​Syrtqy jáne ishki saıasat ónegesi

Biz ishki jáne syrtqy saıasattyń shekarasy joıylǵan, jergilikti qaq­ty­ǵystardyń óńirlik deńgeıge aýysýy syndy jańa býyn qaqtyǵystaryn kó­rýdemiz.

Áskerı tásilder saıası, eko­no­mı­kalyq jáne aqparattyq ádisterge negiz­del­gen gıbrıdtik soǵystar, úılesimsiz qı­myldar týraly kóp aıtylyp júr. So­nymen qatar, qazirgi kezeńdegi qaq­ty­ǵystar konsensýsqa jetýi kúrdeli ne­mese tájirıbelik turǵydan sheshilýi múm­kin emes etnostyq jáne dinı qarama-qaıshylyqtarǵa negizdeledi. Aqparattyq soǵys elder arasyndaǵy kúrestiń pármendi quraly retinde ha­lyq­aralyq jaǵdaıǵa da  áser etedi. Bú­ginde qoǵam sanasyn manıpýlıasııa-

laý tehnologııalary keńinen qol­da­ny­lýda. Qaqtyǵystar men soǵystar bos­qyndardyń aýqymdy aǵyndaryna ákeldi. Qazirgi tańda Eýropa qoǵa­myn­da osy máselege qatysty áleý­metke qaýipti jiktelý baıqalady. Ha­lyq­aralyq terrorızmniń qazirgi zamannyń ózge ózekti máselelerimen baılanysy da kórinis taýyp otyr. Osy qaýipti qubylystan búgingi tańda eń aldyńǵy qatarly damyǵan elderdiń ózi tolyq saqtana almaı otyr.

Qazirgi qaqtyǵystar BUU, EQYU,­ taǵy  basqa halyqaralyq uıym­dar quraldarynyń tıimdiligin tek­serýdiń ózine tán tásiline aınal­dy. Osydan baıqalatyny, halyqaralyq uıym­dar­dyń is-qımyldary kóp jaǵdaıda tıim­siz­digin jáne keshikkendigin tanytyp otyr. Elder bitimgershilik úderisterin daǵ­darystyq ahýaldy óziniń geosaıası múddesi nemese yqpalyn kúsheıtý úshin jasyryn taıtalasqa jıi aınal­dyryp otyrǵandyǵyn ańǵaramyz.  Bul jaǵdaıda qaqtyǵystardy retteý­diń basqa álemdik qoǵamdastyq múdde­le­ri­men baılanystylyǵy týraly saýal týyndaıdy. Oǵan qosa, ja­han­daný úderisteriniń údeı túsýi jer­gilikti qaqtyǵystar máselesin ha­lyq­ara­lyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý má­se­le­si­ne aınaldyrdy.

Mundaı jaǵdaıda qaqtyǵystardy retteýdiń burynnan bar teorııalary ózin aqtamaıdy. Meniń pikirimshe, konflıktologııanyń ózi saıası qaq­ty­ǵys­tardy boljaý úshin qajetti ádister men ony eskertýdiń tıimdi tehnologııa-

laryn tolyqtaı ıelene almaı otyr.

Qazaqstannyń búgingi jaı-kúıine kelsek, elimiz EQYU, ShYU, IYU, taǵy basqa halyqaralyq uıymdardyń  aıasynda árdaıym belsendi qımyldar tanytyp keledi. BUU Qaýipsizdik Keńesiniń turaqty emes múshesi retinde áriptestiktiń jańa túrlerin usynýda. Elimiz búkil álemge turaqtylyq qa­lyp­­tastyrýǵa barynsha kóp járdem be­rýge daıyndyǵyn kórsetýmen qatar, bir­neshe ret  kelissózder júrgizýge alań­dar usyndy.

Máselen, Astanada ótip júrgen sırııaaralyq qaqtyǵystardy retteý-

ge arnalǵan beıbit kelissózderdiń uı­ymdastyrylýyn erekshe aıtý­y­myzǵa bolady. Atalǵan kelis­sóz­­der uıymdastyrýshylyq jáne maz­mun­dyq jaǵynan zor kúsh-qýatty qa­jet etedi. Bul − elimiz úshin úlken jaý­apkershilik. О́ıtkeni, Qazaqstan syr­t-

qy saıasatpen qatar, ishki saıasatta dı­alog pen konstrýktıvtilik  ádisterin qoldanýdyń ónegesin tanytyp keledi.

Kelissózder eskalasııa deńgeıinde ótip jatqandyqtan, konstrýktıvti n­átıjelerge jetý ońaı sharýa emes ekendigi belgili. Sırııa qaqty­ǵy­sy­nyń negizinde búkil Sırııa qo­ǵa­myn qamtyǵan ótkir áleýmettik má­se­lelerdiń shıelenisýi jatyr. Eger mem­leket azamattardyń talaptaryn qa­byl­damasa, keıin onyń zardabyn tartady. Qa­zirde  Sırııa máselesi aımaqtyq sheń­berden shyǵyp, jahandyq saıa­sat­tyń kúrdeli qaqtyǵysyna aınaldy. Sırııa daǵdarysyn sheshýdegi Qazaq­stan­nyń bitimgershilik róli qaq­tyǵystyń negizgi sýbektileri men janama qatysýshylarynyń is-qı­myl­daryna baılanysty. Bul arada BUU Qaýipsizdik Keńesiniń turaqty mú­sheleri arasynda da kózqarastar qa­ra­ma-qaıshylyǵy bar ekenin esten shy­ǵa­r­maýymyz kerek.

­Álemdik qoǵamdastyqtyń soǵystar men qaqtyǵystarǵa qarsy turýy bar­lyq elderdiń kóshbasshylaryna, olar­dyń saıası qalaýyna baılanysty. Bul −  bú­gingi kúnniń ózekti jahandyq ta­qy­ryby. О́ıtkeni, ol búkil álem aza­mat­tarynyń negizgi múddelerine jaýap beredi.