Basty maqsat – básekege qabilettilik

Sıfrly tehnologııamen birge Jol­daý ataýyndaǵy «jahandyq báse­ke­ge qa­bi­lettilik» sózi bosqa atalyp tur­ma­ǵandyqtan, Qazaqstan ekonomıka­sy ár­taraptandyrylǵan jáne halqy ja­ńa eko­nomıkaǵa belsendi tartylǵan, álem­dik daǵdarystan shyqqan anaǵurlym kúshti jáne básekege qabiletti elge aınalýy jaıynda da birer sóz.

Shaǵyn jáne orta kásipkerlik sýb­ek­tileri qyzmetiniń salasyn baryn­sha keńeıtýge jáne olardyń qyz­me­tin jan­dandyrýǵa baǵyttalǵan ıns­tı­­týt­tyq jaǵdaılaryn jetildirý ese­­bi­nen, Qazaqstannyń básekege qa­­bi­let­ti­ligin arttyrý maqsatynda Qazaq­s­tan Res­pýblıkasynda orta jáne sha­ǵyn ká­sipkerlikti damytý jóninde iske asy­ry­lyp jatqan sharalardy jaqsarta tú­­sý qajet.

Ulttyq ekonomıkanyń tabıǵı resýrs­tar, ǵylym jáne bilim áleýeti sııaq­ty básekelestik qabilettiligi fak­torlaryn baǵalaýdy jaqsartýǵa tıis­piz. Qazirgi tańda ekonomıkany turaqtandyrýda jáne onyń ósý qar­qynyn joǵarylatýǵa baǵyttalǵan saıa­­­satty iske asyrý óndiristik ınfra­qu­­­rylymnyń asa tıimdi, básekege qa­biletti jobalaryna ınvestısııa tar­­týdy yntalandyrý tetikterin qa­lyp­tastyrý arqyly júzege asatyny bel­gili. Investısııanyń ósýi jáne elde qo­laıly ınvestısııalyq klımat qurý da­mýdyń strategııalyq mindeti jáne ­ eko­nomıkany jańartýdyń óte mańyzdy shar­ty.

Ártaraptandyrý ǵylymdy qajet­si­netin, joǵary tehnologııalyq já­ne básekelestikke qabiletti ónim­der­diń paıdasyna, qyzmet úles­terin kó­te­rý­ge jáne sońynda qu­ny bolatyn, taý­­ar óndirýge, IJО́ qurylymynyń óz­­g­e­ris­terine baǵyt­talýy tıisti. In­dýs­­trııalyq saıasat shıkizat resýrs­ta­­ryn qaıta óńdeýge baılanysty sa­la­­lardy damytýǵa, ıaǵnı munaı-hı­mııa­­­daǵy, metallýrgııadaǵy, mashına qu­­rylysyndaǵy, tutyný taýarlaryn já­ne qurylys materıaldaryn ón­di­rýdegi tórtinshi jáne besinshi teh­no­lo­gııalyq qaıta jańǵyrtýdy, júzege asy­rýǵa baǵyttalýda. Sonymen birge eksport jáne ımport ornyn toltyratyn, shıkizattyq emes baǵyttardy qurý bas­ty maqsat.

О́mir sapasyn arttyrýdyń jáne bo­la­­shaqta básekege qabilettiligin qam­ta­­ma­syz etýdiń negizi bolatyn eko­­nomıkalyq, áleýmettik jáne eko­lo­­­gııalyq aspektilerdiń tepe-teńdigine qol jetkizýge tıispiz.

Joldaýda ekonomıkalyq kórset­kish­­terimizdi jańa deńgeıge kóterýdiń tó­­­mendegideı basty da naqty máseleleri aı­tyldy.

− 2025 jylǵa qaraı shıkizattyq emes eksport kólemin 2 esege arttyrý kó­z­delip otyr.

Elimizdegi sýarmaly jer kólemin 40 paı­yzǵa arttyrý belgilendi. Qazir 1,5 mıl­lıon gektar sýarmaly jer paıda­la­nylýda.

2021 jylǵa qaraı azyq-túlik eksportyn 40 paıyzǵa arttyrý josparlandy. Búginde azyq-túlik túrlerin keıbir el­der bizden shıkizat kúıinde satyp alyp, ony bastapqy jáne túbegeıli qaı­ta óńdep, jartylaı nemese tolyq daıyn ónim jasap shyǵaryp, ony uqsatyp sa­tý­dan mol paıdaǵa kenelip jatyr.

Infraqurylymdy damytý arqyly tran­zıttik tasymaldy ulǵaıtý, ony 2020 jylǵa qaraı 2 mıllıon konteıner­ge jetkizý máselesi qoıyldy. Bizde qa­zir tranzıttik tasymalda 800 myńdaı kon­teınerler bar.

2050 jylǵa qaraı shaǵyn jáne orta bız­nes shyǵaratyn ónimderdi 50 paıyzǵa jet­kizý. Qazir bizdiń elimizdegi 85 pa­ıyz shaǵyn kásipkerlik sýbektileri 19 paıyz ónim shyǵarady. Halyqaralyq deń­geıde bul az.

Medısınalyq saqtandyrý júıesine kó­shý. Bul oryndy qoldanǵanda den­saý­lyq saqtaý salasyna bólinetin qar­jy­ny tıimdi paıdalanýǵa múmkindik be­redi.

Bala týý kórsetkishteri 1999 jyly jy­lyna 200 myń bala dúnıege kelgen bol­sa, 2016 jyly 400 myńǵa jetipti. Bul óte jaqsy kórsetkish, endi osyǵan qa­tys­ty áleýmettik qoldaý sharalaryn bu­dan ári jaqsarta túsýimiz qajet.

Sonymen, Joldaýda basty leıtmo­tıv retinde álemde kútilip otyrǵan eko­nomıkadaǵy jańa jahandyq arhıtek­tý­rada ózimizdiń pragmatıkalyq jáne eko­nomıkalyq damý strategııamyz usy­nylyp otyr. Osy belgilengen ba­sym­dyqtardyń árbirinde elimizdiń da­mý bolashaǵy kórinip tur. Osy ba­sym­dyqtardy der kezinde júzege asy­­rý «Strategııa-2050», «100 naqty qa­dam» Ult jospary jáne «Nurly jol» sekildi mańyzdy qujattarda kór­setilgen maqsat-mindetterdi oryn­daýǵa ekpin beredi.

Myrzageldi KEMEL,

ekonomıka ǵylymdarynyń doktory