Patrıottyq tárbıe pármeni

Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń «Adamdar polısııa qyzmetkerlerin ózderiniń qorǵaý­shy­sy retinde tanyp, óz qaýipsizdikterin sezinýleri tıis» degen ulaǵatty sózi halyq aldynda adal qyz­met etýge ant bergen qatardaǵy árbir tártip saq­shy­syna úlken jaýapkershilik júkteıdi. О́ıtkeni, elimiz úshin adam ómiriniń qaýipsizdigi qashanda basty nazarda turady. Soǵan oraı bizdiń negizgi mindetimiz halyq senimin barynsha ıelenip, azamattardyń konstı­týsııa­lyq quqyqtary men bostandyqtaryn qorǵaý bolyp tabylady. Bul bizdiń qyzmetimizdi baǵalaýdyń negizgi ólshemi. Al ol otansúıgishtikten bastaý alady. Bul baǵytta elimiz sońǵy on jyl ishinde úlken belesterge kóterildi. Jaǵymdy úrdis barlyq salada, ekonomıka men saıasatta, aza­mat­tyq qoǵamda da kórinis tapty. Ýaqyt aǵy­myna saı kúsh qurylymdaryna qatysty zańdar da ózgeriske ushyrady. Sol sebepti endi quqyq qorǵaý júıesi de memlekettiń barlyq ınstıtýttarynyń damý deńgeıine sáı­kes bolýy qajet. Osy oraıda quqyqtyq reforma polısııa jumysynyń tıimdiligin arttyryp, ony odan da sapaly ári kásibı etý­ge jol ashady. Quqyq qorǵaý organdaryn reformalaýdyń basty sebepteriniń biri, joǵaryda aıtqanymyzdaı, qoǵamnyń po­lı­sııaǵa senimin arttyrýǵa baǵyt­talyp otyr. Bul oraıda ishki ister organ­darynyń (IIO) oń ımıdjin qa­lyp­tastyrýdyń 2009-2011 jyl­dar­ǵa arnalǵan arnaıy baǵdar­la­ma daıyndaldy. Osy baǵdarlama aıasynda buqaralyq aqparat qu­raldary arqyly jáne quqyq qor­ǵaý qyzmetkerleriniń ózderiniń de kúsh salýymen tártip saq­shy­la­rynyń qoǵam aldyndaǵy bedelin arttyrý jumystary júrgi­zi­lýde. «Bárin de kadrlar sheshedi» degen qanatty sóz bar. Alaıda, gáp kadrlardyń barlyq máseleni sheshýinde emes, áńgime bilikti ma­mandardy qapysyz tanyp, baǵa­laı alýda. Basty mindet – Ota­nyn sheksiz súıetin ulaǵatty ur­paq tárbıeleý. Osy oraıda qazaq­standyq polısııa kadrlaryn daıarlaýǵa qa­tysty birqatar ıdeıalarymyz júzege asýda. Eń aldymen biz quqyq qorǵaý mamandaryn patrıottyq rýhta tárbıeleý máselesin jol­ǵa qoıdyq. Bul baǵytta tájirıbeli qyz­met­kerler, ardagerler, óziniń ozyq ǵylymı pe­dagogıkalyq turǵydan osy salany órken­detý­ge umtylǵan azamattardan qurylǵan arnaıy tálimgerlik ınstıtýt qyzmetiniń negizi qalandy. Bul bastama ishki ister organ­dary qyzmetkerlerin kásibı biliktilik pen adamgershilikke baýlyp qana qoımaı olar­dyń memleketshildik, patrıottyq sezimderin qalyptastyrýǵa da úles qosady degen senim mol. Qazirgi tańda elimizdiń bar aımaq­taryndaǵy ishki ister organdarynda kadr jáne tárbıe jumysy salasy qarqyndy ju­mys istep keledi. Bul salanyń basty maq­saty – Otanyn janyndaı jaqsy kóretin bıik parasatty, dúnıetanymy men oı-órisi keń, memlekettik tildi jetik meńgergen, qyz­mette azamattardyń konstıtýsııalyq qu­qyq­tary men bostandyqtaryn buzýǵa jol bermeı, Qazaqstan Respýblıkasynyń zańdaryn, IIM-niń sheshimderin qatań saqtaıtyn aza­mat­tardy ishki ister organdary qataryna qabyldaý. Sebebi, kadr daıarlaý isi muqııat­ty­lyqty qajet etedi. Kez kelgen qyzmet­kerdi jumysqa alarda onyń shyqqan jerine, otbasylyq jaǵdaıyna jáne óz ortasyndaǵy tárbıesine asa mán bergen jón. Sonymen qatar, talapker psıhologııalyq testiden de súrinbeýi tıis. Osy talaptardy eńsergende ǵana halqynyń qorǵany bolatyn naǵyz qa­harman ul-qyzdardy saptan kóre alamyz. Jańa onjyldyqta bizge demokratııalyq memlekettegi quqyq qorǵaý qyzmetiniń jo­ǵa­ry halyqaralyq standarttaryna sáıkes keletin jańa quqyq qorǵaý júıesi qajet ekenin Elbasy Joldaýynda qadap aıtty. Boıyna borysh pen namysty, ar men adal­dyqty serik etip, qoǵamymyzdaǵy tynysh­tyq­ty saqtaýda, qylmystylyqpen kúreste aıanbaı eńbek etip jatqan quqyq qorǵaý or­gandary qyzmetkerleri men tártip saqshy­laryna bul mańyzdy qujattyń qundylyǵy da jan-jaqty nasıhattalyp keledi. El ty­nyshtyǵyn saqtaýda aldyńǵy shepte turǵan polısııa qyzmetkerleri úshin eń qajetti qasıet – tártip pen patrıottyq tárbıe. Sebebi, kúndelikti zańdy belden basqan­dar­men, tipti naǵyz qanypezer qylmys­ker­lermen de betpe-bet kezdesip jónge salatyn polısııa qyzmetkeriniń dúnıetanymy men rýhanı baılyǵy ústem bolýy qajet. Al bul úshin tárbıelik máni bar is-sharalardan polısııa qyzmetkeri árdaıym mádenı jáne rýhanı azyq alyp otyrýy tıis. IIM aıasynda uıymdastyrylatyn túrli tárbıe jumystarynyń – generaldar keńesi, respýblıkalyq jáne oblystyq ardagerler keńesi qoǵamdyq birlestikteriniń jumysyn jandandyrý, ofıserlik jıyndar, IIO-da murajaı ashý, jaýyngerlik dańq bólmeleri qyzmetin iske qosý, Uly Jeńis mereıtoıyn toılaý qarsańynda saltanatty kesh, áskerı-patrıottyq óleńder festıvali, kóńildi tap­qyrlar klýby oıyndary men túrli fes­tı­valdarǵa arnalǵan birqatar saltanatty is-sharalar, t.b. negizgi baǵyttary ishki ister organdarynyń bolashaq qyzmetkerleriniń mem­lekettik-quqyqtyq dúnıetanymnyń, ká­si­bı-adamgershilik, quqyqtyq jáne patrıot­tyq tárbıesin qalyptastyrý, joǵary tul­ǵalyq qasıetterin damytý, IIO bedelin kóterý bolyp tabylady. Soǵan oraı tárbıe jáne kadr apparattary, eń aldymen, jaýapkershilikti kúsheıtý, kásibı sheberlikti jetildirý, zańdylyqty nyǵaıtý, mádenı jáne zııatkerlik deńgeıdi kóterý maqsatynda ár­bir qyzmetkerge jeke yńǵaıly ádisti qam­tamasyz etýge baǵyttalǵan. Osy maqsatta Ishki ister mınıstrligi ishki ister organdary qyzmetkerleriniń ımıdjin kóterý men patrıottyq tárbıe júrgizýdiń 2009-2011 jyldarǵa arnalǵan baǵdarlamasyn ázirledi jáne júzege ony birtindep asyrýda. Jas qyzmetkerlerdi otansúıgishtikke tár­bıeleýde Ardagerler keńesiniń alar orny erekshe ekenin aıta ketken jón. Ishki ister organdary ardagerleriniń basty mindetteri aǵa býynnyń jastardy tárbıeleýde jáne qalyptastyrýda sabaqtastyǵy, óz ómirin qylmyspen kúresýge arnaǵan jas qyzmetkerlerdi quqyqtyq tártipti bekitýge, patrıottyqqa, ınternasıonalıstikke, adamgershilikke jáne kásibı sheberlikke tár­bıeleý bolyp tabylady. О́tken ómir izsiz joıylyp ketpeıdi, ol tarıhı mańyzy zor myńdaǵan materıaldyq-rýhanı mádenıet eskertkishterine aınalyp, bolashaqtan bolashaqqa jalǵasyp jatady. Árıne, bul qundylyqtar murajaıda saqta­lyp, nasıhattalady. Murajaıdyń basty maq­saty – ishki ister organdarynyń jas býyn qyzmetkerlerin tárbıeleý, polısııa­nyń (mılısııanyń) kúndelikti ómirin, dańq­ty jáne erlik dástúrlerin halyq arasynda nasıhattaý, polısııa (mılısııa) bólimshe­leri­niń alǵash qurylǵan kezinen bastap qa­zirgi kezge deıingi qalyptasý, damý, jaraq­taný tarıhy týraly, mindetterine adal da berik adamdar týraly estelikti máńgilikke qaldyrý. Polısııa qyzmetkerlerin batyr-patrıottyq tárbıeleý ortalyǵy – osy mu­rajaılar men jaýyngerlik dańq bólmeleri. Búgingi tańda Ishki ister mınıstrligine qarasty mekemelerde 45 murajaı men 32 jaýyngerlik dańq bólmesi qyzmet etedi. Otan qorǵaýshylar kúni qarsańynda Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev qyzmettik mindetterin atqarý kezinde erekshe kózge túsip, zańdylyq pen quqyqtyq tártipti qamtamasyz etýde batyldyq pen qaısarlyq kórsetkenderi úshin birqatar polısııa qyzmetkerlerine memlekettik nagra­dalardy tapsyrdy. О́kinishke qaraı, aıby­ny asqaqtap, erlikteri elengen jigitterdiń keıbiri aramyzda joq. Elimiz táýelsizdikke qol jetkizgen ýaqyttan beri qyzmettik mindetin atqarýda erligimen kózge túsken 800-den astam polısııa qyzmetkeri marapattalsa, búginde olardyń 77-si aramyzda joq. Erlikpen qaza bolǵan osy qyzmetkerlerdiń qurmetine oraı memorıaldyq taqta, eskertkish ashyp, esimderin kóshelerge berý úde­risteri eshqashan qaltarysta qalǵan emes. Sebebi, qylmyskerlerdiń qoldarynan qaza tapqan bul qyzmetkerlerdiń esimderin árip­testeri máńgilik este saqtaıdy. Elbasymyzdyń salamatty ómir saltyn ustaný maqsatynda polısııa qyzmetkerleri arasynda apta saıyn sporttyq túrli sharalar uıymdastyrylyp turady. Qym-qýyt polısııa qyzmetiniń arasynda sportqa ýa­qyt taýyp júrgen qyzmetkerlerimizdiń ba­ry biz úshin maqtanysh. Kúni-túni qyzmettiń taýsylmaıtyn tapsyrmasymen júrgen polıseıler úshin sporttyń orny bólek. Eki salanyń ajyramas birlikte bolýy kerek ekeni dáleldeýdi qajet etpeıdi. Sebebi, sergektikti talap etetin qyzmette sporttyń kómeginiń zor ekeni belgili. Bizde qyzmet pen sportty qatar alyp júrgen myqty sport­shy-polıseılerimiz az emes. Qazaq­stan­dyq saqshylardyń IIM-niń namysyn qorǵap, halyqaralyq deńgeıdegi jarys­tarda júldeli oryndardy ıelenip júrgenin maqtanyshpen aıta alamyz. Polısııaǵa qabyldaý jáne onyń sapaly quramyn daıyndaý máselelerine erekshe nazar aýda­rylýda. Jas polısııa qyzme­t­ker­lerimen maqsatty baǵyttalǵan tárbıeleý jumystaryn jetildirýde, olardyń kásibı sheberligin arttyrýda qoǵamdyq qury­lym­dar: tálimgerler keńesiniń ardagerler uıymdary, ofıserlik jáne polıseıler jınalystary mańyzdy úles qosýda. Olar ishki ister or­gan­dary men bóli­nis­teriniń basshy­laryna jeke qu­ramdy tárbıeleýde, moraldyq-psıhologııalyq ahýal­dy nyǵaı­týda, ujymdaǵy tártip pen zań­dylyqty, kásibı sheberlikti art­tyrýda, jedel-qyzmettik ju­mys­ty jetildirýde, qyzmetkerler men olardyń otbasy músheleriniń bos ýaqytyn uıymdastyrýda úl­ken kómek kórsetýde. Polısııa qyzmetiniń tıimdiligin artty­rý úshin eń birinshi ishki ister organdarynda qyzmet etýdiń bedelin arttyrý kerek ekenin ýaqyttyń ózi dáleldep berdi. Al bul dá­rejege biz IIO-ǵa bıik sanaly azamattardy tartý arqyly ǵana qol jetkize alamyz. Ishki tártip, quqyq qorǵaý qyzmetiniń mańyzyn arttyrý jalpy halyqaralyq turǵydan da mańyzdy bolyp otyrǵany jasyryn emes. Sol sebepti de biz ishki ister organdaryna kadr daıarlaýda mamandardyń kásibı biliktiligin, bilimin arttyrýmen shektelmeý kerek ekendigin uǵyndyq. Bizge málim shyǵys danalyǵy «Tárbıesiz berilgen bilim – aqymaqqa qanjar ustatqanmen teń» demeýshi me edi?! Bul maqaldy búgingi naqty jaǵd­aı­men salystyra otyryp aıtar bolsaq, quqyq qorǵaýshyǵa shen berip, qarý ustatardan buryn onyń ishki jan dúnıesin tárbıelep alýdan bastaǵan lázim. Quqyq qorǵaýshynyń júregine bıik sana, ozyq parasat, taza nıet uıalatpaıynsha, oǵan kásibı bilimniń de qa­jeti shamaly. Bul kezde kerisinshe quqyq qor­ǵaýshydan azamattardy qorǵaýǵa týra keletin faktilerge ushyrasamyz. Aldymen qu­qyq qor­ǵaý salasyn tańdaǵan jas mamandyq ıeleriniń kózqarastaryn túbirli zerdelep almaıynsha, olardyń boıyna patrıottyq ury­ǵyn sebip, elin, jerin syılaýǵa tárbıe­le­meıinshe, sapa­ly maman týraly áńgime qozǵaýdyń ózi artyq. Sondyqtan da, «qazirgi quqyq saqshysynyń rýhanı beınesi qandaı bolýy kerek?» degen másele kún tártibinen túsken emes. Qaı mamandyq bolmasyn, óz isińniń asqan sheberi bolýǵa tyrysqan durys. Al bilimi bar, patrıottyq sezimi jeterlik, isker, maqsatshyl, erik-jigeri myǵym bolý – bul ishki ister organdary qyzmetkerlerine qoıylatyn basty talap. Bizge jumysqa ornalasýǵa kelgen jastardyń bir jaqsy qacıeti – otansúıgishtigi. Kózderinde ot oınaıdy, ójettik bar. Polısııa qyzmetiniń qyr-syryn meńgergisi kelip, qyzyǵýshylyq tanytyp turady. Bilimdi, oı túısikterin jetildirip, sońǵy jańalyqtardan qulaǵdar bolyp otyratyn minezderine kóńilim tolady. Patrıottyq sezimdi ata-ananyń túsindirýimen otbasynda sezinip óskenderi kórinip tur. Kóldeneń kezdesken tosqaýylǵa túńilmeı, ózin ózi shyńdap, ysyla tússe, onda sol adamnan úmit kútýge bolady. Amantaı KÚREŃBEKOV, Ishki ister mınıstriniń orynbasary, general-maıor.