Asanáliniń atasy

Ysqaq pirádardyń jambasy jerge tıgen kúni jaz boıy tambaǵan jaýyn nóser­letip quıyp kep beripti. Bul jaıǵa shaǵy­n aýylda tańdanbaǵan jan qalmaǵan. Sol kún segizden endi asqan Asqaráli men tórt­ten beske aıaq basqan Asanáliniń de esinde máńgige qalypty. Shubyrǵan qalyń jurt­pen ilesip, aýyldyń batysyndaǵy boz tó­be­ge ekeýi de barǵan. Sharshylaı tereń­de­tip, búıirleı qazylǵan laqatqa bir sát tań­dana qaraǵandary da esterinde. Álde­neshe jerden býylǵan aq kıizdiń oraýy ashylyp, ishinen bóz mataǵa oralǵan atalarynyń jan­syz denesi túsi sýyq qarańǵy kórge túsiril­gende, boılaryna az-kem úreı sezimi uıala­ǵan-dy. Eseıip qalǵan Asqaráliniń betin jas jýyp ketken. Al Asanáli bolsa, bolǵan jaı­dyń aýyr ekenin endi ǵana uǵynyp turǵan­daı edi. Qatarynda turǵan qaba saqal qarııa­nyń biri: “Áı, Asqaráli, Asanáli, atalaryńa topyraq salyńdar”, – degende ekeýi de eń­ke­ıip, qoldan-qolǵa jaǵalap kele jat­qan jalpaq kúrekke bir-bir ýys topy­raq salǵandary da umytylǵan joq. Mine, sol sátten bastap-aq aýyl aı­maq­qa múltiksiz tazalyǵymen, taqýa-pirá­dar­ly­ǵymen aty shyqqan abzal qarııa Ys­qaq­tyń orny úńireıip-aq qaldy. Aǵaıyn-jurt­qa aqylshy bolyp, din jolyn múltiksiz ustanǵan, dúnıe tartystan, qyrbaı tirlikten boı tartqan degdarlyǵy aıaqjeter aı­maqqa ony erekshe tanymal etken-di. Ol baılardy bordaı tozdyryp, moldalardy qamshymen aıdaıtyn sholaq belsen­di­ler­diń áperbaqan aıqaıynan esh qaı­myq­pas­tan bes ýaqyt namazyn da úzbeı oqyǵan eken. Solar ózgelerge ókirektegenmen de, Ys­qaq pirádarǵa kelgende qoqan-loqqy ja­saýǵa olardyń júrekteri daýalamaǵan. Bi­raq solaı bolsa da, dúrbeleńdi zaman­nyń shyrǵalańdy shıyrlarynyń Ysqaq pirádar janyna salǵan jarasy az bolǵan joq. Sonaý XVIII ǵasyrdyń aıaǵynda Syrym Datov bastaǵan kóterilis jeńiliske ushy­ra­ǵannan soń Kishi júzdiń Sherkesh, Ja­ǵal­baıly, Tama, Teleý, t.b. taıpalarynyń úlken toby úrkinshilikke ushyrap, Oıyl, Elek, Jem boıynan Arqa, Sarysý óńirine erik­siz qonys aýdarǵan. Osy aımaqqa baýyr basyp, ony 130-140 jyldaı meken etken qalyń el jańa ókimettiń solaqaı, so­dyrly saıasatynan jan saýǵalap, Ońtús­tik­ke, Qarataý alabyna údere kóshti. Sol kóshken jurttyń qalyń ortasynda Ysqaq pirádar áýleti de boldy. Sherkeshtiń Qosym áýletiniń Shora­sy­nan taraıtyn Qoldasbaıdyń perzentteri Ysqaq pen Smaıyl urpaqtary sol náý­bet­te jol azabyn tartyp, О́zbeksten jerine ótip ketedi. Ysqaq ata men Malaıqyzy Aıbıkeniń kindiginen taraǵan Mádiken, Qoıshybaı, Áljan, Áshim, Qasym, Márııa, Zeınep, Gúlsin Ándijan óńirinde ter tógip, egin ekti, kerýenge jaldandy, kire tartty, taǵdyrdyń buıyrtqan dánin terip jep, jan saqtady. Sol otyz tórtinshi jyldyń ortasynan aýa, el esin jıyp, etegin jınaı basta­ǵan­da jaqyn týmasy, “Internasıonal” kol­hozy­nyń tóraǵasy Nurlan Qozybaǵarov olardy О́zbekstanǵa izdep baryp, elge alyp qaıtty. Qaıtar jolda Ysqaqtyń bir týǵan baýyry Smaıyl óz urpaqtarymen Ońtústik aımaqta qonystanyp qalady da, Ysqaq pirádar Qarataý teriskeıindegi Ja­ıyl­ma alabyna, qalyń aǵaıyndardyń or­ta­syna oralady. Eńbekpen erte eseıip, at jalyn tartyp mingen balalary kelgen bette aýyl tirligine belsene aralasady. Osy joly Smaıyldyń uly Serikti, onyń anasy Ajarkúldi Ysqaq ata ózimen birge alyp ketip, elge kelgen soń inisin úı­len­dirip, óz aldyna otaý tigip beredi. О́ki­nish­ke oraı, Serik te soǵysta opat bolyp, so­ńyn­da qalǵan jalǵyz perzenti Amantaı Ál­jan men Ulbóbektiń qolynda tárbıelendi. Pirádardyń úlken uly Mádiken kolhoz bastyǵynyń orynbasary boldy. Qalǵan balalary kolhozda jumys istep, bıdaı ekti, oraq oryp, astyq bastyrdy. Kisiniń ala jibin attamaý, ózgege zorlyq qylmaý, ózgeniń nesibesine ozbyrlyqpen ortaq bolmaý, kisi aqysyn jemeý sekildi bar izgi qa­sıetterdi urpaqtarynyń boıyna sińir­gen Ysqaq balalarynyń ár oń qadamyna qýana qarap, marqaıyp júrgende, otyz jetiniń zobalańy qut uıalaı bastaǵan shańyraqty aıamastan shaıqaltyp ketti. Qyryq jastyń qyrqasyna endi iligip, bel­sene eńbek etip júrgen Mádiken jal­ǵan jalamen NKVD-nyń quryǵyna ilinip, túr­mege jabyldy. Oǵan Keńes ókimetine qar­­sy uıymǵa qosyldy degen aıyp taǵy­lyp, RSFSR Qylmystyq kodeksiniń 58-babynyń 7-tarmaǵy boıynsha jazalandy da, 25 jyl­ǵa sottalyp kete bardy. Bul jaı­lar­dyń bar­lyǵy Ysqaq pirádarǵa ońaı soqqan joq. Ol búk túsip jatyp qalady... Ákesi dúnıe salǵannan keıin, Mádiken bir jyldan soń túrmede qaıtys bolady. Kenje uly Qasym áskerde bolatyn. Ol 1939 jylǵy fın soǵysynyń jalynyna oranyp, nebir qıyn kúnderdi bastan keshti. Artynsha maıdannyń otty oshaǵynan bir-aq shyqty. Qoıshybaı men Áshim ekeýi soǵysqa ketti.Aýylda jalǵyz Áljan ǵana qalǵan-dy. Ysqaq pirádardyń qazasy týraly onyń nemeresi, aqıyq akter Asanáli Áshimov bylaı dep jazady. “Ysqaq atamyzdyń qaza bolýynyń ózin­de mán bar sekildi. 1942 jyly aýylda shosh­qa fermasy ashylǵan. Sol qor­syl­daǵan shoshqanyń biri bas saýǵalap qashyp júrip, atamyzdyń qorasyna kirip ketken. Mundaı sumdyqty kórgen pirádardiń qolynan qumany túsip ketipti. Shamasy, ómir boıy mundaı soraqylyqty kórmegen aqsaqal Allataǵaladan ózin baqı dúnıege qabyl alýyn tilese kerek, eshqandaı syr­qatsyz-aq jaryqtyq atamyz birer kún tósek tartyp, kóz jumdy”. Árıne, bul oqıǵa pirádar qazasynyń jedel bolýyna birden-bir sebep bolǵan da shyǵar. Buǵan deıin de onyń jan dúnıe­sine, júregine túsken alýan salmaqtar tym aýyr bolǵan edi. Qoıshybaıdan tara­ǵan nemereleriniń birinen soń biriniń qaza bolýy da pirádar ataǵa ońaıǵa soqpasa kerek. Kenje uly Qasymnan bólek áskerge jedel shaqyrylyp, maıdanǵa attanǵan eki ulynyń belgisiz taǵdyrlary da onyń janyn jegideı jegeni jáne bar. Pirádardyń otbasyna túsken aýyrt­palyq munymen bite qoımaǵan. Ysqaquly Qoıshybaı nemis fashısterimen bolǵan shaıqasta, 1943 jyly Smolensk oblysy­nyń Jerebsovo derevnıasynda qaza tapty. Al Asanáliniń ákesi Áshim 1942 jyly habar-osharsyz ketti. Soǵysta birge bol­ǵan týysy Jarylqasyn Syrttanbekov ony bylaı dep eske alatyn edi. – Asanáliniń ákesi Áshimniń baýyrlary óte tatý-tátti, irgesi ajyramaǵan, quda­ıy­na qaraǵan jandar edi. Jalpy Áshim men Qasym ekeýiniń reńi, pishimi bir-birine qatty uqsaıtyn. Áshimniń minezi jibekteı, kisimsinýdi bilmeıtin, óte ázilkesh jan edi. Jalpy, Asanáliniń ázilkeshtigi, taýyp aıtqysh­ty­ǵy ákesine keledi. Birde qalyń atys bo­lyp, oqtar tóbemizden zýlap ushyp jat­qan­da, qolyndaǵy mahorka salynǵan orama shylymyn okoptan joǵary kóterip: – Nemisterdiń oǵynyń otymen tutatyp alaıyn, – dep qasyndaǵylardy kúldirgeni este qalypty... Áshim soǵysqa attanǵanda jubaıy Tá­ji­han úsh balamen qalǵan-dy. Olar úlkeni Asanáli jáne onyń úıelmeli-súıelmeli eki qaryndasy Nurıla men Balqııa edi. Eri­niń habar-osharsyz ketkeni Tájihan anaǵa ońaı soqqan joq. Ol az bolǵandaı, qos kókórim, búldirshin qyzdary qyzylsha degen tajal­dyń qandy qanjaryna otalyp ketti. Al pirádar áýletiniń kenje uly Qasym qan maıdannyń ortasynda júrdi. Soǵys­tyń ekinshi jyly aýyr jaraqat alyp, uzaq emdelgen soń elge oraldy. Ol áskerge aly­nar aldynda Ońtústik Qazaqstan ob­lys­yndaǵy Qapylanbek zootehnıkalyq-maldárigerlik tehnıkýmynda úsh jyldaı oqyǵan bolatyn. Maıdannan oralǵan bilimdi jigitti aýdandyq basshylyq jer bóliminiń zootehnıgi etip ornalastyrdy. Ol sol bir jyl­darda qoǵamdyq mal basyn kóbeıtý, Sary­arqa mal jaıylymyn ıgerý jumys­tary­nyń basy-qasynda boldy. 1948-1950 jyl­dary Arqadaǵy shtabtyń basshysy bolyp qyzmet atqarǵan jyldary onyń qabilet-qarymy, uıymdastyrýshylyq ma­shy­ǵy bar jaǵynan jarqyrap kórindi. Búkil Jam­byl oblysy boıynsha aýdan al­dyńǵy qa­tarǵa kóterildi. Aýdannyń jıyr­maǵa jýyq malshysy Sosıalıstik Eńbek Eri atandy. Sharýashylyqtyń bilgir mama­ny bolǵan Qasym Ysqaqov budan keıingi jyldary Baıqadam MTS-inde, “Kommýnar”, “Baıqa­dam” sovhozdarynda bas zooteh­nık bolyp, jemisti eńbek etti. 1966 jyly onyń qa­jyr­ly eńbegi joǵary baǵa­lanyp, Eńbek Qyzyl Tý ordenimen mara­pattaldy. Sol jyldary Betpaqdala men Shý ózeni alabyndaǵy shuraıly, quıqaly óńirdi barynsha tıimdi ıgerý maqsatynda birneshe sovhozdar qurylǵan bolatyn. Ol jańadan uıymdastyrylǵan “Shyǵanaq” sovhozyna dırektor bolyp taǵaıyndalyp, osy sharýashylyqty tabany kúrekteı on úsh jyl basqardy. Az ǵana ýaqyt arasynda bul sovhoz ob­lystaǵy eń mańdaıaldy sharýashylyq­tar­dyń deńgeıine kóterildi. Artezıan qudyq­tar qazdyryldy. Qalyń qum ortasy ja­syl jelekke bólenip, olardyń mańyna tal-daraq­tar otyrǵyzyldy. Eńseli mektep, kórikti mádenıet úıi boı túzep, kó­shelerge asfalt tóselindi. Sol aýyldyń qut-berekesi bolyp otyrǵan Qamqaly kóliniń soltústik qanatyna aǵashtar egilip, ol kádimgideı el tynyǵatyn eleýli orynǵa aınaldy. Abzal aǵanyń zor eńbegi eskerilip, oǵan Qazaq KSR-yna eńbek sińirgen aýylsharýa­shylyq qyzmetkeri ataǵy berildi, “Qurmet Belgisi” ordeniniń ıegeri atandy. Qasym aǵa 1982 jyly dúnıe saldy. Onyń esimin este qaldyrý maqsatynda Saý­dakent aýylyndaǵy úlken kóshege aty berilip, onyń kireberisine eńseli eskertkish taqta ornatyldy. Asanáli aǵamyz estelikterinde Qasym aǵanyń kisiligin, áke ornynda ákedeı qamqor bolyp, bar jaǵynan qoldaý kórsetkenin “Jan bólek” kitabynda tebirene jazady. Ol súıikti jary Maıra men Qasekeńniń arasyndaǵy syılastyqty, qa­la­da ósip, ana tiline shorqaqtaý ósken keli­ni­niń tilin qyzyqtap, meıirlenetin sát­terin eljireı eske ala kelip, bylaı deıdi: “Asyl atamnyń eń kenjesi, bárimizdi el qataryna qosyp ketken, biz úshin otqa da, sýǵa da túsken qaıran, Qasym kókem! Bul kisiniń eńbegine búgingi hareketimiz tatıtyn bolsa, eki ese baqyttymyz, árıne. Ákemniń ornyn joqtatpaı, búgingi kúnge aman jetkizip, Maırashymnyń kóńilin kókke kóterip ketken Qasekeńe arnap bir kitap jazsam da azdyq eter edi”. Qasym aǵanyń shańyraǵyn shaıqaltpaı us­tap otyrǵan Rahıma jeńgemizden tara­ǵan urpaqtar búginde ár salada abyroıly eńbek etip júr. Úlken uly Turar da ákesi tigip ketken týdyń tuǵyryn shaıqaltpaı, abyroıly qyzmet atqarýda. Ysqaq pirádardyń 1933 jyly týylǵan úlken nemeresi Asqaráli da jastaıynan aýyl balasyna tán qyzyqty da qıynshy­lyqty ómirdi bastan keshti. Áke alaqany­nyń aıaly tabyn tolyq kóre almady. NKVD-nyń qarmaǵyna ákesi ilikkende, Asqaráli nebári bes jasta bolatyn. Bir jyldan keıin anasy Ultaı dúnıe salady. “Jyǵylǵanǵa judyryq” degendeı, aýyl belsendileri bulardy jıi túrtpektedi. Mádiken qamaqqa alynǵannan keıin úsh jyldan soń, ıaǵnı 1941 jyldyń kúzinde ol Jambyldan sol kezdegi aýdan ortalyǵy Baıqadamdaǵy NKVD-nyń túrmesine áke­li­nedi. Sol joly qaınaǵysyna as-sý apar­ǵan kelini Tájihan men ákesin kórýge bar­ǵan Asqarálige túrme bastyǵy onymen kezdesýge ruqsat bermegen. Túrmeniń temir torly terezesi tusyna kelip, jolyqqan sátin Asqar­áli aǵa óz esteliginde bylaı dep jazady. «Kókem sol kezde daýystap: «Meniń aı­na­laıyndarym, aýyl-aımaq aman ba? Kim-kim kelip tursyńdar? Esik sańy­laýy­nan men senderdiń kóleńkelerińdi kórip, qýanyp tur­myn». Tájihan jeńgem ekeý­mizdiń kelgenimizdi aıtty. Kókem bizden: «Atań men áje­leriń­niń denderi saý ma? Aýylda qandaı jańa­lyq­tar bar? Aıta be­rińder, men estip turmyn. Meniń jaǵ­daıym jaqsy. Ýaıym­da­mańdar. Men qyl­mys­ker emespin. Alla qa­la­sa, ja­qyn­da shyǵyp qalarmyn. Aýyl­da­ǵy­larǵa tú­gel sálem aıtyńdar», – dedi de, ári qaraı kórinbeı ketti. Aıdaýyldar alyp ketken ǵoı deımin. Kezdesýimiz sonymen bitti». Ata-anadan aıyrylǵannan keıin As­qaráli­ni atasy Ysqaq pen ájesi Aıbıke, aǵalary Qoıshybaı, Áljan, Áshimderdiń qudaı qosqan qosaqtary Altynkúl, Ulbó­bek, Tájihandar qamqorlyqtaryna alyp, óz balalarynan kem qylmaı, týǵan ana­syndaı aıalap, tárbıe berip ósirdi. Sol Asekeń 1955 jyly Almatydaǵy Qazaq memlekettik aýyl sharýashylyǵy ıns­­tıtýtyn bitirgennen keıin Sarysý aýda­nyn­da Baıqadam MTS-ynda eńbek etti. Aýdan­dyq «Kazselhoztehnıkany» uzaq jyldar boıy basqardy. Partııa komıtetinde jáne aýyl sharýashylyǵy basqar­ma­synda laýa­zym­dy qyzmetter atqardy. Asqaráli Mádi­kenov – Sarysý aýdanynyń Qurmetti azamaty. Jalpy, pirádar áýletine túsken kelin­der­diń tatýlyqtary kezinde el arasynda ańyzǵa aınalǵan. Qys boıy ózderi qoldan soqqan, úsh bólmeli úıde birge turatyn da, jaz shyǵa ár otaý aýla ishine kıiz úılerin tigip, alqa-qotan otyratyn. Alaıda bir qazanda dám pisirilip, bir dastarqannan as ishiletin dástúri kúni keshege deıin jalǵasyp kelgen eken. Qoıshybaıdyń áıeli on balany dúnıe­ge keltirse de, perzentteri qarataban bolǵan shaqtarynda, júgirip júrgende meıirimsiz ajal aranyna túsip kete bergen. Altynkúl jasy da, joly da úlken bolǵan­dyq­tan, ata-eneleri ketken soń búkil áý­lettiń anasy atandy. As­qaráli men Raıanyń dúnıege kelgen perzentteriniń barlyǵy sol kisiniń aıaly alaqanyn kórip, baýyrynda ósti. Sol uıadan qanat qaǵyp ush­qan Altynkúl apanyń nemereleri el eńsesin kórkeıtýge mol úles qosty. Úlkeni Bolat qu­ry­lys, at­qarý salasynda qa­jyr­ly eń­bek etti. Oblystyq ákim­dik­te bó­lim bastyǵy, alty jyl­ǵa jýyq Sarysý aýda­nynyń ákimi bolyp abyroıly qyzmet atqardy. Qazir Jambyl oblysy ákimdiginiń tó­ten­she jaǵ­daı­lar jónindegi bas­qarma­syn basqaryp otyr. Áljannyń áıeli Ulbóbek ana da bir aýyz qatty sózi joq, jú­regi nurǵa toly abzal ana bol­dy. Uly Beletáliniń beımezgil aýyr qazasyn, qyzy Záý­reshtiń aýyr dert­ten ómirden ozǵanyn basy­nan ótkerdi. Asa­náli ardaq tut­qan asyl ana Ul­bóbek kelini Aıbala ekeýi Be­letáliniń bar bala­laryn qanat­tan­dyryp, uldaryn uıaǵa, qyz­daryn qııaǵa qondyrdy. Asanáli aǵamyz esteliginde ol kisi týraly bylaı dep tolǵanady. “Balasy úshin ana otqa da, sýǵa da túse­tini anyq. Meniń Ul­bóbek sheshem tý­ǵan anamnan kem bolǵan joq. Ene sútin bermese de, elik sútin berdi. Tár­bıe­ledi, asy­rap baqty, aıaly alaqany ar­qamyzǵa tıdi. Anam Tájihandy kol­hoz kezinde zorl­yq­pen Sibirge aǵash kesýge jibergende, osy kisilerdiń qam­qorlyǵyn kórdim. Bizdiń áke­leri­miz bes aǵaıyndy edi. Meni osy ýa­qytqa deıin tańdandyra­ty­ny osy áke­lerim­niń áıelderiniń abysyn-ajyndyq tatý­lyq­tary ǵajaıyp edi. Kishkene senegi bar qor­jyn tamda úsh-tórt úıdiń adam­dary tatý-tátti turdy. Mádiken ákemiz 25 jylǵa aı­dal­dy, Aqtóbe túrmesinde qaza boldy. Qoı­shy­baı qyryq úshinshi jyly Smolenskide qaza tapty. Meniń ákem Áshim habar-osharsyz ket­ti. Qasym aǵa soǵysta boldy. Sondaǵy sh­e­­shelerimniń tatýlyq­tary sonsha, bir-biri­men esh «sháı» despeıtin edi. Al Altyn­kúl, Ulbóbek sheshe­le­rim­niń keńdigi, minezdiligi elde joq. Keıde úlkendik qylyp, Ulbóbek sheshemniń jal­ǵyz uly Beletáli inimdi soıyp salǵanda, bir qyńq demeıtin. О́zimnen úlken As­qar­áli aǵam meni uryp jatqanda óz sheshem Tá­jihan da bir renish bildirmeýshi edi. Bú­gin­de mundaıdy kóz al­dyma elestete al­maı­myn. Osynyń barlyǵy taqýa, pirádar, ımandy úlken ákemiz Ysqaqtyń tárbıe­si­nen berilgen be eken dep te oılaımyn”. Al Ulbóbek apanyń qarııasy Áljan ákeı­d­iń minezi salmaqty, jas shaǵynan beınetke pisken eńbekqor adam boldy. 1957 jy­ly alǵash ret birneshe kolhoz Kalının atyn­daǵy sovhoz bolyp birikkende, jańashyl dırektor Arynǵazıev Hamıt aýyl ortalyǵyn qalalyq júıemen josparlap, kógerish­ten­dirýge kóp kóńil bóldi. Saıasy mol qaratal men úıeńki aǵashtaryn kóp otyrǵyzdyrtty. Sóıtip, aýyldy abat­tandyryp, ajarlan­dyrý­ǵa zor úles qos­qan Áljan qarııanyń ár óskindi balapandaı mápelep ósirgenine kónekózder kýá. Osydan jarty ǵasyrdan astam buryn egi­lip, saıaly jelekke aınalyp, keıin kútim­sizdikke ushyraǵan daraqtardyń birazy Áljekeńniń kózindeı bolyp, bul kúnde de saqtalyp qalǵan. Mine, osyndaı ortada ósken Asekeńdi sońǵy jyldary týǵan eli, jeri týraly oılar jıi mazalaǵany anyq. Ol: “Eldiń rýhyn, turmysyn kótermeı jaqsy ómirge jetýge bola ma?! Týǵan jerdiń topyraǵyn ár basqan saıyn osy bir oı kóńildi alań­datyp, júrekti terbeıdi. Árdaıym elimniń bir kádesine jaraı bilsem degen tilekpen tynystap júrmin”, – degen edi. Sol júrekti mazalaǵan oı 2006 jyly tolyq iske asyp, Jaıylma aýylynyń dál orta­synan Ysqaq pirádar atyndaǵy ádemi de kórnekti meshit ashylyp, el-jurtynyń ıgiligine aınaldy. Ol asyp-tasyp bara jatqandyqtan emes, óziniń adal aqy, mańdaı terimen tap­qan qarjysyn halyq ıgiligine jarat­qandyǵyn kóńilge medeý etti. Bıyl Ysqaq pirádardyń týǵanyna 150 jyl tolyp otyr. Onyń tikeleı urpaq­tary, aǵaıyn-týmalary, jerlesteri jýyr­da atap ótiler osynaý mereıli kúndi asyǵa kútip júr. Asekeń elge kelgende uly Oljasty, kelinderi Aıjan men Sonıany, nemereleri Nuráli men Nurılany, Ańsar men Maırany, súıikti jary Baǵdat pen kishi Asanálini ata meshitine ákelip, ózi týǵan jerdiń topyraǵyna, aıaýly atasy men ájesiniń rýhyna taǵzym etkizý dástúrin esh umytqan emes. Muny da bir kópshilikke ǵıbrat bolar úlgi dep uqqan jón. Ysqaq atanyń búginde kózi tiri nemereleri Asqaráli, Asanáli, Turar, Amantaılar pirádardyń máýeli báıtereginiń endi otalmaıtynyna, butaǵynyń maıyrylmaı­ty­nyna senimdi. Olardyń jatsa-tursa tileıtini – eldiń tynyshtyǵy men berekesi, ultynyń amandyǵy, dili men tiliniń, dininiń beriktigi. Pirádar ata kókeıinde ketken kóp arman­dardyń bir parasy osylar bolǵan shyǵar. Júregi taza, nıeti aq, ımandy adamzat bala­synyń oılarynyń toǵysar, úndeser, bir arnaǵa quıar jeri de osy bolar. Pernebaı DÚISENBIN, Jazýshylar odaǵynyń múshesi.