Álem tanyǵan toǵyzqumalaq

Qazaq ómiriniń tereńinen sýarylǵan talaı dástúri men má­denı qazynasy halqymyz­dyń sanaly ǵumyrynda saq­talyp, erteden búginge jetti. Qazir sol kómeskilenip qalǵan dúnıemizdi qaıta jańǵyrtyp, keleshek urpaqtyń aldyna qoıyp otyr­ǵan jaıymyz bar. Bul jaǵynan memlekettiń de qosyp jatqan úlesi orasan. Sondaı mádenı saltymyzben birge sabaqtasyp, óshpesteı bolyp kele jatqan qazaqtyń ulttyq oıyndary­nyń orny bólek. Erterekte qazaqtyń ulttyq oıyndary degende aldymen kóz aldyńa ulttyq at sporty, atap aıtqanda, qyz qýý, kókpar, aý­daryspaq, báıge, taǵy bas­qalar elesteıtin. Qazir olaı emes. Hal­qymyz ǵumyr boıy kóshpen­dilik kún keship, attyń jalynda, túıe­niń qomynda júrgenimen, ózine tán basqa da ulttyq oıyn­dary­nyń bar ekendigin álemge moıyn­data bastady. Sondaı oıyn­dary­myzdyń biri – toǵyzqumalaq. Toǵyzqumalaq – álemdik má­de­nıettiń kez kelgen úlgilerimen boı teńestire alatyn 4 myń jyl­dyq tarıhy bar zııatkerlik oıyn, ozyq rýhanı mura. Búgin­de ultymyzdyń uranyna aına­lyp otyrǵan saqtar, ǵundar, kók­túrkilerden qazirgi kúnge deıin jalǵasyp kele jatqan ún­destiktiń bir aıǵaǵy. Toǵyzqumalaq sońǵy jyl­dary joǵary qarqynmen damyp kele jatqandyǵy belgili. Oǵan Týrızm jáne sport mınıstrligi eleýli úles qosyp otyr. Merzimdi basylymdar men aqparat kózderi arqyly bilgenimizdeı, atalǵan oıyn túrin damytý ba­rysynda áli talaı dúnıeler qol­ǵa alynatyn syńaıly. Bir qýanatyny, búgingi tańda toǵyz­qumalaq oıynymen shuǵyldaný­shy elderdiń qatary da ósip otyr. Atap aıtqanda, Qazaqstan, Anglııa, Fransııa, Germanııa, Reseı, Qytaı, Mońǵolııa elderinde jergilikti halyqtardyń arasynda oınaý­shylardyń sany artýda. Al elimizde bul oıyn túrimen aına­lysý­shylardyń sany 100 myńǵa jetken eken. Degenmen, 100 myń­dy kún sanap kóbeıte tússek nur ústine nur bolar edi. Ol úshin taǵy talaı eńbek pen qajyr-qaırat qajet. Aıtaıyn degenim, atadan kele jatqan asyl muramyzdy urpaqtar sanasynda áli de bolsa jańǵyrta tússek. Ol úshin Bilim jáne ǵylym mınıstrligi azdap bolsa da qoldaý kórsetse ózi de qulshynyp turǵan otandyq jastarymyz ary qaraı ekpinmen alyp keteri sózsiz. О́zim atalǵan oıynnyń jan­kúıeri ári muǵalim bolǵandyqtan, to­­ǵyzqumalaq oıyny týraly kez kel­­gen málimetti qalt jibermeýge ty­­rysamyn. Osylaısha ulttyq oıy­­­nymyzdy mektep baǵdarla­ma­syna en­gizip, jyl saıyn oqýshy­lar ara­synda alaman saıystar uıym­das­tyrsaq degen usynysym bar. Iá, qa­zir toǵyzqumalaqpen Ha­lyq­aralyq toǵyzqumalaq qaýym­­das­ty­ǵy bel sheshe aınalysyp jatqan­dyǵy ras. Tipti onyń uıyt­qy bo­lýymen birne­she ha­lyq­aralyq ja­rystar, álem chem­pıonattary ót­kizildi. Atal­­ǵan ja­rystarda Ota­ny­myz­dyń to­ǵyz­qumalaqshylary oza shaýyp, óz­derin ilgeriden kór­sete bildi. Al shetelderde ótkizil­gen syn­darda da elimiz sheber­leri­niń esimi birinshi bolyp ataldy. Atap aıtqanda, erler arasynda Aı­dos Seıitjan­nyń shashasyna shań juq­paı tur búginde. Árıne, qýanamyz. Al aldaǵy shilde aıynyń 18-i men 22-si aralyǵyndaǵy Che­hııa­daǵy toǵyzqumalaq qaýym­dasty­ǵy­nyń bastamasymen tuń­ǵysh ret Eýropa chempıonaty Pardýbıse qalasynda ótkiziledi. Oǵan da eli­mizdiń úzdikteri saılanyp qoı­ǵandyǵy málim. Sondaı-aq, 2012 jyly Halyq­aralyq toǵyz­qu­malaq qaýymdas­tyǵynyń qol­daýy­men elimizde Azııa jáne álem chempıonaty ótkiziledi. Toǵyzqu­ma­laqtyń tolaıym tabystary bul joly da el mártebesin bıikten kórsetedi degen senimdemiz. Jańyl О́TEBAEVA, №37 orta mekteptiń muǵalimi. Astana.