Eldik pen eltańba – egiz uǵym

Qazaqstan Respýblıkasy memlekettik gerbiniń avtory Jandarbek MÁLIBEKULYMEN áńgime – Táýelsizdigimizdiń 20 jyl­dyǵyna oraı sizben sáýletshi, eltańbanyń avtory retinde kezekti áńgimelesýdiń jó­ni kelip tur. Jáne eltań­baǵa konkýrs jarııalanǵan 1992 jyly О́zbekstanda tur­ǵanyńyzdy da bilemiz. Meniń suraıyn degenim – kómek­shi­lerińizben el­tań­bany qansha ýaqytta ja­sadyńyzdar? – Eltańbany jasaý úshin elimizdiń tarıhyn, dástúrin zert­tedim. Oǵan bir aıdaı ýaqyt ketti. Bizdiń mádenıetimiz óte tereń ǵoı. Saq dáýirinen keıin kıiz úıdiń tarıhynyń ózi 3 000 jylǵa ketedi. Sonymen birge, Qazaq eli, mine, táýelsizdik al­dy, qaıta otaý tikti degen má­seleni kóterý kerek boldy.  Shańyraq, kerege, bosaǵany bólip qaraýǵa bolmaıdy. Osy úsh dúnıeni El­tańbaǵa paıda­lanýdy jón kór­dim. Odan keıin tulparlar men basqa da hal­qymyzdyń qasıetti dúnıelerin ornalastyrdym. – Konkýrsqa kóp adam qa­tys­qanyn bilemiz. Siz tapsyr­ǵan eltańba jobasynyń nómiri neshinshi boldy? – Almatyǵa kelgende maǵan 178-shi nómirli túbirtek berildi. Sodan keıin Tashkentke qaıtyp kettim. Sóıtip, bir jarym aıdan soń Almatydan: «Biz sizdiń jumysyńyzdy kórdik. Kelińiz», dep habarlasty. Almatyǵa kelsem, ár aptanyń ortasynda memlekettik komıssııanyń músheleri eltańbanyń jobalaryn talqy­laı­dy eken. Oǵan eki-úsh ret Elbasynyń ózi de qatysypty. Komıssııanyń tóraǵasy – Salyq Zımanov. 1992 jylǵy 4 maý­sym­da Joǵarǵy Keńestiń HII ses­sııa­sy ótetin boldy da, onda el­tań­ba jobalary talqylanatyn bo­lyp sheshildi. Osy sessııaǵa Shym­kentten júk kólikke tıep, dıa­metri 2 metrlik eltańba jobasyn ákeldim. Sessııada jobam talqy­lanyp bolǵan soń, ol ilinip qoı­ylatyn boldy. Biraq, sessııa kezinde biraz tartys júrdi. Depýtattar juldyzǵa, qoshqar múıiz­ge qarsy shyǵyp, bul juldyz Keńes Odaǵynyń belgisi ǵoı degen ýájderin kóldeneń tartty. Sonda  Elbasy depýtattarǵa: «Jul­dyz – KSRO-nyń belgisi emes, onyń dinge de qatysy joq. Ár adamnyń, ár eldiń óziniń juldyzy bolady. Biz – jas memleketpiz. Bizdiń de juldyzymyz jarqyrap júrsin», dep depý­tattardy eltańbany qabyldaýǵa shaqyrdy. – Konkýrsqa neshe jumys usynyldy? – Resmı túrde 245. Odan da kóp bolýy múmkin. – Siz jalaýǵa da usynys jasadyńyz emes pe? – Jalaý eki tústi bolsa eken dep usynys jasaǵanmyn. Kók tús – aspan, sary tús – Sary­arqa degen maǵyna beretin. Oǵan ornament te jasaldy. Keıin jalaý týraly kóp tartys boldy. Sol kezde Nurekeńniń ózi týy­myzdyń bir tústi bolýy tıistigin qadap aıtty. Sonda Sháken Nııaz­bekovtiń bir tústi, orta­syn­da kún men qyran, shetinde ór­nekter beınelengen jalaýy kóńilden shyqty. Ol tý búginde eltańba sııaqty halqymyzdyń súıispenshiligine bólenip otyr. – Eltańbanyń avtory retinde qandaıda bir nagrada al­dyńyz ba? – «Qurmet» ordenin aldym. Qazir Astanadaǵy L.N.Gýmılev atyn­daǵy EUÝ-da sáýlet kafe­dra­synda professor bolyp isteımin. – Sáýlet ónerine baı­la­nysty qandaı usynys­ta­ry­ńyz bar? – Bizge ulttyq arhıtek­tý­rany damytý kerek. Ony damytý úshin tarıhty tereń bilip, kóp zertteý kerek. – Astananyń arhıtektýra­sy unaı ma? – Onyń tańǵaldyratyn bir sebebi bar. Bizdiń Elbasy tózim­dilikti, birlikti oılaıtyn bolǵan soń, Astananyń arhıtektýrasy da soǵan  saı jasalyp otyr. Al «Báıterek» monýmentin ulttyq arhıtektýranyń bir belgisi dep oılaımyn. Bizge osyndaı ult­tyq sáýlet ónerleri arqyly elimizdi búkil dúnıe júzine tanyta berý kerek. – Táýelsizdiktiń 20 jyldy­ǵyna arnap qandaı da bir joba jasap jatyrsyz ba? –  Túrki akademııasy ortaly­ǵy­nyń jobasyn daıyndap qoı­dym. Sodan keıin Astananyń óz qaqpasy bolsa dep bosaǵa jo­ba­syn daıyndadym. Áńgimelesken Dastan KENJALIN, Sýretti túsirgen Orynbaı BALMURAT.