Jadıd ISMAIL, Malaızııa Bumi Wangsa Sdn Bhd kompanııasynyń bas dırektory:
– Meniń bul Astana qalasyna birinshi ret kelýim. Astanany kórip úlken áser aldym. Ol 10 jyldyń aınalasynda salyndy degenge sener-senbesimdi bilmeı otyrmyn. Shynymdy aıtsam, bizdiń astanamyz Kýala-Lýmpýr qalasynyń mańaıynan da jańa ákimshilik ortalyq salynyp jatyr. Ol – jańa ákimshilik ortalyq. Al Kýala-Lýmpýr qalasy kópten beri ómir súrip keledi. Al munda bir eldiń úlken astanasyn sanaýly jyldardyń ishinde bolashaqtyń qalasyndaı etip salyp tastaǵan. Rasynda da bul – súısinerlikteı úlken oqıǵa.
Munda kelgeli Qazaqstandy zerttep bilip, kóptegen aqparattarǵa qanyǵyp jatyrmyz. О́z basym Qazaqstan mundaı deńgeıde jedel damıdy dep oılaǵanym joq. Bálkim, sizder de bizdiń Malaızııanyń jedel damyǵan el ekendigin bilersizder. Demek, men úshin jedel, qarqyndy damý sondaı bir tańqalarlyq jaǵdaı bolmasa da Qazaqstannyń damý deńgeıi men qarqyndylyǵyna súısinisimdi jasyrmaımyn. Onyń keń qulashtyǵyn osy Astanaǵa, ondaǵy kóptegen ádemi saraılar men ǵımarattarǵa, jańa tehnologııalarǵa qarap-aq baıqaýǵa bolady.
Bizdiń kompanııamyz munaı-gaz óndirisine qural-jabdyqtar shyǵarýmen aınalysady. Qurylǵanymyzǵa 30 jyl ýaqyt boldy. Osy ýaqyt aralyǵynda damýdyń túrli kezeńderin bastan keshirdik. Bastapqyda dıstrıbıýterlik kompanııa retinde daıyn qural-jabdyqtardy Japonııadan tasymaldap, óz ishimizde saýdalaıtynbyz. Kele-kele olardy ózimiz shyǵaratyn boldyq. Sóıtip, birte-birte osy kásipke ábden mamandandyq. Qazirgi bizdiń shyǵaryp jatqan quraldarymyz Eýropadaǵy quraldardan eshbir kem emes.
Jalpy, kez kelgen el óz damýynda osyndaı úrdisterdi bastan keshiredi eken. Bizdiń Malaızııa óz táýelsizdigine ıe bolǵanymen, birqatar jyldar boıy jańa tehnologııalar jóninde batysqa táýeldi bolyp keldi. Endi osy jóninen de derbestikti nyǵaıta bastadyq. Jalpy alǵanda, tolyqtaı táýelsizdik eshbir elde joq. Álem halyqtary kóptegen máseleler jóninen bir-birine muqtaj. Demek, aralas-quralastyqtyń mańyzy zor.
Máselen, men Qazaqstannyń búgingi jetistikterin kórip, osy elmen óz kompanııamnyń deńgeıinde qarym-qatynas ornatqym keledi. Osy maqsatta búgin forým barysynda birqatar qazaqstandyq kásipkerlermen kezdestik. Bizge bul jerde qazaq jigitteri aýdarmashylyq qyzmet kórsetip júr. Sonyń arqasynda qazaqstandyqtarmen til tabysyp jatyrmyz. Sizderde munaı-gaz salasy jaqsy damyǵan eken. Bizdiń Malaızııanyń da munaı kompanııasy bar. О́zimizge jetetin munaıymyz bar. Biraq eń mańyzdysy – bul jerde halyqaralyq deńgeıde aralasý. Ondaı yntany men qazaqstandyqtardyń boıynan da baıqap, soǵan rıza boldym. Biz kezdesýlerdi jalǵastyrmaqpyz. Qazaqstanmen jaqsy qarym-qatynastan úlken úmit kútemin.
Ǵabdyǵapar SEITQASYMOV, UǴA akademıgi, Qazaq ekonomıka, qarjy jáne halyqaralyq saýda ýnıversıtetiniń rektory:
– Islam elderimen áriptestik qarym-qatynastan úlken úmit kútemin. Islamnyń úlken qundylyqtarynyń biri – Allaǵa berilýdiń nátıjesinde adamgershilik tazalyqty qatty saqtaıtyndyǵy. Sondyqtan Islam elderinde, eń bastysy, sybaılas jemqorlyq az kezdesedi. Osy jaǵynan alǵanda qoǵamdy tazartý úshin bul máseleniń máni zor.
Jalpy dúnıe, tirshilik, alys-beris, barys-kelis arqyly damıdy ǵoı. О́ıtkeni, adam balasy ózinde joqty basqadan kórip úırenedi. Sondyqtan bizdiń Qazaqstannyń óz táýelsizdigine ıe bolǵannan beri halyqaralyq qoǵamdastyqpen belsene aralasýynyń mańyzy zor bolyp otyr. Men osy úderisti ǵalym retinde de, qyzmeti halyqaralyq saýda qarym-qatynastaryna baǵyttalǵan ýnıversıtet rektory retinde de qoldaımyn. Osyndaı halyqaralyq jıyndarǵa belsene qatysamyn. О́ıtkeni, munyń men basqaryp otyrǵan oqý ordasyna beretin paıdasy zor. Máselen, bizdiń Qazaqstan sońǵy ýaqyttary Islam qarjylandyrý júıesin elimizge engizýge úlken kúsh jumsaýda. Bul týraly jeke zań qabyldap ta úlgerdi. Osy zańdy, myna ótip jatqan Búkilálemdik Islam ekonomıkalyq forýmyn ispen qoldaý úshin biz óz ýnıversıtetimizde Islam qarjylandyrý júıesi boıynsha mamandar daıyndaý isine mán berip otyrmyz.
Osy forým aıasynda kóptegen Islam elderinen kelgen ǵalymdarmen, mamandarmen kezdesip, isimizdi ilgeri jyljytýdyń joldaryn talqylaý ústindemiz. Eń aldymen óz oqytýshylarymyzdy osy elderge jiberip, bilimderin jetildirý baǵytynda áńgime órbýde. Shet elden oqytýshylar shaqyrýdyń jaǵdaıy qalaı? Bul másele de nazardan tysqary qalyp otyrǵan joq. Qysqasyn aıtqanda, bul forýmnyń uıymdastyrylýy biz úshin barynsha mańyzdy.
Forým barysynda Islam áleminde Qazaqstannyń joǵary bedelge ıe bola bastaǵandyǵyn baıqadyq. Qazirdiń ózinde jas táýelsiz memleket sanalsaq ta, bizdiń de basqalarǵa úıreterimiz barshylyq ekendigi kórinis berip qaldy. Kóptegen Islam elderi ókilderiniń bizdi Batyspen óz aralarynda araaǵaıyndyqqa júre alatyn el retinde baǵalaı bastaǵandyǵy seziledi.
Forýmdaǵy sózinde bizdiń Prezıdentimiz úlken oılarǵa, ıdeıalarǵa túrtki bolatyndaı jaqsy-jaqsy usynystar jasady. Ony qonaqtardyń qanaǵattana qabyldaǵandyǵy baıqaldy. Bul – búgingi forým, bir esepten alǵanda, úlken oılardyń ordasy boldy degen sóz. Jalpy, óz basym bizdiń Qazaqstan úshin de, jalpy Islam álemi úshin de osy forým paıdaly boldy dep odan úlken úmit kútip otyrmyn. Iske sát, demekpin.
Gúlnár SÚGIRBAEVA, astanalyq kásipker:
– Men halyqaralyq saýda júıesi bolyp tabylatyn «Radamır» kásipornynyń basshysy bolyp isteımin. Maǵan forým óte unady, munda óte kóp paıdaly aqparattar estidik. О́zimizdiń keıbir sheteldik áriptesterimizben kezdestim. Olardyń keıbir aqparattary arqyly ózińniń keıbir bile qoımaıtyn dúnıelerińdi tanyp qalasyń. Sonyń ishinde keıbir salalarǵa baılanysty búgingi tańda qoldanylatyn sapaly materıaldardyń attaryn jáne olardy qaıdan, qalaı alýǵa bolatynyn da bilip qaldym.
Men kesheden beri osy forýmnyń jumysyna qatysýdamyn. Eki kúngi otyrys ta men úshin qyzyqty boldy. Búgingi otyrysqa Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń ózi qatysyp, sóz sóıledi. Elbasynyń Islam Konferensııasy Uıymynyń jumysyn jetildirý baǵytynda aıtqan usynystary óte durys dep sanaımyn. Shynynda da musylman álemi artta qalǵan degen túsinik bar, sondaıdy boldyrmas úshin qolda bar áleýetimizdi utymdy paıdalanýymyz kerek. Al ondaı áleýetke musylman álemi óte baı ekendigi belgili. Bir sózben aıtqanda, men Prezıdenttiń sózine rıza boldym. Janymda otyrǵan malaızııalyq, ındonezııalyq – barlyq áriptesterim de bizdiń Prezıdentti uıyp tyńdady.
Men ózim Elbasynyń Joldaýda aıtqan tapsyrmalarynyń biri – Astana qalasyn azyq-túlikpen tolyq qamtamasyz etýge atsalysyp júrmin. Jýyrda 2 myń tonna kókónis saqtaı alatyn qoıma salý jumysyna kiristim.
Abdýl Azız ben Abdýl Rahım, BIEF jastar jáne sport bıýrosynyń tóraǵasy:
– Men forýmnan búgingi kúni úlken áser aldym. Sóılegen sheshenderdiń ishinde maǵan, ásirese, Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń sózderi unady. Elbasy Islam Konferensııasy Uıymynyń jumysyn, bizdiń elderimizdiń ózara yntymaqtastyǵyn jetildirý jóninde naqty usynystar jasady. Musylman álemi óz áleýetin tolyq paıdalanatyn bolsa, bári de jaqsy damyǵan elder qataryna óter edi. Ol úshin árbir eldiń lıderleri Nursultan Nazarbaev sekildi jahandyq masshtabta oılanyp, ortaq problemalardy sheshýge umtylýy kerek. Ázirge ondaı kóshbasshylar kóp bolmaı tur.
Keıbir musylman elderi Batysqa arqa súıep, tek ózderiniń baıyǵanyn ǵana qalaıdy. Al janyndaǵy keıbir elderde musylman baýyrlary bul kezderde ashtan ólip jatsa da olar bastaryn aýyrtqysy kelmeıdi. Osyndaı isterge IKU moıyn buryp, múshe memleketter arasyndaǵy qatynasty tyǵyz qalypqa túsirýi kerek dep oılaımyn.
Forýmnyń jastar qanatynda da osyndaı máseleler kóp aıtyldy. Menińshe, aıtylǵan paıdaly keńesterdiń bári iske asatyn shyǵar. О́zim Alladan onyń oryndalýyn tileımin.
«Egemen Qazaqstannyń» tilshiler toby.
-----------------------------------------------
Sýretterdi túsirgen Orynbaı BALMURAT.
