Daladaǵy daýyl

El arasynda: «Qyzylordada jel jylyna eki-aq ret turady. Alty aı ońtústikke, alty aı soltústikke qa­raı», degen ázil bar. Ázil túbi – zil. Baıqońyrdan zymyran ǵaryshty betke alǵan saıyn Aqmeshit atyra­bynyń qoıny-qonyshyn jel aralap ketedi. Odan bólek, jazyq dala jyn­dy jeldiń mekeni de. Son­dyqtan Qy­­zylordanyń tabıǵat erek­sheli­gi­ne saı, arakidik doly daýyldyń soǵyp turýy zańdylyq. Degenmen, burnaǵy kúni bolǵan jeldiń turqy bólek. Aldymen sa­ıyn dalanyń tóbesin ala bult tor­lady. Bult qoıýlanǵan saıyn ýil de arta tústi. Jańbyr sirkireı bergende, dúleı daýyldyń basta­lyp ketkeni. Jalpy, Aqmeshit aı­ma­ǵynda jeldiń bultty jerge tam­shysyn tamyzbaı qýyp kete beretini bar. Dál sol kúni Shıeli aýdanynda júr edik. Bir sáttiń ishinde shańnan tú­nek basty da qaldy. Jel adam­dar­dy aldy-artyna qaramastaı etip qýyp, úıdi-úıine tyǵyp tyndy. Aınalasy, jarty saǵattyń ishinde alaquıyn aýyl-aýyldy aralap, jo­lynda kezdeskenderdi «qusha­ǵynda» ala ketti. Talaı úıdiń shatyry ushty. Mal qoralar yqtasynsyz qaldy. Degenmen, doly daýyldyń shamasy bultty qýyp ketýge kelmedi. Jańbyr jaýdy. Sodan soń jer de, aspan da jadyrap sala berdi. Endi, resmı derekterge kezek bereıik. Shıeli aýdanynda sol kúni soq­qan jeldiń qýaty sekóntine 25 jáne odan da joǵary metr jyl­damdyqta bolypty. Sonyń saldarynan aýdanda apatty jaǵdaı oryn alǵan. Transformatorlar qulap, jaryq óshken. Aǵash synǵan. Úılerdiń shatyry ush­qan. Shıeli kenti, Aqmaıa, Almaly, Aq­toǵan, Bestam, Gıgant, Eńbekshi, Ja­ń­aturmys, Jýantóbe, Jaqaev, Or­taq­shyl, Nartaı, Telikól, Qodamanov aýyldarynyń turǵyndary dúleı daýyldyń kesirin tartqan. Arnaıy esep boıynsha, 482 jeke turǵyn úı men 5 áleýmettik nysanǵa zaqym kelgen. 11 000 metr jaryq symdary úzil­gen. 166 elektr baǵanalary qu­lap, 11 baılanys júıesiniń baǵanasy isten shyqqan. Daýyldyń kúshi osydan anyq sezilgendeı. Bastysy, adam shyǵyny joq. Turǵyndar din-aman. «Bas jarylsa, bórik ishinde», deıtin qazaqpyz ǵoı. Qalǵan shyǵyn ornyn tabar. Aýdanda oryn alǵan apatty zertteıtin tótenshe jaǵdaılar ko­mıssııasynyń otyrysy jedel túrde shaqyryldy. Sonymen qa­tar, apat ákelgen shyǵyndy esepteıtin jumys toby quryldy. Atal­mysh toptyń esepteýi bo­ıyn­sha, apat saldaryn tartqan ny­sandardy qaıta qalpyna keltirý úshin jobamen 38442365 teńge qa­jet eken. Búginderi aýdanda ny­san­dar men elektr jáne baılanys júıelerin qaıta qalpyna keltirý jumystary bastalyp ketti. Tabıǵat-ana sol kúni bir minez tanytty. Jalpy, keıingi kezderi ta­bıǵattyń tosyn qubylysy kó­beıip bara jatqan sııaqty. Jaıy­ǵyńyz ar­nasynan asty. Almatyńyz bir kúnde alty ret silkinip, basyldy. Syrdyń boıyn dúleı daýyl aralap ketti. Osyndaıda mynadaı oı keledi: «qa­zaqy yrymmen tasattyq berip, qur­ban shalyp qoısa qaıtedi eken?!». Áıteýir, munyń bári beker emes ekeni anyq qoı... Erjan BAITILES. Qyzylorda oblysy.