Jalpy, velosıped jedel júrisimen ǵana emes, ony tebý kezindegi deneshynyqtyrý qozǵalysymen erekshelenedi. Densaýlyqqa paıdaly ári júrip-turýǵa qolaıly jáne ózge kólik túrlerine qaraǵanda, tıimdi bolǵandyqtan da velosıped ótimdi. Eń bastysy, ekologııamyzdy saqtaýda onyń orny múlde bólek. Sondyqtan ony kópshilik bolyp paıdalaný órkenıetti elderde áldeqashan jolǵa qoıylǵan. Sońǵy jyldary bizdiń el de bul úrdiske qosylyp, halqymyzdyń biraz bóligi velosıpedti taqymǵa qysty.
Alaıda... ár nárseniń óz orny bar, deıdi atam qazaq. Máselen, kóshede tramvaı qozǵalýy úshin oǵan arnaıy temir jol tartylýy kerek. Sol sııaqty nebir avtokólikterdiń júrisi úshin arnaıy tasjol salynyp, túrli aıyrym belgilerimen qamtamasyz etiledi. Tipti, jaıaý júrginshilerge arnalǵan tabanjoldar, ıaǵnı trotýarlar tóseledi. Sonymen, jol júrisi zańy boıynsha ár kóliktiń (velosıped te kólikke jatady) óz júrer joly bar. Biraq bizdiń eldegi jaǵdaı basqasha. Soǵan oraı qos dońǵalaqty kólikke otyrǵan qazaqstandyqtardyń ótinishi bar.
Qazir tek eldi mekenderde ǵana emes, qalalarymyzda da velosıped júrgizýshiler qatary molaıyp keledi. Jáne onyń paıdaly ekenin jurtshylyq jaqsy biledi. Tek jergilikti bıliktiń sol úrdisti qostap, kóshe qıylystary mańynda, halyq kóp shoǵyrlanatyn jerlerde, iri saýda úıleriniń qasynda, t.b. tustarda arnaıy velosıped turaqtaryn ashyp qoıǵany jáne onda jalǵa beriletin qos dóńgelekti kóliktiń tizilip turatyndyǵy kóńil qýantady. Máselen, Astanada velosheırıng júıesi boıynsha qoǵamdyq velosıpedter oryndary ornatyldy. Bul jaqsy bastama boldy. Biraq, joǵaryda aıtqanymyzdaı, sol qos dońǵalaqty kólikke otyrǵan qazaqstandyqtar úshin áli kúnge velosıpedke arnalǵan arnaıy velojoldar joq. Biz bul arada qalada ornatylǵan kóptegen qoǵamdyq velosıpedter stansalary arasyn bir-birine jalǵaıtyn arnaıy velojoldyń joqtyǵyn aıtyp otyrmyz. О́rkenıetti elderde mundaı joldar jaıaý júrginshi júretin trotýarlardyń qatarynda bólek ornalasqan. Olarda velojolmen jaıaý júrginshilerge júrýge de qatań tyıym salynady.
Al mundaı joldardy kórgińiz kelse, máselen, el Táýelsizdiginiń 25 jyldyǵyna oraı Astananyń «Jasyl beldeýi» aýmaǵynyń ońtústik-batys bóliginde ashylǵan, ıaǵnı jalpy uzyndyǵy 23 shaqyrymǵa sozylatyn jańa velojoldy baryp, tamashalaýǵa bolady. Sol sııaqty Esil ózeni jaǵalaýynyń keıbir jerlerinde, parkterde úzik velojoldarǵa dep laıyqtalǵan tustar ber ekenin bilemiz. Sol sııaqty Aqtaý qalasynda da ondaǵan mıllıon teńgege velojol salynyp, artynsha-aq búlinip qalǵany bar. Biraq olardyń bári demalys kezindegi qydyrys úshin qajet. Al adamdardyń kópshiligine velojoldar kólik qatynasy úshin kerek. Ondaı jol joq. Sondaıda áýeli qalanyń ana basy men myna basyna, ıaǵnı tórt buryshyn túgel qamtıtyndaı velojoldar salynyp, sodan soń ǵana qoǵamdyq velosıpedteri bar stansalar ornatylsa, qandaı ǵanıbet bolar edi deıdi turǵyndar.
Joldyń jıegimen ketip bara jatqan velosıpedshini jeńil nemese júk kólikteriniń qaǵyp ketkeni týraly talaı jazyldy. Elimizde velosıpedshiler jol-kólik oqıǵalaryna jıi ushyraıdy eken. Máselen, 2015 jyly – 69, 2016 jyly 50 velosıpedshi jol-kólik oqıǵasyna ushyraǵan. Onda birneshe adam qaza bolǵan. 62 adam jaraqat alǵan. Aıta berse, velosıpedke otyratyn adamnyń kóshede emin-erkin, qaýipsiz júrýine kedergi keltiretin jaıttar joq emes. О́ıtkeni, velosıped ózge kólik túrlerine teńestiriledi. Sondyqtan velosıpedshi kólik júrgizýshi retinde jol júrisi erejesin saqtaýy tıis. Ol joldyń tek oń jaq shetimen ǵana qozǵalýy kerek. Eger jaıaý júrginshilerge kedergi keltirmese, onda jol jıegimen júrýge ruqsat etiledi. Biraq joldyń mundaı tustaryndaǵy oıdym-oıdym oıyqtardan, ózge kólikterdiń yǵystyryp jol bermeýinen, jol júrisi erejeleriniń durys saqtalmaýynan velosıpedshiniń júıkesi tozyp bitedi. Al trotýarmen múlde júrýge bolmaıdy.
Demek, zaman talaby men órkenıetti ýaqyt úrdisine saı, velosıpedshilerdiń jaıy men qaýipsizdigin túpkilikti eskeretin mezgil jetkeni anyq.
Aleksandr TASBOLATOV,
«Egemen Qazaqstan»
