Balyq sharýashylyǵy el Úkimeti tarapynan sony kózqaras talap etedi

Búginde balyq sharýashyly­ǵyn­da sheshimin tappaı turǵan má­seleler barshylyq. Qubylmaly teńiz deńgeıi, sýdy qaıtarymsyz paıdalaný, sý qoımalarynyń lastanýy, munaı men gazdy barlaý, munaı jáne gaz qubyrlary men basqa da jumystardy júr­gizý sý qoımalary jaǵdaıynyń nasharlaýyna, balyqtardyń ýyl­dyryq shashý alańdarynyń azaıýy­na, balyq azyǵynyń joıylýyna ákelip soǵady. Melıorasııa ju­mys­tarynyń azdyǵynan ózender men balyq júretin arnalar qaı­rańdanyp, bekire tuqymdas ba­lyqtar ýyldyryq shashatyn jerlerge óte almaıdy. Sondyqtan 2004 jyldan bastap sý túbin tereńdetý jumys­ta­ry júrgizilip keledi, jyl saı­ynǵy qarjy 300 mıllıon teńgege deıin ulǵaıtyldy. Degenmen, qarjylandyrýdyń bul mólsheri qazirgi kezde az bolyp otyr, óıt­keni Oral-Kaspıı basseınindegi 8 arna boıynsha jasalǵan smeta­lyq-jobalaý qujattaryna sáı­kes, sý túbin tereńdetý jumys­tarynyń jalpy quny 6 mıllıard teńgeden asady. Balyq qorǵaý ınspeksııa­la­ryn­da teńiz jáne ózen kemeleri óte az bolǵandyqtan, olar óz mindetin tolyq oryndaýǵa múmkin­dikteri joq jáne olardyń  ma­te­rıal­dyq-tehnıkalyq turǵydan qam­tamasyz etilýi tym tómen. Ba­lyq ınspeksııalary negizinen sha­ǵyn jáne orta jyldamdyqtaǵy kemelermen jabdyqtalǵan. Bul olar­dyń brakonerler men janýarlar dúnıesin qorǵaý jónindegi zańnamany buzýshylarǵa qatysty baqylaý-ınspeksııalyq jumys­ta­ryn qıyndatyp otyr. Osyǵan deıin qyzmet etip kelgen Atyraý jáne Oral-Atyraý bekire balyq ósirý zaýyttary mem­lekettik kásiporyndary 2007 jyly biriktirilgeni belgili. Birikken zaýyttardyń kórsetkish­te­rine taldaý júrgizý olardy biriktirý týraly burynǵy sheshimniń qateligin kórsetip berdi. Sonyń saldarynan 2010 jyly tabıǵı sý qoımalaryna jiberilgen jas bekire balyǵynyń sany 2006 jyl­ǵy deńgeıge qaraǵanda eki ese azaıyp ketken. Elimizdiń balyq sharýashy­ly­ǵyn damytý, balyqtardyń baǵaly túrlerin saqtaý úshin jaǵdaı jasaý jáne balyq qoryn tıimdi paıdalaný maqsatynda Memleket basshysynyń tapsyrmasy boı­yn­sha Atyraýda bekire balyq ósi­rý zaýytyn jańǵyrtý jumys­ta­ry jáne jobalaý qýaty 30 mıllıon jas bekire balyǵyn ósire alatyn jańa bekire balyq zaýy­tynyń qurylysyn salý sha­ra­lary júrgizilip jatyr. Qazaqstan Respýblıkasy Úki­metiniń qaýlysymen 2007 jyly Balyq sharýashylyǵy komı­te­ti­niń qaramaǵyndaǵy balyq ósirýge arnalǵan  bes kásiporyn Áleý­met­tik-kásipkerlik korporasııaǵa basqarýǵa berilgen bolatyn. Buryn bul mekemeler elimizde balyq ósirý materıaldaryn ón­dirý men balyq sharýashy­ly­ǵy­nyń sý qoımalarynda balyq tuqymdaryn kóbeıtý jónindegi memlekettik tapsyrystardy oryn­daýmen aınalysqan bolatyn. Bul maqsatqa «Balyq resýrstaryn óndirý» bıýdjettik baǵdarlamasy boıynsha respýblıkalyq bıýd­jetten qarjy bólinip, atalǵan me­kemelerdiń tynys-tirshiligi qam­tamasyz etilgen. Sóıtip, 2007-2010 jyldary bul kásiporyndar 32,2 mıllıon teńgeniń baǵaly jas balyq tu­qymyn ósirdi. 2009 jyldan bastap kásiporyndar áleýmettik-kásipkerlik kásiporyndaryna berilgendikten, sharýashylyqtar mem­lekettik tapsyryssyz, ıaǵnı qarjysyz qaldy. Osyǵan baı­la­nysty eńbekaqy, salyq boıynsha qaryzdar paıda boldy. Qazirgi kezde kásiporyndar jabylý aldynda tur, olardyń ekeýi jumysyn toqtatty. Kásip­oryn­dardy básekege qabiletti or­taǵa berý oń nátıje kórsetpedi. Sondyqtan el Úkimeti, birinshiden, melıorasııalyq (sý túbin te­reńdetý) jumystardy júrgizýge arnalǵan qarjyny ulǵaıtýǵa, ekinshiden, balyq qorǵaý ınspeksııa organdaryn materıaldyq-teh­nıkalyq jabdyqtaý úshin qar­jy bólýge, úshinshiden, Atyraý qalasynda jańa bekire balyq zaýytynyń qurylysyn bastaýǵa qarjy bólýge jáne Atyraý bekire balyq ósirý zaýytyn eki derbes kásiporynǵa bólip jáne olar­dy jańǵyrtý jumystaryn júr­gizýge, tórtinshiden, Áleý­mettik-kásipkerlik korpo­ra­sııa­syna bu­ryn berilgen balyq tu­qymyn ósi­rýge arnalǵan bes ká­siporyndy Aýyl sharýashylyǵy mınıstr­ligi Balyq komıtetiniń qaramaǵyna qaıtarýǵa, sondaı-aq, eń sońynda Qazaqstan Res­pýblıkasynyń ba­lyq sharýa­shy­lyǵy salasyn da­mytý baǵdar­la­masyn ázirleýge yqpal jasaýy tıis dep bilemiz. Qaırat IShANOV, Senat depýtaty.