Bızneske beriletin keńes

Elimizde kásipkerlerdiń jaǵdaıyn kúıtteıtin «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasynyń iske asyryla bastaǵanyna bir jyldan astam ýaqyt boldy. Osy ýaqyt ishinde jańa bıznes bastamalar, kásipkerlik sektordy saýyqtyrý jáne eksporttyq óndiristi qoldaý tárizdi úsh baǵyt boıynsha sýbsıdııalaýǵa jalpy quny 150 450,049 mln. teńge bolatyn 360 joba maquldandy. Baǵdarlamanyń áleýmettik-ekonomıkalyq turǵydaǵy ómirsheńdigi men ózektiligine ótken jylǵy taldaý boıynsha 33 myń jumys ornynyń saqtalǵany men 7 myńnan asa jańa jumys oryndary qurylǵany dálel bola alady. Jaqynda baǵdarlamaǵa tegin keńestik kómek kórsetetin  «Kásipkerlik áleýetin kúsheıtý» atty jańa tórtinshi baǵyt qosyldy.  Jańa baǵyttyń ereksheligi men iske asyrý barysy týraly Ekonomıkalyq damý jáne saýda vıse-mınıstri Marat QUSAIYNOVTY áńgimege tartqan edik. – Marat Ápsemetuly, «Bız­nestiń jol kartasy-2020» baǵ­darlamasy sheńberinde  «Kásip­ker­lik áleýetin kúsheıtý» atty jańa tórtinshi baǵyt iske qo­syldy. Demek, bul baǵyt qa­jet­tilikten týyndap otyr ǵoı? – Iá, durys aıtasyz. Tórtin­shi baǵyt baǵdarlamaǵa keıinirek engizildi. Sebebi, baǵdarlamaǵa úmitkerler qujattaryn tapsyr­ǵan kezde tek bıznes-jospardyń durys jasalmaýynan ótpeı qal­ǵan jaǵdaılar kóp oryn aldy.  Sondyqtan «Bıznestiń jol kar­tasy-2020» baǵdarlamasynyń alǵashqy baǵyttaryn iske asyrý barysynda óz isin asham deýshilerge jáne jumys istep turǵan kásiporyndarǵa konsýltasııalyq kómek kórsetý qajettiligi anyq­tal­dy. Bylaısha aıtqanda, bıznes jóninde keńeske zárý adam­darǵa keńes  beremiz. Osylaısha, Biryńǵaı úıles­tirý keńesiniń sońǵy májilisinde bıznes-qoǵamdastyqtyń usynym­daryn eskere otyryp, qoldanys­taǵy baǵyttarǵa qosymsha baǵyt engizý týraly sheshim qabylda­dyq. Bul baǵyt jańa bastap júr­gen kásipkerlerdi qoldaý (jańa jobalar), qoldanystaǵy bıznesti servıstik qoldaý, ShOB top-me­nedjmentin oqytý jáne sheteldik áriptestermen iskerlik baılanys­tar ornatý jolymen óndiristerdi jańǵyrtý jáne keńeıtý jolda­ryn qarastyrady. Jańa bastap júrgen kásipker­lerdi qoldaý boıynsha tarqatyp aıtatyn bolsaq, oǵan jańa jobalar úshin qysqa merzimdi oqý baǵ­darlamasy, nesıe alýǵa quryltaı qujattarynyń, úlgi bıznes-jospar standartty paketin tegin berý, kásiporyndardyń birtutas baza­syna ruqsatty uıymdastyrý, marketıng qyzmetterin kórsetý tárizdi servıstik qyzmetter  kiredi. Jańa baǵyt boıynsha jumys bastalyp ta ketti. Bir apta buryn Astana qalasynda «Bıznes-keńes­shi» jobasy óziniń alǵashqy oqýshylaryn qabyldady. Bul jo­baǵa kásipkerlikti bastaýǵa ynta tanytýshy top jáne qazir osy salada jumys jasap júrgen barly­ǵy 15 myńdaı adamdy tartýdy kózdep otyrmyz. Kásipkerlikti saýatty júrgi­zý­diń qyr-syryn úıretetin jedel dárister eldiń ár oblysy men aýdandarynda bıylǵy jyldyń aıaǵyna deıin ótkiziledi. Dárister kestesin «Damý» qorynyń www.damu.kz saıtynan qaraýǵa bolady. Al kásipkerlerge servıstik qol­daý barysynda býhgalterlik já­ne salyqtyq esep júrgizý boıyn­sha konsýltasııalar, zańnama kon­­sýltasııalary, statıstıkalyq já­ne taǵy basqa esep berýdi qurý, IT jáne basqa da qyzmetter usyny­lady. Ony arnaıy mamandandy­rylǵan konsaltıngtik kompanııa­lary kórsetetin bolady. Sondaı-aq, top-menedjment oqytýdy «Na­­zarbaev ýnıversıteti» bıznes-mektebi» bazasynda ótkizý usy­nylyp otyr. Onda bıznesti júr­gizý kezinde paıda bolǵan túıt­kil­derdi ózdigimen sheshý daǵdy­syn qalyptastyrý úshin tabysty kásipkerlikti qurýdyń jańa úlgi­leri, kásiporyndy tıimdi basqarý týraly dárister oqylady. Baǵdarlamany AQSh-pen birlesip álemdegi jetekshi ýnıver­sıtetterdiń biri «Dıýk ýnıver­sı­tetiniń» bıznes-mektebimen» bir­lesip júrgizý josparlanyp otyr. «Iskerlik baılanys» jobasy sheteldik jáne halyqaralyq uıym­dardyń qoldaýymen sheteldik árip­testermen baılanys ornatý ar­qyly óndiristi jańǵyrtýdy kóz­deıdi. Joba eki kezeńmen iske aspaq. Alǵashqy kezeńi el ishinde ótse, ekinshisi shet elde jalǵasady. Al­dymen elde bıznesti júrgizýdiń zamanaýı ádisterine, marketıng, bıznes-seriktestermen iskerlik baı­lanys ornatýǵa baǵyttalǵan bıznes-trenıngter júrgiziledi. Jo­baǵa qatysýshylar óz kásip­oryndarynyń bıznes-josparyn ázirleıdi. Bıznes-trenıngter aıaq­tal­ǵannan keıin jobaǵa qatysý­shylar ekinshi kezeńniń konkýrs­tyq irikteýine qatysa alady. Jo­ǵaryda aıtyp ótkenimdeı, ekinshi kezeńde bıznes ókilderi sheteldik seriktestermen iskerlik baıla­nys­tar ornatý úshin shetelde bız­nes-tájirıbeden ótý múm­kindi­gine ıe bolady. Naqtylap aıtsaq, kásiporyn qyzmetkerleri ózderi­ne uqsas baǵdardaǵy sheteldik kásiporynda taǵylymdamadan óte­di de, tehnologııalar transferti jáne qurylǵyny satyp alý, fran­shızalar alý, halyqaralyq jáne sheteldik uıymdardyń grant­taryn alý, birlesken kásip­oryn­dar qurý máseleleri boıyn­­sha jańa isker baılanystar qura alady. Jańa baǵytty Eýropada – Eý­ropa odaǵynyń uıymdary­men, AQSh-ta – IýSAID, Germanııada Germanııa qoǵamynyń halyq­ara­lyq yntymaqtasty­ǵy­nyń qol­daýy­men iske asyrý jos­par­lanyp otyr. Kásipker­lerdi irikteýdi ákimdikter sala­lyq odaq­tarmen, «Damý» qory­men, ha­lyq­aralyq uıymdarmen bir­lesip ótkizedi. Al oqytýdy sheteldik jáne otandyq konsýltanttar júrgizedi. – Jobaǵa kimder qatysa alady? Oqý aqyly ma? – Jobaǵa elimizdegi ekono­mı­kanyń basym salalarynda qyzmet etetin shaǵyn jáne orta bıznes kásiporyndarynyń bas­shy­lary men orta býyn ókil­deri qatysa alady. Alaıda baǵdarlama qatysýshylary oqý ornyna baryp-qaıtý, sondaı-aq turar jeriniń aqysyn ózderi tóleıdi. Al keńesshiler qyzme­tin, bıznes-seriktes izdeý, olar­dyń elge kelýin súıemeldeýge aqy tóleý halyqaralyq uıym­dar­dyń, sondaı-aq baılanys granttary esebinen tólenedi. 2011 jyly jańa baǵytty eskere otyryp, baǵdarlamany iske asyrýǵa respýblıkalyq bıýd­jette 42,1 mlrd. teńge kóz­delgen. Jańa tórtinshi baǵyt eldegi bıznestiń áleýetin kú­sheı­týge jáne shaǵyn jáne orta bıznesti qoldaýdy jańa deń­geıge shyǵarýǵa múmkindik beredi. – Jalpy alǵanda baǵdar­lama boıynsha jumys bary­sy qalaı júrip jatyr? Ná­tı­jeler týraly ne aıtasyz? – 2010 jyly iske asyryla bastaǵannan beri «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlama­synyń úsh baǵyty boıynsha, óńir­lik úılestirý keńesteri otan­dyq bıznesmenderdiń 400-den astam ótinishterin maqul­dady. Sonymen qatar, baǵdar­la­maǵa birinshi baǵyt aıasynda 275 joba, ekinshi baǵyt boıyn­sha – 102, úshinshi baǵyt boıyn­sha 40 joba qatysýǵa jiberildi. Sonyń ishinde, 250-ge jýyq kompanııa bank nesıeleri boıyn­sha syıaqy mólsherleme­siniń bir bóligin sýbsıdııalaý túrinde memlekettik qoldaýǵa ıe bo­lady. «BJK-2020» baǵ­darlama­sy­nyń 2010 jyldan bıylǵy jylǵa aýystyrylǵan sýbsıdııa­laý­ǵa arnalǵan qara­jat­ty qosa eseptegendegi 2011 jylǵa ar­nalǵan jalpy bıýdjeti 30 mlrd. teńgeni quraıdy, onyń 23,8 mlrd. teńgesi jańa bıznes bas­tamalardy qoldaýǵa, eksport­taýshylardyń valıýta táýekel­derin tómendetýge jáne qaryz boıynsha kepildik berýge, al 5,9 mlrd.teńgesi kásip­kerlik sektor­dy saýyqtyrýǵa jumsalady. Jasalǵan taldaýǵa nazar aýdarsaq, qurylys salasynda, óńdeýshi salada, máshıne jasaýda, sonymen qatar bilim berý jáne densaýlyq saqtaý sııaqty áleýmettik qyzmet salasynda belsendilik baıqalyp otyr. Áńgimelesken: Venera TÚGELBAI.