Parlament pármeni prınsıpti me?..

Májilis Tóraǵasy Oral Muhamedjanovtyń jetekshiligimen ótken palatanyń keshegi jalpy otyrysynyń kún tártibinde on tórt másele qaralsa, sonyń jeteýi zań jobalaryna qorytyndy ázirleýge arnaldy. Spıker aldymen otyrysty sóz sóılep ashyp,  TMD PAA men EýrAzEQ PAA sheńberinde Qazaqstan parlamentshilerine berilgen marapattaýlardy ıelerine saltanatty jaǵdaıda tabys etti. Palata buǵan deıingi oty­rys­taryn túske deıin bitirip tas­taı­tyn, al keshegi jıynda talqylaý tústen keıin de jalǵasty. Jaǵ­daı­dyń bulaı qalyp­ta­sýy sońǵy kezdegi sybaılas jemqor­lyq áre­ketteriniń kóptep áshkerelenýi­men de baılanysty bolsa kerek. Bul depýtattar tarapynan belgili bir deń­geıde sharalar qabyl­dan­baýynan da oryn alǵanǵa uqsaı­dy. Muny keıbir depýtattardyń ózi de moıyndap otyr. Keshegi otyrysta áripteste­ri­ne tas­ta­ǵan úndeýinde Irak Elekeev «Qor­ǵas» keden beketindegi jemqorlyq jaǵ­daıdyń qaıtala­nýy­na atalǵan másele boıynsha arnaıy plenarlyq otyrys­tyń ótkizilmeýi de sebep bolýy yqtı­mal dep esepteıtindigimen baıla­nys­­tyr­dy. Depýtat paıymynsha,  mıll­ıard­­taǵan qarjy bıýdjetke túspeýde. Osy ret­te Irak Qa­sym­uly Parlament tek zańshy­ǵarý­shylyq jumyspen aına­ly­sýy kerek degen pikirmen kelispeıtindigin, ár depýtattyń kem degende 14-ke tarta ókilettigi bar ekenin jetkizdi. Eger Parlament pen onyń depýtattary prınsıpti bolsa, onda mınıstr men oryn­ba­sar­lary temir tordyń arǵy ja­ǵyn­da otyrmas edi, dedi depýtat. Sol sııaqty eger biz prınsıpti bolsaq, onda ákimder qaltasyn aqshaǵa tol­tyryp, shet­el asyp ketpeýshi edi, dedi taǵy só­zin sabaqtaı túsip. Endigi másele – qyl­mystyq jazaǵa tartý emes, jemqorlyq qylmystyń al­dyn alý, zańnyń buzy­lýyna jol bermeý. Sóziniń aıaǵynda depýtat Memleket basshy­sy­nyń kúshti Par­lamentti kór­gisi keletinin, másele­ler­di tal­­qylaýda memlekettik kóz­qa­ras pen par­lamentarızm rý­hynyń sezilip turýy tıis­tigin erekshe atap kórset­kenine toqtaldy. Jalpy otyrysta birinshi másele retinde elimiz táýelsizdiginiń 20 jyldy­ǵyna oraı raqymshylyq ja­saýǵa qatysty zańdyq qujatqa qorytyndy ázirleý usynyldy. Onyń qaralý merzimin ústimizdegi jyl­dyń 31 qazany dep belgileý týraly sheshim depýtattar tarapynan qoldaý tapty. Negizinen raqymshylyqqa jasóspirimder, zeınet ja­syndaǵylar men áıelderdi qosa alǵanda, asa aýyr emes, ortasha qylmys jasa­ǵandar iligetin kórinedi. Olardyń qazirgi naqty­lan­ǵan sany 13 myńdaı. «Qazaqstan Respýblıka­sy­nyń keıbir zań­namalyq aktilerine salyq salý máse­le­le­ri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý tý­raly» zań jobasy birinshi oqy­lym­da talqyǵa tústi. Zań jobasy boıynsha Qar­jy jáne bıýdjet komı­te­tiniń hatshysy Sansyzbaı Esilov baıandama jasady.  Osy rette zań jobasyna bir top Májilis depý­taty  bas­tamashy bolǵanyn aıta ketý kerek.  Zań jobasynyń maq­saty halyqaralyq  prak­tı­kaǵa sáıkes salyq salý má­seleleri boıynsha halyq­ara­lyq salyq salý jáne ha­lyqaralyq sharttardy ákim­shilendirý júı­e­sin jetildirý bolyp tabylady. Ǵyly­mı-quqyqtyq jáne sy­baı­las jemqorlyqqa qarsy ǵy­lymı saraptamanyń qory­tyn­dy­lary­nan ótken zań­dyq qujat talqylaý ná­tı­jesinde birinshi oqylymda maquldandy. Birinshi oqylymda qol­daý tapqan «Qa­zaq­stan Res­pýblıkasynyń keıbir zań­na­ma­lyq aktilerine ıslam­dyq qarjylandyrýdy uı­ym­dastyrý máseleleri boı­ynsha tolyq­tyrýlar men ózgerister engizý týraly» zań jobasy kún tártibine qaıta engizilip, ekinshi oqy­lymda qaraldy. Qarjy mı­nıstriniń orynbasary Berik Sholpanqulov baıandama jasady. Depýtat Baýyrjan Smaıylov zań jobasyn qa­byl­daý respýblıkalyq bıýd­­jet­tiń tapshylyǵyn qar­jylandyrý úshin ınvestorlar qarajatyn tartýǵa múm­kindik beretindigin basa aıtty. Budan basqa elimiz­diń korporatıvtik sektory úshin baǵdar belgileý maqsatynda Qazaqstan Respýb­lı­ka­sy­nyń memlekettik ıslam baǵaly qaǵazdaryn shyǵarýy úshin qajetti normatıvtik qu­qyq­tyq bazany qamtamasyz etý kózdelip otyr.  Bul zań jo­basy ekinshi oqylymda maqul­­dandy. Jalpy otyrysta, sony­men qatar, Uı­ym­dasqan qylmysqa qarsy is-qımyl  men  Qylmystyq jáne qyl­mystyq is júrgizý zańna­masyn jetildirý máseleleri  boıynsha keıbir zańnama­lyq aktilerge ózgerister men tolyqtyrýlar engizýdi qarastyratyn zań joba­lary birinshi oqylymda ma­quldandy. Aldyńǵy zańdyq qujat boıynsha baıan­da­ma­ny Ishki ister mınıstriniń orynbasary Aleksandr Kýlınıch, al sońǵysy boı­yn­sha Bas prokýrordyń birinshi orynbasary Iogann Mer­kel  jasady. Keshegi jalpy otyrys barysynda budan basqa da barlyq máseleler qoldaý tap­qan­dyǵyn aıta ketý kerek. Asqar TURAPBAIULY.