Islam forýmy – ınvestısııa tartýdyń úlken múmkindigi

Búginde Qazaqstan ekonomı­ka­­­sy­na ınvestısııa salýǵa Taıaý Shy­ǵys pen Ońtústik-Shyǵys Azııa­nyń isker toptary da ynta tanytýda. Búgin Qazaqstan asta­na­synda bastalatyn Búkil­álem­dik Islam ekonomıkalyq fo­rýmy­na barsha musylman álemi­niń isker toptarynyń kelýi so­nyń bir aıǵaǵy. Osy keleli jıynnyń mańyzy men elimizdiń ınvestısııalyq saıasaty týraly Premer-Mınıstrdiń orynbasary, Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstri Áset ISEKEShEVTI áńgimege tartqan edik.   – Áset О́rentaıuly, 7-9 maý­sym kúnderi Astanada «Islam Da­vosy» atanyp ketken Búkil­álemdik Islam eko­nomıkalyq forýmy ótedi. Bul oqıǵanyń ereksheligi qandaı? Onyń saıası salmaǵy basym ba, álde, ekono­mı­kalyq mańyz­dy­lyǵy zor ma? – BIEF – úlken ekono­mı­kalyq alań. Ony forýmnyń aty-aq aıtyp tur. Osy alańda 50-den astam eldiń ókilderi saýda-sattyqty damytýdyń keleshegi, ınvestısııa tartý, ǵa­lam­dyq azyq-túlik qaýipsizdigi máselelerin talqylap, bıznes-úrdisterdi basqarý turǵysynda tájirıbe almasady. Bir sózben aıtqanda, onda álemdik ekono­mıka úshin ózekti barlyq másele qozǵalatyn bolady. – Qazaqstan Úkimeti fo­rým­dy ótkizýden qandaı ná­tı­je kútip otyr? – Mundaı mańyzdy is-shara memlekettiń halyqaralyq bedelin kóterip qana qoımaı, eldiń ishki áleýetine de ózge jurttyń nazaryn aýdarta alady. Son­dyq­tan bul forým biz úshin Qa­zaqstan ekonomıkasynyń áleýe­ti men ınvestısııalyq ahýalyn kórsete bilýdiń, jańa baıla­nys­tar qalyptastyryp, elimizge qosymsha shet el ınves­tı­sııa­syn tartýdyń úlken múmkindigi. Bul – álemniń búkil qarjy júıesi daǵdarystan keıin qaıta qalpyna kele bastaǵan qazirgi kezeńde óte qajetti shara. Shet el kapıta­ly­nyń aǵyny da bu­rynǵy qalpyna kele bastady. Sodan baryp, barlyq elderde, ásirese, qıyn jaǵdaıǵa ushy­ra­ǵan aımaqtarda shet el ınves­tısııasyna degen básekelestik bastaldy. Onyń ústine BIEF biz úshin – Taıaý Shyǵys, Afrıka jáne Oń­tús­tik-Shyǵys Azııa elderimen saý­da-ekonomıkalyq seriktestikti damy­týdyń tyń múm­kindigi. Osy basta­manyń, ásirese, jańa azyq-túlik rynoktaryn ashýda keleshegi zor. BIEF májilisiniń aıasynda ınvestısııalyq jobalar kórmesi ashy­lady. Oǵan túrli saladan som­asy 10 mıllıard AQSh dol­lary bolatyn 120 joba qoıy­la­dy. Biz keleshegi bar ınves­tor­larǵa týrızm, aýyl sharýa­shy­ly­ǵy, metallýrgııa, hımııa óner­kásibi jáne aǵash óńdeý sala­larynan jo­balar usynýǵa daı­yn­byz. Toq eterin aıtqanda ın­vestorlarǵa kórsete alatyn, qy­zyqtyra ala­tyn dúnıeler bizde barshylyq. Sondyqtan bul forým Qazaq­stanǵa shet el ınves­tısııasy­nyń aǵynyn kúsheıtedi dep senemin. Forýmǵa qatysý úshin Astana­ǵa 2000-nan astam shet el bız­ne­siniń ókilderi keldi. Olardyń ara­synda álemdik deńgeıdegi eko­no­mıster, qarjygerler bar. Demek, BIEF-tiń bul jolǵy oty­rysy keıbir elderdiń ekonomı­ka­lyq da­mý­daǵy ozyq tájirıbe­simen tany­sýymyzǵa jol ashady degen senim de bar. Máselen, bizdi Túrkııa men BAÁ-niń týrızmdi da­mytýdaǵy tájirıbesi, Malaı­zııa­nyń erkin ekonomıkalyq aımaq qurý arqyly aqparattyq tehno­lo­gııalardy da­mytý tájirıbesi qyzyqtyrady. – Qazaqstan ekonomıkasy­nyń qaı qyry 7-shi Búkil­álem­dik Islam ekonomıkalyq fo­rýmy­na qatysýshylardy qy­zyq­tyrady dep oılaısyz? – Sóz joq, eski zamanda qa­lyptasqan ekonomıkalyq baǵyt­ty ózgertý jolyndaǵy Qazaq­stan­nyń jetistigi men saıası turaqtylyǵy forým meıman­da­ryn qyzyqtyrady. О́zderińiz bilesizder, ınvestorlarmen jumys isteý – Elbasy tapsyrmasymen ázir­lenip, ótken jyly bastaý alǵan ındýstrııalyq-ınnova­sııa­lyq damý baǵdarlamasyndaǵy bas­ty mindetterdiń biri. Baǵ­darlama boıynsha eksportqa ba­ǵyt­talǵan qundy ónim shyǵa­ra­tyn óndiris oryndaryn qurý úshin ekonomıkanyń naqty sek­toryna tikeleı ınvestısııa tar­týǵa basymdyq beriledi. Úkimet te bul sharýa úshin barlyq jaǵ­daı­dy jasap otyr. Qazaq­stan­daǵy ınvestısııalyq klımat óte qolaıly dep aıtýǵa ábden bola­dy. Ony halyqaralyq sarap­shylar da rastap otyr. Investısııalar tartýdyń bizde mynadaı múmkindikteri bar: birinshiden, bizdiń jerimizde tabıǵı jáne mıneraldy shıkizat resýrstary mol. Ǵalymdardyń zert­teýlerine sensek, bizdiń elimiz olardyń qorynyń kóptigi jaǵy­nan álemde altynshy orynda tur; ekinshiden, Qazaqstannyń geo­gra­fııalyq tıimdi ornalasýy. Osy arqyly ınvestorlardyń shamamen jarty mıllıardtyq tu­ty­nýshylar rynogyna (Ortalyq Azııa, QHR jáne Reseıge) erkin shyǵa alady. Buǵan qosa Qa­zaq­stan, Belarýs jáne Reseı ara­synda qurylǵan Kedendik odaq aıasynda 170 mıllıon turǵyny bar naqty rynok ashylyp otyr. Bul da Qazaqstanda sharýasyn dóń­geletip júrgen nemese elimizge kelýge ynta bildirip otyrǵan ınvestorlar úshin úlken múm­kindik. Úshinshi artyqshylyǵymyz, qo­laıly ınvestısııalyq zańna­ma­larmen qamtamasyz etilip, ın­vestısııany qoldaý is-shara­la­ryna uıytqy bola alatyn, saıası jáne ekonomıkalyq turaqtylyq­qa negizdelgen elimizdegi bıznes-klımattyń qolaıly ahýaly. Osy rette elimizde ıslam qar­jylandyrýy týraly arnaıy zań qabyldanǵanyn da aıta ketsek artyq bolmas. Sonymen birge, elimizdegi bız­nes-klımatty jaqsartý úshin Mem­leket basshysynyń tapsyr­ma­­symen Úkimet júıeli sharalar men qarjylyq qoldaý baǵdar­lamasyn ázirledi. Bul jerde áńgi­me shaǵyn jáne orta kásipkerlikti, úlken bıznesti, eksporterler men ınvestorlardy qoldaýǵa baǵyt­talǵan «О́nimdilik-2020», «Bız­nes­tiń jol kartasy-2020» jáne jańadan bastalǵan basqa da baǵ­darlamalar týraly bolyp otyr. Bul qujattarda eksporterler men ınvestorlarǵa servıstik qol­daý kórsetýden bastap qarjylyq jáne fıskaldy qoldaý kórsetýge deıingi túrli yntalandyrý amal­dary qarastyrylǵan. – Áset О́rentaıuly, jańa ın­dýstrııalandyrý baǵdarla­ma­sy aıa­syn­da keleshegi bar sa­la­lardyń anyq­talǵanyn bilemiz. Bul sektorlarda da qalaǵan baǵyttar, naqty ónimder bar shy­ǵar. Osy turǵyda ınves­tor­larǵa qaı sha­rýa­ǵa qarjy salýǵa keńes berer edińiz? – Iá, Prezıdenttiń jańa ın­dýstrııalandyrý baǵdarlama­sy­nyń aıasynda birneshe baǵyttarǵa basymdyq berilip otyr. Ol shıkizattan ónim shyǵaratyn óndiriske aınalýdy kózdeıtin dástúrli salalar – munaı-gaz sektory, taý-ken metallýrgııa kesheni, atom jáne hımııa ónerkásibi. Ekinshi býyn: máshıne jasaý, qu­rylys ındýstrııasy jáne qu­ry­lys materıaldaryn óndirý jáne dári-dármek óndirisi. Taǵy bir baǵyt ónimi eksportqa baǵyt­talǵan óndiris, sonymen qatar, ha­lyqty jumyspen qamtýdy qa­rastyratyn óndiris, ıaǵnı, úlken áleýmettik tıimdiligi bar salalar. Bul jerde áńgime agrobaǵ­dar­lama, jeńil ónerkásip, týrızm jaıynda bolyp otyr. Dál osy salalardaǵy jobalar birinshi kezekte memleketten qoldaý tabady. Osy kúnde 469 jobanyń ishinen ındýstrııa­lan­dyrý kartasyna kirgen jobalar tizbegi jasalyp qoıdy. Bul bir esepten ınvestısııa salýǵa tıimdi jáne bıznestik múmkindigi bar jobalar týraly otandyq jáne sheteldik kompanııalarǵa ar­nalǵan aqparattyq baza ispetti. Kartaǵa údemeli ındýs­trııa­lyq-ınnovasııalyq damý baǵ­dar­la­masynyń talaptaryna jaýap bere alatyn, Qazaqstan eko­nomı­kasy úshin mańyzdy jo­balardyń barlyǵy kirdi. Onyń ishinde tek alpaýyt oıynshylar úshin ǵana emes, sonymen qatar shaǵyn jáne orta kásipkerliktiń damýyna jol ashyp, olardyń belsendiligin arttyrýǵa qatys­ty jobalarǵa da kóbirek kóńil bólingen. Biz respýblıkalyq ta, aı­maq­­tyq ta aýqymdaǵy ınfra­qurylymdyq nysandardy iske asyrý jobasyn bastap kettik. Osy oraıda uzyndyǵy 3 myń kılometrge sozylatyn «Batys Qytaı-Batys Eýropa» avtoma­gıs­tralin erekshe atap ótý kerek. Indýstrııalandyrý kartasy boıynsha ınvestorlarmen ju­mys bastalyp ta ketti. Ol ási­rese eýropalyqtarmen belsendi sıpatta órbýde. Fransııa, Germanııa, Avstrııa, Reseı, sol sekildi Qytaı jáne Koreıamen kelissózder júrgizilip jatyr. Bizge ıslam elderimen seriktestikti arttyra túsýdiń mańyzy zor. Túrkııa jáne BAÁ-men baı­lanys jolǵa qoıylǵan. Kýveıt, Katar, Malaızııa jáne basqa da eldermen seriktestik qurýdyń bolashaǵy zor dep bilemin. Qaıtalap aıtaıyn, ekonomı­kanyń keleshegi bar salalaryn­daǵy jobalardy iske asyrýshy sheteldik ınvestorlarǵa biz to­lyq ınvestısııalyq qoldaý top­tamasyn usyna alamyz. Olar – negizgi kapıtalǵa qatysý, zaem­dyq qarjylandyrýdy qarasty­rý, lızıng, SEZ múmkindigin paı­dalaný, ınvestısııalyq preferensııalarmen qamtamasyz etý, saraptamalyq qamtý, eks­porttyq qoldaý jáne basqa da sharalar. Tutastaı alǵanda, Úkimet jyl basynan beri osymen úshin­shi ret úlken ekonomıka­lyq forým ótki­zgeli otyr. Astana ekonomıkalyq forýmy, EQDB otyrysy ótti. Endi mine – BIEF. Bul sharalar 10 myń­daı sheteldik meıman, sarap­shy­lar, álemdik bıznes-qoǵam­das­tyqtyń ókilderin qamtıdy. Osy is-sharalardyń barlyǵy Qa­zaqstanǵa keletin ınvestı­sııa­lyq aǵynǵa serpin berýi tıis. Astana ekonomıkalyq fo­rý­mynda kóterilgen barlyq jańa bas­tamalar Islam álemi­niń qazir­gi áleýmettik-ekonomı­kalyq úrdi­sine oń áser etetinine senim zor. – Áńgimeńizge rahmet. Áńgimelesken Suńǵat ÁLIPBAI.