Kapıtan qyz nege qynjylady?

«... 2009 jyly polısııa bóli­mine Qydyrbaev Bekejan bastyq bolyp kelgennen bastap meni negizsiz qýdalaýǵa kóshti. Onyń basy bylaı bastalǵan edi: birde meni bastyq kabınetine shaqyryp alyp, «Ishki ister mınıstrliginen tekserý kele jatyr, solarmen kezdeskende meni qoldap sóıleıtin bol. Biz aǵaıynbyz ǵoı, basqa aýyl­dyń jigitterine senim joq. О́zimizdiń jigitterdi sóıleýge da­ıyn­dap qoıdym» dedi. Biraq men bastyqtyń aıtqanyna kónbedim. Komıssııaǵa tek shyndyqty ǵana aıtyp, aqıqatty jazyp berdim. Qydyrbaev Bekejan sol kúnnen bastap, óziniń orynbasary Seıdýalıev Ábdiǵanıdy meniń sońyma salyp qoıdy. Sol kezden bastap meniń istegen jumysymdy joqqa shyǵaryp, ádiletsiz talaptar qo­ıyp, qalaı da jumystan ketirýdiń joldaryn qarastyrdy...». «Egemen Qazaqstanǵa» aryz jazyp otyrǵan – Marhabat Úseno­va. Sheni – polısııa kapı­tany. Qyzmeti – Shymkent qala­lyq ishki ister basqarmasy Ál-Farabı aýdandyq polısııa bóli­miniń ýchaskelik ınspektory. – Buryndary áıel balasynyń jumysy otbasy-oshaq qasynda bala ósirý ǵana dep biletinbiz, – deıdi Marhabat bizben áńgime­sin­de. Al búgingi kúni áıel zaty ózi­niń qaı nársege bolmasyn qabi­let­ti ekenin dáleldep shyqty. Qazirgi kezde áıel – kásipker, áıel – memlekettik qyzmetker, áıel – ákim, áıel – depýtat, áıteýir qo­ǵam­daǵy barlyq salada áıelder aralaspa­ǵan jer joq deýge bola­dy. Elbasymyz áıelderdiń qoǵam­daǵy ornyn joǵary baǵalap, genderlik saıasatqa úlken mán berýde. Biraq Prezıdentimizdiń saıasatyn túsin­be­gen nemese túsingisi kelmegen keıbir basshylarymyzdyń áıelge degen kózqarasy túzeler emes. – Sen ashynyp otyryp, ashy­raq aıtyp jibergen joqsyń ba? – Muny men óz basymnan ótkizip júrgen jaǵdaımen naqty aıtyp bere alamyn. Bekejan Qy­dyrbaev 2011 jyly 4 naýryzda Ál-Farabı Ishki ister bóliminiń bastyǵy qyzmetinen aýysyp ketti de, ornyna kelgen jańa bólim bastyǵy Baýyrjan Seltanovqa men týraly teris pikir týǵyzyp, bar jumysymdy joqqa shyǵaryp, maǵan sebepsiz qatań sógis bergizdi. Biraq Seltanov myrza bul sógis­ti ne úshin bergenin ózi de túsin­beıdi. Sol sógistiń bir dana­syn berýdi suradym. Bermedi. Son­da da sógis berildi, oǵan qatysty buı­ryq­ jınalysta ujymnyń al­dyn­da ja­rııalandy. Soǵan qara­mas­tan, maǵan sógis berildi me, berilmedi me, berilse, ne úshin berildi, áli kúnge deıin anyqtaı almaı júrmin. Osy sógisti negizsiz bergeni úshin Baýyr­jan Seltanovqa su­raq qoı­ǵan edim. Biraq ol: «Sen kabınetten shyq, men senimen sóı­les­peı­min. Al saǵan sógis berýge usy­nys jasa­ǵan Á.Seıdýalıev meniń oryn­ba­sarym, men oǵan senemin», dedi. Birde mynadaı oqıǵa boldy. Kóp qabatty úıdiń turǵyndarynan sol mańaıdaǵy dámhananyń shekten tys mazasyzdyǵy, tún jarymnan tańǵa deıin áýen óshirilmeıtindigi, araq iship alǵan erkekter men áıelderdiń dara­qy daýystary maza bermeıtindigi jó­ninde aryz tústi. Men ózimniń qyz­met­tik mindetime saı sol aryz boıyn­sha dámhanaǵa baryp, tekserý júrgizdim. Sodan kóp uzamaı bastyqtyń orynba­sary Á.Seıdýalıev meni shaqyryp alyp, «sen sol dámhanaǵa jolamaı-aq qoıshy, bastyǵy urysqaq áıel» deıdi. Sonda aryz jazylady, men ony teksermeýim kerek eken. Sebebi, bas­ty­ǵy urysqaq bolǵany úshin. Urys­qaq adamǵa zań joq pa? Álde onyń basqadaı sebebi bar ma? Álbette munyń astarynda men biletin syr bar, biraq ony tıisti jerde dáleldep beretin bolamyn. Polısııa kapıtany Marhabat Úsenovanyń redaksııaǵa jazǵan ary­zynan jáne ózimen kezdesken kez­degi áńgimesinen kóp nárseni ań­ǵarýǵa bolady. Biraq qaısar qyzǵa qarsy basshylyq tarapynan nara­zy­lyq nemese qarsylyq ashyqtan ashyq jasalmaıdy. Bári de jasy­ryn túrde, jymyn bildirmeıtin jymysqy áreket. Eń bastysy júı­kege áser etý. Máselen, myna bir oqıǵa da osyndaı qıturqy­lyq­tyń belgisi. Ál-Farabı polısııa bólimine Raıhan esimdi azamatsha aryzdana­dy. Ol óziniń shaǵymynda aýlasyn­da jatqan temir qubyrlardy álde­kimderdiń urlap ketkenin kórset­ken. Osy aryz boıynsha Marhabat Úsenova jeke is-sharalar júrgizip, urlyq jasaǵan jasóspirimdi anyq­tap, polısııa bólimine alyp keledi. Osy fakti boıynsha polısııa bóli­miniń sol kezdegi bastyǵy B.Qy­dyr­baevqa baıandaıdy. Bastyq bul isti tergeý bólimine joldamaı, anyq­taý bóliminiń bastyǵyna qońyraý shalyp, «materıaldy qabyldap al» dep nusqaý beredi. Anyqtaý bóli­miniń bastyǵy materıalmen tany­syp, «bul is tergeý bólimine ótkizi­lýi kerek, sebebi kúdikti kámeletke tolmaǵan» dep keri qaıtarady. Osy­laısha eki ortada júrgende ýaqyt ótip, túski úzilis bolyp, úsh saǵattan astam ýaqyt ótedi. Eń bastysy, bul da emes, túrli kedergilerden ótip, materıaldy tergeý bólimine M.Úsenova tapsyra­dy. Biraq keıin málim bolǵanyndaı, Marhabattyń ashqan bul isi basqa bireýlerdiń atyna tirkelgen. – Men joǵaryda aıttym ǵoı, – deıdi Marhabat sózin jalǵasty­ryp, – keıbir basshylarymyzdyń áıelge degen, áıel qyzmetine degen kózqara­sy burynǵy sarynda dep. Men bul qyzmetke kezdeısoq kelgen adam emespin. Meniń áý bas­ta­ǵy, bala kezimdegi armanym tártip saqshysy bolý edi. Zań fakýltetin bitirdim. Po­lı­sııaǵa ýchaskelik ınspektor bolyp qyzmetke kirdim. Qaraǵan­dydaǵy polısııa mek­tebi­niń kýrsynan óttim. Sol jerde oqyp júrip bildim, Qazaq­stan bo­ıynsha ýchaskelik ınspektor bolyp isteıtin eki-aq áıel zaty bar ekenbiz. Bir qyz Almatyda, ekinshisi – men. Kýrsty bitirgen soń maǵan aǵa ýchaskelik ınspektor degen ataq berdi. Osy jumysta istegeli beri qyzmetimde qatelik jiberip nemese salǵyrt-salaqtyq jasaǵan kezim bolǵan emes. Qanshama tekserýler boldy, onyń ishinde Ishki ister mınıstrliginiń tekserýleri de bol­dy.  Osy kezge deıin meniń jumy­sym­nan kemshilik tapqan emes. Qu­daıǵa shúkir, ózimniń eńbegimniń ar­qa­synda alǵys-hattar, túrli mara­pattaýlarǵa ıe bolyp kelemin... Marhabat bizben áńgimelesý kezinde ózine jasalǵan taǵy bir qıturqylyq týraly aıtyp berdi.   Marhabat Úsenovaǵa  kapıtan shenin berý týraly buıryq kúzde shyǵady. Bireýge ótirik, bireýge shyn, sol shendi  ol 8 aıǵa deıin ala almaǵan. Kadr bólimindegi­ler­diń syltaýy ártúrli. Birde túsken sýretiniń qaǵazy jaramaıdy dep qaıtarsa, endi birde sýrettegi sha­shyńdy general unatpaıdy dep taǵy qaıtarǵan. San syltaý, túrli jeleý aıtylǵan. Sergeldeńge tús­ken Úsenova shydamy taýsyl­ǵan soń generaldyń ózine kirýge máj­búr bolady. General S.Dosy­mov Marhabatty jyly qabyldaıdy. Onyń aıtqanynyń bárin tyńdap bolǵan soń, máselege qatysty qyz­metkerlerdi shaqyryp alyp, óziniń asyǵyp turǵanyna qaramas­tan, Marhabatqa kapıtan kýáligin óz qolymen tabystaıdy. «Qandaı másele, qandaı problemań bolsa da ózime habarlas», dep shyǵaryp salady. «Keıinnen qansha kedergiler, qansha qıturqylyqtarǵa tap bolsam da generalǵa baryp aıtýǵa yńǵaısyzdandym, óz betimshe kúresýge tyrystym», deıdi kapıtan qyz qamyǵyp. ... Jalpy, polısııa qyzmetkeri (ol meıli er adam bolsyn, qyz bala bolsyn) aryz aıtýǵa, shaǵym jazýǵa shorqaqtaý keledi. Ol onyń bilimsizdiginen nemese qabi­letsizdiginen emes, bul minezdiń qyzmetke qatysty jaǵdaıy bolsa kerek. Sonda  kapıtan qyz Marhabat Úsenovanyń redaksııaǵa aryz jazýyna ne sebep bolyp otyr? Ashýlanǵanynan ba álde ashynǵa­nynan ba? Ashýlansa, nege ashý­lan­dy? Ashynsa, neden ashyndy? Osy maqalada kóterilgen máse­le­ge qatysty tıisti oryndar qyz­mettik tekserý júrgizip, nátıje­sin redaksııaǵa habarlasa, quba-qup bolar edi. Qynjylyp júrgen kapıtan qyzdyń budan basqa da aıtary az emes... Sharafaddın ÁMIR.