Bitimgershilik kúshter qaýipsizdik úshin qajet

Gazettiń ótken nómirlerinde jazǵanymyzdaı, 31 mamyrda Mınskide Ujymdyq qaýipsizdik týraly shart uıymyna (UQShU) múshe memleketter Syrtqy ister mınıstrleri keńesiniń otyrysy ótti. Oǵan Qazaqstan Respýblıkasynyń Syrtqy ister mınıstri Erjan Qazyhanov bastaǵan qazaqstandyq delegasııa qatysty. Otyrys barysynda qatysý­shylar UQShU-ǵa qatysty ózekti má­selelerdi, ony damytýdyń pers­pektıvalaryn, Uıymnyń basqa da halyqaralyq jáne óńirlik uıym­darmen yntymaqtastyǵyn, son­daı-aq UQShU qyzmetin úıles­tirý­diń mehanızmderin talqy­la­dy. Sonymen qatar, otyrysta ótken jyldyń jeltoqsanyn­da­ǵy sessııada Uıymǵa múshe Memleketter basshylarynyń qabyl­da­ǵan sheshimderiniń júzege asy­rylý barysy jóninde baıandamalar tyńdaldy. Keńes otyrysynda baıandama jasaǵan delegasııa basshylary UQShU úshin ótken jyl aıtar­lyq­taı tabysty bolǵanyn atap ótken edi. Onyń mánisi mynada jatyr: 2010 jyldyń 10 jeltoq­sanynda Máskeýde Memleketter basshylarynyń qatysýymen ót­ken UQShU Ujymdyq qaýip­siz­dik keńesiniń sessııasynda qury­lymdy damytýdyń negizgi ba­sym­dyqtary aıqyndalǵan  bola­tyn. Dálirek aıtqanda, jańa sy­naqtar men qaýip-qaterlerdiń aldyn alýǵa qatysty strategııa­lyq jáne tujyrymdamalyq qu­jattardy daıyndaý sharalary týraly sheshim qabyldanǵan-dy. Bul máselelerdiń júzege asy­ry­lý barysy jóninde UQShU Bas hatshysy Nıkolaı Bordıýja óz baıandamasynda arnaıy toqtal­dy. Onyń habardar etýinshe, qa­b­yl­danǵan sheshimderdi iske asyrý jaıynda ýaǵdalastyqqa qol jetkizildi. Elimizdiń Syrtqy ister mınıstri Erjan Qazyhanov ta jýrnalısterge bergen suhbatynda UQShU úshin ótken jyl jemisti bolǵanyn atap ótti. «2010 jyly Uıymǵa múshe Memleketter bas­shy­lary qaýipsizdik týraly shart qujattaryna ózgerister engizdi, – dedi mınıstr osy týraly. – Bul ózgerister daǵdarystyq jaǵdaı­lar kezinde Uıymnyń áreket etýdegi tıimdiligin arttyrýǵa baǵyt­tal­ǵan». Sonymen qatar, ujym­dyq qaýipsizdik kúshteri men qu­ral­dary júıesiniń qyzmetin retteıtin qujattar toptamasy da qabyldandy. Olar Uıym aıasynda áskerı-ekonomıkalyq jáne áske­rı-tehnıkalyq yntymaqtastyqty damytýǵa qosymsha serpin beredi. Otyrys sońynan belgili bol­ǵa­nyndaı, Syrtqy ister mınıstr­leriniń keńesinde UQShU aıma­ǵyn­da bolyp jatqan jaǵdaılarǵa baılanysty Uıymnyń  jaýapkershiligi de nazardan tys qalmaǵan. Ásirese, Taıaý Shyǵystaǵy, Sol­tús­tik Afrıka men Aýǵan­stan­daǵy jaǵdaılarǵa erekshe nazar aýdarylǵan. Bulardan bólek biz birqatar sheshimderdi de bekittik, dedi Qazaqstan syrtqy saıasat vedomstvosynyń basshysy BAQ ókilderimen suhbattasý bary­syn­da. Onyń ishinde biz reseılik ta­raptyń 2009-2010 jyldary Uıym­ǵa tóraǵalyq etýi kezinde áskerı-saıası yntymaqtastyqty tereń­detý­d­egi jáne damytýdaǵy belsendi jumystary úshin Reseıdiń joǵary basshylyǵy men ókiletti ókilderin nagradtaý týraly Ujym­dyq qaýipsizdik keńesi sheshiminiń jobasyn maquldadyq. Osy jerde joǵaryda atalǵan Ujymdyq qaýipsizdik keńesi jó­ninde qysqasha maǵlumat bere keteıik. Ujymdyq qaýipsizdik keńe­si Uıymnyń joǵary organy bo­lyp tabylady. Ol UQShU qyz­meti­niń qaǵıdatty másele­lerin qa­rastyrady jáne onyń maqsaty men mindetterin júzege asyrýǵa qatysty sheshimder qabyldaıdy. Sonymen birge, osy maqsat-min­detterdi iske asyrý úshin múshe mem­leketterdiń qyzmetin úıles­tirýin jáne birlesken áreketterin qamtamasyz etedi. Al Keńes qura­myna Uıymǵa qatysýshy elderdiń Memleket basshylary kiredi. Otyrys barysynda keńirek tal­qylanǵan jáne erekshe nazar aýdarylǵan máselelerdiń taǵy biri UQShU – BUU pishinindegi bitimgershilik qyzmettiń perspektıva­lary boldy. Birqatar jyldardan beri keıbir halyqaralyq uıym­dar­dyń bitimgershilik kúshteri (qu­rylymdary dese de bolady) «ys­tyq núkteler» atalǵan jerlerde bitimgershilik qyzmetin atqaryp júr. Olardyń tutanǵan janjal­dar­dy báseńdetip, beıbit turǵyn­dar­dyń qaýipsizdigin qamtamasyz etýdegi qyzmeti tájirıbe júzinde dáleldengen. Al UQShU-nyń ás­kerı yntymaqtastyqqa baǵyt­tal­ǵan alǵashqy qurylymy – Ujym­dyq shuǵyl jumyldyrý kúshteri 2001 jyly qurylǵan edi. Keıin, ıaǵnı 2009 jyly ol 20 myń adamnan turatyn Ujymdyq jedel áreket etý kúshteri bolyp qaıta uıymdastyryldy. Bul qurylym­nyń basty ereksheligi, onyń kóp beıindiliginde jatyr. О́ıtkeni, onyń quramyna áskerı bólimder­men qatar, arnaıy qyzmet, ishki ister, tótenshe jaǵdaılar organ­dary­nyń da qyzmetshileri kiredi. Olar birlesken túrde jattyǵýlar jasap keledi. Qazirgi kezde beıbitshilikti qoldaý boıynsha operasııalar ót­kizýge daıyndyq sharalary qolǵa alynýda. Bul UQShU men BUU hat­shylyqtarynyń arasyndaǵy óz­ara is-qımyldyń oıdaǵydaı eke­­nin kór­­setedi. Belarýs Syrtqy ister mınıstri Sergeı Martynov­tyń aı­týyn­sha, UQShU-nyń bitimgershilik kúshteri BUU-men birlese oty­ryp, jahandyq deńgeıdegi bitimgershilik operasııalarǵa qa­ty­­sýy múmkin. Bitimgershilik kúsh­­ter, sondaı-aq qajet bolǵan jaǵ­daı­da UQShU keńistigindegi ope­ra­sııalarǵa da jumyldy­ryla­dy. Bul halyqaralyq jáne óńir­lik qaýipsizdik pen turaqtylyqty qam­tamasyz etý úshin qajet. Búginde biz bitimgershilik kúsh­terdiń BUU-men ózara áreket etýdi aıqyndaý keze­ńin­de turmyz, dedi S.Martynov osy másele jóninde. Buǵan baı­lanysty jumystar áli de barshylyq. Erjan Qazyhanovtyń atap ótkenindeı, kez kelgen memleket óziniń qaýipsizdigin qamtamasyz etýge baılanysty máselelerdi jeke ózi sheshýi múmkin emes. Al Qazaqstan osy máselede ujym­dyq árekettestikke basymdyq beredi. Sondyqtan UQShU atal­ǵan baǵyt boıynsha ju­mys­tardy úılestiretin jáne ózara is-qı­myl jasaıtyn erekshe ma­ńyzdy óńirlik ortalyqtyń biri bo­lyp tabylady. Qazaqstan Uıym­­nyń tek áskerı-saıası má­selelerdi sheshýden bólek, – dedi E.Qazyhanov osy týraly, kóp fýnksııaly baǵyttaǵy keń kólemdi máse­lelerdi sheshetin Uıymǵa aınal­ǵanyn qalaıdy. Onyń erekshe mańyzdy bolatyn sebebi, bul óńirdiń qaýip-qa­terler týdyryp otyrǵan Aýǵan­stanǵa jaqyn ornalasqan­dy­ǵyn­da jatyr. Osyǵan baılanysty Qazaq­stan syrtqy saıasat vedomstvo­synyń basshysy Uıymnyń úı­lestirýshi keńesi aıasynda zań­syz esirtki aınalymymen, zań­syz kóshi-qonmen kúrestegi, son­daı-aq tótenshe jaǵdaılar saldaryn joıýdaǵy ynty­maqtas­tyqty atap ótti. Bul qurylymdar UQShU-ǵa múshe Memleketter basshylary­nyń kelisimderin tájirıbe jú­zinde iske asyryp keledi, dedi Er­jan Qazyhanov. Uıymnyń Bas hat­shysy jyl saıyn birlese júr­gizilgen «Kanal» jáne «Nelegal» jedel profılaktıkalyq sharalardyń nátıjesi týraly derekterdi usynyp otyrady. Atal­ǵan sharalarǵa qazaq­stan­dyq ishki ister, ulttyq qaýip­siz­dik, shekara jáne keden organ­dary­nyń qyzmetkerleri de belsene qatysyp júr. Keńes otyrysynda UQShU Ujymdyq qaýipsizdik keńesiniń qazirgi tóraǵasy, Belarýs Pre­zıdenti Aleksandr Lýkashen­ko­nyń Uıymnyń áriptestik ıns­tıtýtyn qurý týraly usynysy da qaraldy. Bul ınstıtýt ShYU, NATO aıasynda qyzmet etpek. Instıtýt aıasynda ót­kiziletin is-sharalarǵa ózge de ha­lyqaralyq uıymdardyń, UQShU-ǵa múshe emes tarap­tar­dyń barlyǵynyń  qatysýlaryna bolady. Álısultan QULANBAI.