Otandyq ǵylym ózin ǵana asyrap otyr ma?

Juma kúni Almatyda «Ǵylymnyń damýy – elimizdiń bolashaǵy» atty forým óz jumysyn bastady. Bul basqosý Elbasynyń ǵylym salasy boıynsha bergen tapsyrmalaryn oryndaý jónindegi elimizdegi ǵylymı uıymdar men joǵary bilim beretin mekemelerdiń mindetterine arnaldy. Elbasy ońtústik astanaǵa  sapary kezinde Alataý «Aq­pa­rat­tyq tehnologııalar parki» ashyq ekonomıkalyq aımaǵynda (AEA) ótken «Innovasııalyq Qa­zaq­stan-2020» atty forýmǵa qa­ty­syp, ǵylym salasyndaǵy qor­dalanǵan máselelerge toqtala kele: «Aqparattyq tehnologııa boı­yn­sha Qazaqstan TMD elderinde kóshbasshy. Bul saladaǵy jumys áli de júıelendirýdi jáne  qol­daý­dy qajet etedi. Bizde ınno­va­sııaǵa bólingen qarajat joǵary teh­nologııalyq damyǵan eldermen salystyrǵanda 10 ese tó­men. Qazaqstanda ǵylym osy ýa­qytqa deıin ózine ózi jumys istep keldi. Muny toqtatý qajet. Taıaý jyl­dary álem ınnovasııa boıynsha 3 topqa bólinedi. Árı­ne, biz de birinshi topqa kirýdi qa­laı­myz. Bul iste aýtsaıderler az bolmaıdy. Eger biz qazirden bastap jaqsy jumys istesek, Qazaq­stannyń birinshi topqa kirýge múm­kindigi bar», –  degeni esimizde.  Elbasynyń osy eskertpesinen keıin ǵylym salasynda qandaı qozǵalystar júrip jatyr, ǵylymı qaýymdastyq osydan nendeı qorytyndy shyǵardy,  degen saýal týyndary belgili. Sonymen, 200-den astam ǵylym ókilderi qatysqan forýmda aldymen Bilim jáne ǵylym mınıstri Baqytjan Jumaǵulov sóz sóıledi. Mınıstr Memleket basshysynyń bilim men ǵylym salasyna qatysty tapsyr­ma­lary boıynsha ózi osy qyzmetke kelgen 8 aıdyń ishinde atqa­rylǵan jumystarǵa toqtalyp ótti. – Birinshiden, Nursultan Ábish­uly usynǵan ǵylymdy basqa­rý­dyń múlde jańa modelin iske asyratyn «Ǵylym týraly» Zań qabyldandy. Ekinshi – muǵalim­der­di daıarlaý men biliktiligin art­tyrýdyń kóp deńgeıli júıe­si qolǵa alyndy, – dedi ol. Onyń aıtýynsha, osy maqsat jolynda mınıstrlik memleketke 2012 jyl­dan bastap 5 jylǵa 340 mıllırad teńge bólýge usynys ja­sapty. Úshinshiden, orta bilim berý sapasyn memlekettik baqylaýdyń ortalyqtandyrylǵan vertıka­lyn engizý. Búginde bilim berý qyz­metterin kórsetý, bilim sa­pasyna baqylaý jasaý jergilikti atqarýshy organdarǵa júktelgen. Endigi jerde bul jaǵdaı túbiri­men ózgeretin bolady. Tór­tin­shiden, tehnıkalyq jáne kásiptik bilim berýdiń jańa modeli iske asýda. Salynyp jatqan óńirara­lyq ortalyqtar men álemdik de­ń­geıdegi kolledjderdiń baz­a­syn­da «Kásipqor» holdıngi» AQ qurylmaq, – dedi ol. Besinshi – joǵary bilim berý júıesinde joǵary oqý oryn­dary­nyń jańa jikteýishi engiziletin bolsa, altynshydan, memle­ket­tiń qarjylaı qoldaýymen joo-larda bilim alýshylardy akademııalyq qamtamasyz etý bastalǵan kórinedi. – Bul – Bolon prosesiniń basty qaǵıdattarynyń biri. Stýdentterdi, magıstranttar men PhD doktoranttaryn daıarlaý sa­pasyn arttyrý maqsatynda sheteldik oqytýshylardy tartý ju­mys­taryn kúsheıtýdemiz. Biz buryn, jyl saıyn tek  40 sheteldik professordy tartsaq, osy jyly olardyń sany 300-ge jetti. Olardyń árqaısysy 10 aıdan jumys isteıtin bolady. Qarajat 2005 jyly 265 mıllıon teńge bolsa, ol bıyl 2,5 mıllıard teń­gege, ıaǵnı 10 esege ósti, – dedi sala jetekshisi. Mınıstrdiń málimdeýinshe, «Bolashaq» baǵdarlamasynyń da erejesi ózgertilgen. Baǵdarlama birinshi kezekte magıstranttar men PhD doktoranttaryn, bilikti pedagogtar daıarlaýǵa kóńil ból­mek. Al bıyldan bastap shetelde memlekettik grant esebinen bakalavrlar daıarlanbaıtyn bolypty. Segizinshi kezekte, joo oqý­lyq­taryn ázirleýge jáne basyp shy­ǵarýǵa memlekettik qoldaý kórsetý júıesi bastalatyny belgili boldy. Toǵyzynshy, 20 jyl ishinde alǵash ret «Stýdenttik bas­pana» baǵdarlamasy ázirlengen. – Bul baǵdarlama taıaý jyl­dary joo stýdentterin jataq­hana­men qamtamasyz etýdi 80 paıyzǵa jetkizedi, – degen mınıstr osydan keıin tikeleı ǵy­lym máselesine oıysty. «Ǵylym týraly» jańa zań­nyń erejelerin eske salǵan mınıstr ǵylymdy basqarý júıe­sin­degi fýnksııalardy naqtylaý jumystary júrgizilip jatqanyn jetkizdi. Iаǵnı, ulttyq ǵylymı keńester qurylǵan. Olar endigi jerde jobalar men baǵdar­la­ma­lar­dyń oryndalýy týraly naqty sheshimder qabyldamaq. – Oǵan qosa Memlekettik ǵy­lymı-tehnıkalyq saraptama ult­tyq ortalyǵy qurylady. Sheshim qabyldaýdyń barlyq deńgeıinde bizdiń jáne sheteldik jetekshi ǵalymdar qatysatyn bolady, – dedi sala basshysy. Jáne mańyzdy máselelerdiń biri – ǵylymdy qarjylandyrý ekendigi aıtyldy. О́tken jyly ǵylymǵa 24,2 mıllıard teńge bó­linse, bıyl bul salaǵa bólingen qarajat 29,3 mıllıard teńgege je­tken. Áńgime alda turǵan mindetterge baryp tirelgende mınıstr birinshi kezekte zertteýlerdi uı­ym­dastyrý men ótkizýge jańa tá­silmen kelý qajettigin atady. Eń bastysy, zertteý deńgeıin, sa­pa­sy men nátıjeliligin barynsha kóterýimiz qajet degen ol osy­nyń jaı-japsaryna toqtaldy. – Kelesi mańyzdy faktor – ǵylym men bilimdi biriktirý. Biz bul týraly kóp aıtqanymyzben, naqty nátıje bolmaǵan. Endi sózden iske kóshtik dep senimmen aıtýǵa bolady, – dedi Baqytjan Jumaǵulov. Forým barysynda zertteý ýnıversıteti sanatyn engizý ma­ńyzdy kezeń ekeni aıtylyp, so­ny­men qatar konkýrstyq negizde 10 ınnovasııalyq baǵdarlanǵan jo­ǵa­ry oqý orny irikteletini málim boldy. Sondaı-aq, ǵylymı kadr­lardy daıarlaý máselesin de aıta ketken mınıstr ǵylymı jetistikterdi suranysqa ıe ekono­mıka­lyq jáne áleýmettik taýarǵa aı­naldyrýǵa qatysty jumys­tarǵa da toqtaldy. Aınash ESALI. Almaty.