Adam bolǵan soń onyń bári toq bolýǵa umtylatyny sózsiz. Biraq baılyq pen kedeıshilik, kúshti men álsiz, aram men adaldyq, qýanysh pen qasiret, aq pen qara jarysqan myna zamanda adamnyń alańsyz kúı keshe alýy múmkin be? Árıne, joq. О́ıtkeni, sonyń saldarynan adamdarda túrli psıhologııalyq kóńil kúı paıda bolady. Oǵan naqty mysal, qazirgi jastarymyzdyń arasynda boıkúıezdik, kúıgelektik, ashýshańdyq, menmendik, ýaıymshyldyq pen qatygezdik beleń alyp barady. Al anyǵynda, munyń bári adamnyń ómir súrý barysynda kezdesetin keleńsizdikterden paıda bolatyn psıhologııalyq dert kórinedi.
Mundaı psıhologııalyq jaǵdaı tekten-tekke paıda bolmaıdy. Árıne, adamdy kúızeliske túsiretin kúndelikti kúıbeń tirshiliktiń taýqymeti az emes qoı. Degenmen, eń basty sebep adamdar arasyndaǵy qarym-qatynas. Sebebi, qoǵamda nebir qıynshylyqty bastan keship, shynyqqan tájirıbeli adamdardyń ózine aıaqtan shalý men kórealmaýshylyq qaqpany qurylyp jatqanda, ómirge endi aralasyp, oń men solyn áli tanymaǵan jastardy súrindirý degen qıyn emes.
Qolynda bıligi barlardyń oılanbaı aıtqan bir aýyz sózinen, zerdelenbegen teris sheshiminen, ózim bilemin dep ózeýregen qatygez áreketinen talaı jandar qıyn jaǵdaıǵa tap bolatyny bar. Sol qıyn jaǵdaılardan jazyqsyz jannyń jany kúıip, kókiregi sherge tolady. Al mundaı jaǵdaıǵa ushyraǵan jastar kúızeliske túsedi. Sóıtip, depressııaǵa, ıaǵnı, kúızeliske tap bolǵan jan aýrý bitkenge esik ashady.
Elbasy halyqqa arnaǵan Joldaýlarynda ult densaýlyǵy jóninde az aıtqan joq. Al ult densaýlyǵy osy qoǵamdyq ortaǵa tikeleı baılanysty bolyp qala bermek. Eger ár mekemedegi ujym arasyndaǵy salamatty qarym-qatynas, adamdardyń bir-birine degen nıeti, kózqarasy durys bolmasa, ol ahýal mindetti túrde kez kelgen janǵa teris áser etýi ábden múmkin. Osydan kelip jastar boıynda jalǵyzsyraý, jabyǵý, toryǵý, aqyry, túbegeıli quldyraý úderisi bastalady. Mine, osy jaǵdaıdy latyn tilinde «depressııa» deıdi. Onyń saldary adamnyń ómirge qyzyǵýshylyǵyn tómendetedi, kóńil kúıdi buzady, jaǵymsyz oılarǵa jeteleıdi, belsendiligin, bar qabilet-qarymyn joǵaltady.
Mundaı jaman dert bizdiń el úshin kerek pe? Árıne, joq. Biraq, ókinishke qaraı, Qazaqstan kúızeliske ushyraıtyn adamdar sany jaǵynan alǵanda aldyńǵy qatarda tur eken.
Osyndaı qamyǵý, kúızelý saldarynyń sońy adamdy óz-ózine qol jumsaýǵa ıtermeleıtini aıtpasa da túsinikti. Demek, sýısıd jaǵynan da kósh basynda nelikten, ne sebepti turǵanymyzdy eskerip qoıǵan artyq bolmaıdy. О́ıtkeni, halqynyń sany 18 mıllıonǵa jýyqtaǵan elimiz úshin barlyq turǵynnyń 10 paıyzynan astamy jan kúızelisine ushyraýynyń ózi biraz jaıtty ańǵartady.
Kúızeliske túsken adamnyń kúıi ketetini anyq. Jáne onyń ózge aýrýlardy qozdyratyny taǵy anyq. Júrek jumysy buzylyp, qan qysymy kóteriledi, aǵzanyń qorǵanysh júıesi nasharlap, demikpe, búırek, t.b. aýrýlarǵa da soqtyrýy ǵajap emes. Sondyqtan, dárigerler depressııanyń birneshe túri bolatyndyǵyn aıtady. Jazyqsyz jany jaralanǵan jandar jan aýrýynan tez qutylyp ketse jaqsy. О́ıtkeni, sońǵy kezderi júıke aýrýyna ushyraǵandar sany da ósip bara jatqan kórinedi. Sol sebepti, buǵan alańdaýshylyq bildirgen keıbir shet elderde ony áleýmettik, ulttyq deńgeıdegi másele retinde qarap, memlekettik turǵyda sheshimin tabýdyń jolyn qarastyra bastaǵan.
Qazaqstan da mundaı salamatty joldan qaǵys qalmaýy tıis. Eń bastysy, qyzmettik, ıaǵnı qoǵamdyq ortada, kez kelgen ujymda, úıde, túzde adamdardyń bir-birine degen iltıpatyn arttyryp qana qoımaı, ózgeniń janyn jaralaıtyndaı jaǵdaıdyń jasalmaýyna barynsha qoldaý bildirý qajet. Sonda ǵana ár adam kóńildi júrip, Qazaqstannan artyq atameken joqtyǵyn maqtan etetin bolady.
Al ózgeniń jan-dúnıesine júrdim-bardym qaraıtyn adamdarǵa báribir. Joǵaryda aıtylǵan naqyl sózdiń máni de sonda. Endeshe, kúızeliske túsirmeýdiń de, ol dertti emdeýdiń de kilti qoǵamnyń ózinde.
Aleksandr Tasbolatov,
«Egemen Qazaqstan»
