jas degenimizben taǵy birneshe jylda sporttan ketedi. Olardyń ornyn basatyn rezerv bar ma?
– Álgi aıtqan Astana qalasy men BQO jáne Qostanaı oblystarynda jasóspirimder, balalar az emes. Shymkentte bir daryndy balaqaı ósip keledi. Qaı óńirde kimniń deńgeıi qalaı ekenin baqylap otyrý kerek, tek oǵan ýaqyt tabý qıyn. Sońǵy jyldardaǵy jetistikterimiz ózgelerdiń boıyna da senimdilik uıalatqan tárizdi. Ásirese, qazaqtar kóp. Soǵan qýanamyn. Bizdiń jigitter qaradomalaqtardyń da qysqy sportta jetistikke jete alatynyn dáleldedi. Mınıstrliktiń ózi tek sońǵy bes-alty jylda qysqy sportqa den qoıa bastady. Áıtpese buryn basymdyq jazǵy sport túrlerine ǵana beriletin. Memlekettik bapkerler qazir sanaq júrgizip jatyr. Jýyq arada short-trekpen shuǵyldanatyndardyń sanyn da biletin bolamyz.
– Al elimizde short-trekten Álem kýbogy kezeńin qalaı ótkizýge bolady?
– Bıylǵy maýsymnyń tórt kezeńi de qaı qalalarda ótetini aldyn ala jazylǵan. Olımpıadadan keıin Álem kýbogy ótpeıdi, tek álem chempıonaty jalaýyn jelbiretedi. Almaty, Astana qalalaryndaǵy muzdyń sapasy jaqsy. Sondyqtan osy eki qalanyń birin Álem kýbogyn ótkizý úshin usyna alamyz. Biraq onyń ózi tórtjyldyqtyń bas dodasynan keıingi maýsymda ǵana múmkin bolady.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken
Mádına ASYLBEK,
jýrnalıst
ASTANA
