Saq bolmasań, sý da jaý

Jaz aılarynda «Skýter» aksııasy júrgizilmek Mine, jaz da keldi. Qystan qajyǵan, jumystan sharshaǵan el bir mezgil kúıbeń tirlikten demalý úshin kól jaǵalap, ózen saǵalaıtyn ýaqyt jaqyndap qaldy. Saq bolmasań sýdyń ózi de – tilsiz jaý. Jyl saıyn qanshama jannyń ajaly sýdan keletini ókinishti jaǵdaı bolsa da, ómirdiń shyndyǵy. Osy máselege oraı Kólik jáne kommýnıkasııa mınıstrligi 1 maýsymnan bastap «Skýter» aksııasyn bastamaq. Sońǵy jyldary Qazaqstanda shaǵyn ólshemdi kemeler qata­ry­na jatatyn katamaran, qaıyq, sý motosıkli sııaqty ártúrli jú­zýge arnalǵan quraldardy qol­danyp sýda demalý keń tarap keledi. Shaǵyn ólshemdi flottyń sany Qazaqstan akvatorııasynda sońǵy 5 jylda 50 paıyzǵa ósip, qazir shamamen 30 myńǵa jetti. Bul arada jergilikti týrıstik kompanııalardyń da úlesi bar. Joǵarydaǵy mınıstrliktiń má­limdeýinshe, sý qoıma­laryn­da­ǵy kemelerdiń qozǵalysy edáýir jıilep keledi, kemelerdiń qozǵalys jyldamdyqtary asa joǵary. Sonymen birge, manevr ja­saý úshin edáýir keńistikti qa­jet etetin sý sportyna qyzyǵý­shy­lyqtyń ulǵaıýy baıqalyp otyr. Sý joldaryndaǵy «keptelis» týraly aıtý áli erterek, degenmen, «tehnıkanyń beriktigi» jáne «keme júrgizýshiniń saýat­tylyǵy» termınderi qaýipsiz­digin qamtamasyz etý basym talaptardyń qataryna jatady. Gıdrosıklder dep atalatyn skýterlerdiń ıeleri sýda qoz­ǵalý­dyń qarapaıym erejesin jıi umy­tady. Jelikpe keme júr­­gizý­shileri jeke qaýipsizdik sha­rala­ryn elemesten, sýǵa túsý­shilerge tikeleı jaqyn jerlerdegi jaǵa­jaı aımaq­tarynda qaýip­ti manevrler jasaı­dy. Mundaı sý­daǵy attraksıondy saýyqtar adamnyń ajalyna nemese mú­ge­dek bolyp qalýy sııaqty qaı­ǵyly oqıǵaǵa ákep soǵady, deıdi tıisti mamandar. Al ótken jyly shaǵyn ól­shemdi flotta apattyń ósýi baı­qalǵan. Statıstıka boıynsha 14 adam qaza taýyp, 5 adam habarsyz ketken jáne 6 adam zardap shekken 14 oqıǵa oryn alǵan. Byltyrǵy jyldyń ózinde Qar­aǵandy oblysyndaǵy Balqash kó­linde sý motosıkli ıeleriniń kemeni basqarý quqy joq tul­ǵa­larǵa berý nátıjesinde sý motosıklimen bolǵan oqıǵa salda­ry­nan eki adam dene jaraqatyn al­ǵan jasyryn kólik oqıǵasynyń eki faktisi tirkelip, klassı­fı­ka­sııalandy. Budan basqa quqyq buzýshylyqtyń negizgi sebebi keme júrgizýshilerdiń normatıvtik quqyqtyq aktilerdi bilmeýi, mas kúıinde kemeni basqarýy, sondaı-aq qarapaıym qaýipsizdik erejelerin ustanbaýy bolyp otyr. Endigi jerde sýǵa túsý maý­symynyń bastalýyna baıla­nys­ty kóliktik baqylaý organdary shaǵyn ólshemdi kemelerdi paıdalaný qaýipsizdigine erekshe nazar aýdaryp otyr. Byltyrǵy jyly azamattardyń oblys ortalyq­ta­ry­na shyǵýǵa múmkindigi bol­ma­ǵandyqtan kóliktik baqylaý or­gan­darynyń mamandary Qyzyl­orda oblysy boıynsha alys aýdandarda shaǵyn ólshemdi kemelerdi memlekettik tirkeý jáne teh­nıkalyq kýálandyrý júrgi­zilgen. Qaraǵandy oblysy boıyn­sha demalý zonalary sany jaǵy­nan kóp bolǵandyqtan oblys ákim­diginiń qaýlysymen shaǵyn ólshemdi kemelerdi jáne olarǵa arnalǵan turaq bazasyn qol­daný­dyń jergilikti erejesi bekitildi jáne iske asyrylýda. Joǵarydaǵy mınıstrliktiń má­lim­deýinshe, kóliktik baqylaý organdary Tótenshe jaǵdaılar, Aýyl sharýashylyǵy jáne Den­saýlyq saqtaý mınıstrlikterimen ózara is-qımyl josparyn iske asyrý boıynsha birlesken jumys júrgizýde, sýda bolǵan oqıǵalar týraly habarlaý júıesi quryldy jáne ol jumys jasaýda. Kólik jáne kommýnıkasııa mınıstrligi kóliktik baqylaý ko­mıtetiniń tóraǵasy Ádilet Bar­men­qulovtyń tapsyrmasyna sáı­kes navıgasııa bastalar aldynda óńiraralyq kóliktik baqylaý ıns­peksııasynyń jáne respýblıka boıynsha olardyń barlyq fı­lıaldarynyń mamandarymen jyl saıyn demalý aımaqtarynyń já­ne turaq-bazasynyń ıelerimen nus­qama júrgiziledi jáne olar­dyń derbes jaýapkershilikteri bekitilmek. Sonymen qatar, Kólik jáne kom­mýnıkasııa mınıstrligi Kólik­tik baqylaý komıteti shaǵyn ól­shemdi kemelerdiń qaýipsiz paıda­lanylýyn retteıtin normatıvtik-quqyqtyq akti ázirlep, ony bekitý úshin Úkimetke joldady. Paıda­lanýdyń kóp jylǵy tájirıbesin jáne shetel tájirıbesin eskere otyryp, shaǵyn ólshemdi kemelerdi jáne olardyń turaq baza­syn qoldaný, tehnıkalyq qada­ǵa­laýdy júrgizý tártibi, kólik oqıǵalaryn tergeý, kemelerdi memlekettik tirkeý jáne shaǵyn ólshemdi kemelerdi basqarýǵa keme jú­r­gizýshilerdi attestasııalaý qaǵı­dalary jańartylǵan.  Al respýblıkalyq «Skýter» aksııasy jaz boıy jalǵasady. Aksııa barysynda óńiraralyq kóliktik baqylaý ınspeksııa­sy­nyń mamandary sý qoımalary aýmaǵynda, adamdar kóp jınala­tyn jerlerde reıd júrgizedi, keme qujattaryn, qutqarý qu­ral­darynyń bolýyn tekseredi. Osyǵan baılanysty KKM Kóliktik baqylaý komıteti qa­ıyqty jalǵa berý pýnktiniń ıeleri jalǵa berý pýnktin tirkeý kezinde ony tehnıkalyq kýálan­dyrýǵa usynýy qajettigin talap etip otyr. Al sý akvato­rııa­synyń shekarasy bógettermen, pontondarmen, baktarmen jáne júzbeli belgilermen qorshalýy tıis. Jalǵa berý pýnktterinde azamattarǵa kemelerdi berý jýr­nalynda kemeni alýshy azamat­tyń qoly qoıylǵan, kemeni paı­dalanýdyń qaýipsizdik sharala­ry­men tanysý baǵany bolýy tıis. Kemeni shyǵarý aldynda qaýip­sizdik sharalary boıynsha mindetti túrde nusqaý júrgizilýi tıis. Qutqarý quraly bolmaǵan jaǵ­daıda azamat qutqarý qura­lyn talap etýi kerek. Kólik salasyndaǵy qol­danystaǵy zańnamany buzýshy­lyq baıqalǵan jaǵdaıda zańdy jáne jeke tulǵalarǵa «Ákim­shi­lik quqyq buzýshylyq týraly» kodekske sáıkes belgilengen tár­tipte ákimshilik yqpaldaǵy sharalar qoldanylady. Aınash ESALI. Almaty.