Til taqyrybyn tym saıasılandyryp jiberdik

Barlap qarasań, týǵan tilge jany kúıetin, ana tilin ardaq­taıtyn adam kóp sııaqty. Bıik minberlerden qazaq tiliniń qaı­ǵy­syn aıtyp, «qurdymǵa ketip barady» dep ústel toqpaq­taı­tyn­dar da jetkilikti. Qazaq tili úshin qabyrǵasy sógile maqala silteıtinderdiń sanyna jete al­maımyz. Búginde til týraly erin­begenniń erni jybyrlaıdy. Jal­qaýǵa deıin jazady. Qys­qa­sy, qazaq tili saıasılanyp ketti. Memlekettiń tilge qamqor­ly­­ǵyn, qabyldaǵan qaý­ly-qara­ryn, bólgen qar­jy­syn mysalǵa keltirýden aý­laq­pyz. Tipti, ol sıfr­lardan adamdar jaly­ǵatyn jaıǵa deıin jetti. Oqı qalsa, gazetti ysyryp tas­taıdy. Tyń­daı qalsa, radıony óshi­rip qoıady. Kóre qalsa, telearnany aýystyrady. Ony kózimizben kórip júrmiz. Bizdiń aıtpa­ǵymyz basqa. Til taqyrybyn saıasılan­dy­rý­dyń esh qajeti joq. Qazaq ti­li­niń qaıǵysymen abyroı jınaýǵa da bolmaıdy. Osy arqyly saıası upaılaryn tú­gendep júrgender de bar. Áldebir saılaýda qara­paıym qazaqtyń kóńilin aýlaý úshin qazaq tilin jalaý etip kóte­retinder de kezdesedi. Qysqasy, qazaq barda qazaq tili ólmeıdi. Al ony saıa­sattyń shoqpary etý búginde eshkimge paıda bermeıdi. Ana tilimizdiń abyroıyn artty­ryp, aıbaryn ósirý úshin ne isteý kerek? Esil basyn tórge shyǵarý maqsatynda qandaı áreketter ja­salýǵa tıis? Memlekettik til osy memlekettiń ortaq ıgiligine qalaı aınalady? Bolashaqtyń ıeleri qazaq tilinde sóıleý úshin ne istemek kerek? Osyndaı saýaldarmen attyny qulatýǵa bolady. Al biz­dińshe, onyń jaýaby qarapaıym ǵana. Árbir qazaq qazaq tilinde sóıleýi kerek. Úıde de, túzde de. Torqaly toıda bolsyn, topy­raqty ólimde bolsyn. Árbirimiz áreket etsek, qazaq tili qaırańda qalmaı­dy. Sonda ǵana jalpy­ulttyq ıgilikke aınalady. Bir ǵana mysal. Búginde sizge aılyǵyńyzdy keńes zamanynda­ǵydaı kassır bermeıdi. Bir terezege telmirip turmaısyz. Jal­aqy­ny bankomattan alady jurt. Qazaq­stannyń qaı qıyrynda júr­seńiz de, aılyǵyńyzdy alýǵa múmkindik mol. Sol ban­ko­mattyń tili – úsheý, ıaǵnı qa­zaqsha, oryssha, aǵylshynsha. Baıqaımyz, qala­nyń da, dalanyń da qazaǵy aı­ly­ǵyn alarda bankomattaǵy orys tilin tańdaıdy. Nege? Ban­komat­taǵy qazaq tili saýatsyz ba? Joq, saýatsyz deı almaımyz. Má­se­lenkı, «pın-kodty engizińiz», «qolma-qol aqsha alý», «alýǵa bolatyn soma», «tólemder» degen tirkester árbir bankomatta bar. Ony árbir saýatty adam túsine alady. Al endi nege orys tilin tańdaıdy? Biz aıtar edik: bul týǵan tilge jany ashymas­tyq dep. Eger ol óz tiline jany kúıetin bolsa, onda banko­mattaǵy qazaq tilin tańdar edi. Elemeıtin, eskerýsiz qaldy­ra salatyn nárse sııaqty. Tipti, sóz etýge de kelmeıtin tárizdi. De­genmen, «teńiz tamshydan qu­ra­la­dy» degendi alǵa tart­saq, qazaq tiliniń kórkeıýi osyndaı eleýsiz jáıtterden bastalaty­nyn baıqaımyz. Bankomattan aq­sha­ny qazaq tilinde alǵan adam, ana tiliniń abyroıyn ózge jerde de kóteredi dep tú­sinemiz. О́z basym túsiniksiz bol­sa da, barlyq tólemderdi qa­zaq tilinde jasaımyn. Al siz she? Erjan BAITILES. Qyzylorda.