Belgisiz de belgili esim

Karl Sársenovtiń el dıplomatııasynyń damýyna qosqan úlesi qomaqty Elimiz egemendikke qol jetkizgen kezde jańa dıplo­matııa­lyq korpýsty shuǵyl qa­lyp­tastyrý mindeti turdy. Sol shaqta bul iske KSRO-nyń shetelderdegi elshilikterinde qyz­met atqaryp tájirıbe jınaq­taǵan ulttyq kadrlardy izdestirý qajettigi týyndady. Búgingi áńgimemizdiń keıipkeri K.Sár­senov so­lardyń biri dese de, biregeıi dese de bol­ǵandaı. Ol Máskeý qalasyndaǵy KSRO Syrt­­qy ister mınıstrligi janyndaǵy Jo­ǵa­ry dıplomatııalyq mektepti 70-shi jyldar­dyń basynda bitirgen. Alǵan mamandyǵyna sáıkes sol 70-80-jyldary Qytaı Halyq Respýb­lıkasyndaǵy KSRO elshiliginde ekinshi hatshy, KSRO Syrtqy ister mınıstr­liginiń ortalyq apparatynda Qytaı jáne Ońtústik-Shyǵys Azııa elderi boıynsha kýrator jáne KSRO-nyń QHR-daǵy elshiliginiń birinshi hatshysy qyz­metterin atqarǵan. Uzaq jyldarǵa sozylǵan osynaý keńestik kezeńde K.Sársenovtiń esimi ıisi qazaq jurt­shylyǵy úshin belgisiz bolyp keldi. Árıne, bulaı bolatyn sebebi de bar. Dıplomatııalyq istegi Karl Esimulynyń barlyq jaqsy qyr­lary KSRO elshiliginiń kóleńkesinde qalyp qoıdy. Tipti Odaq quramynda Qazaqstan atty respýblıka bar ekenin sheteldikter bile bermeıtin. Olar odaqtas respýblıkalardy esepke almaı, sosıalıstik memleketke bir ǵana Keńes Odaǵy degen uǵymmen qaraıtyn. Myzǵymystaı kóringen osy odaqtyń tas-talqany shyqqan kezde K.Sársenov KSRO Ǵylym jáne tehnıka jónindegi memlekettik komıtetinde basqarma bastyǵynyń halyq­ara­lyq baılanystar boıynsha orynbasary bo­lyp istep júrgen. Onyń bul qyzmeti kóp­tegen syrtqy ekonomıkalyq jáne syrtqy saıası baǵyttar boıynsha joǵary deńgeıde sheshimder qabyldaýdy qajet etip otyrdy. Osy tusta ekonomıkany, ǵylym men tehnıkany jańǵyrtý jónindegi Qytaıdyń tájirıbesine qyzyǵýshy­lyq tanytyldy. Ásirese, erkin ekonomıkalyq aımaqtar men ǵylymı-te­h­nı­kalyq parkter qyzmetterine basa nazar aý­daryldy. Dál osy tusta atalǵan odaqtyq komıtet KSRO Ǵarysh agenttigi basshylarymen birlese otyryp avs­trııalyq ǵaryshker men tuńǵysh qazaq ǵarysh­keri Toqtar Áýbákirovti «Baıqońyr» kos­mo­dromynan ushyrýǵa ázir­leý isine qatysqanyn Karl aǵamyz úlken súıispenshilik sezimmen eske alady. – Men oǵan shyn tilekshi boldym. Ári óz múmkindigim aıasynda qolymnan kelgen bar­lyq is-tájirıbemdi sarp ettim. Osydan keıin Odaqtyń taratylýyna baılanysty biz ju­mys isteıtin komıtet te jumysyn toqtatty, – deıdi ol. Osy arada onyń halyqaralyq blok qyz­metin belsendi túrde júrgizgeni, jáne para­satty jetekshiligi úshin KSRO Mınıstrler Keńesi Tóraǵasynyń orynbasary, KSRO Ǵy­lym men tehnıka jónindegi memlekettik komı­tetiniń tóraǵasy N.P.Laverovtyń alǵys hatyna birneshe dúrkin ıe bolǵanyn aıta ketkenniń artyqshylyǵy joq. Sol 1992 jyldyń jazynda K.Sársenov otbasymen Qazaqstanǵa keledi. Egemendikke endi ǵana ıe bolǵan respýblıkanyń jáı-kúıimen tanysady. Árıne keńestik dıplomatııa qyzme­tiniń kánigi sheberi bul isti res­pýb­lıkanyń Syrtqy ister mınıstrligine barýdan bastaıdy. Munda ol jas memlekettiń syrtqy saıasat vedomstvosynyń negizgi quramy KSRO Syrtqy ister mınıstrliginiń burynǵy qyz­metkerleri qatarynan jasaqtalǵanyna kóz jetkizedi. Bu­ǵan deıin ózi jaqsy biletin S.Qurmanǵojın, I.Amanǵalıev, Q.Toqaev, V.Ǵızz­a­tov, B.Nurǵalıev, B.Nurja­nov­tarmen qushaqtasyp kórisedi. Mınıstr bolyp T.Súleı­menov taǵaıyn­dal­ǵan eken. Ol K.Sársenovke birge qyzmet jasaý jóninde usynys bildiredi. Qa­byr­ǵa­sy­men jáne otbasymen ke­ńeskennen keıin ol sol jyl­dyń jeltoqsanynda Qazaqstan Syrt­qy ister mınıstrliginiń qara­maǵyna keledi. Kóp keshikpeı, 1993 jyldyń basynda Qa­zaq­stannyń AQSh-taǵy elshili­giniń keńesshisi qyzmetine orna­lasady. Bul Qazaqstannyń táýelsiz jáne egemen memleket retinde halyqaralyq turǵyda moı­yn­dala qoımaǵan kezeńi bolatyn. Sondyqtan da AQSh sekildi uly derjava sanatyndaǵy memleketpen ózara qa­tynasty ornyqtyrý eldiń syrtqy saıasa­tynyń basym baǵytta­ry­nyń biri retinde belgilendi. Dál osy kezeńde jas memlekettiń joǵary basshylyǵy Amerıka ákimshiliginiń ishki jáne syrtqy saıasaty jú­ıesindegi irgeli máseleler boıynsha aı­qyn, an­yq jáne ábden súzgiden ótken aqparat­tarǵa zá­rý edi. Sondyqtan da óte qysqa ýaqyt araly­ǵynda AQSh-tyń saıası jáne iskerlik ortasy jóninde senimdi maǵlumat alýdyń tetikteri iske asty. K.Sársenov sekildi keńestik dıplomatııa qyzmetinde ysylǵan jan azýly memlekettiń áskerı, saıası jáne ákimshilik qurylym­daryndaǵy ishki ıirimderdi tez ańǵara bildi. – Shyndyǵyn aıtqanda, sonaý 1993 jyl­dyń basynda Vashıngtonǵa qosyn tikken elimizdiń AQSh-taǵy elshiligin tolyq mánindegi sheteldik ókildik dep aıtýdyń ózi qıyn-tyn. Onyń basty sebebi – qyzmetkerlerdiń kásibı daǵdy­lary­nyń tómen­digi edi, – dep eske alady óz áńgi­mesinde Karl Esimuly. – Ekinshiden, olar­dyń aǵylshyn tilin ústirt úırengenderi de dıp­lo­matııalyq qyz­metti óz deńgeıinde júrgizýge, jergilikti tur­ǵyndarmen emin-erkin tildesýge keń múmkindik bere almady. Sondaı-aq elshilik qyzmet­ker­leriniń tikeleı mindetteri – mate­rıaldy jınaqtaý, ony taldaý men júıeleý jáne qujat ázirleý isteri de aqsap jatty. Mine, dıplomatııalyq qyzmettegi kánigi qyz­metkerdiń AQSh elshisiniń keńesshisi retindegi belsendi is-qımyly da osy aradan bastaý alǵan. Elshilikte dıletanttyqtyń eles berýi K.Sársenovtiń eńsesin túsire qoıǵan joq. Ol shaǵyn ujymnyń aldyndaǵy óz jaýapkershiligin tereń sezine bildi. Osy arada oǵan dıplo­matııalyq is-tájirıbesi kómekke keldi. Sóıtip, Karl Esimuly ózinde baryn elshilik qyzmet­kerleriniń boıyna mindettilik júktemeı-aq is-qyzmet barysynda jigin de, jymyn da bildirmeı daryta aldy. Muny kóregendilik dep te, asqan parasattylyq dep te, tipti danalyq dep te túsinýge bolady. Tujyryp aıtqanda, qara­paıym hattamadan dıplomatııalyq únqatysý daǵdylaryn qalyp­tastyrýǵa deıingi úrdister tolyq qamtyldy. Arada kóp ýaqyt ótpeı-aq AQSh-taǵy sheteldik ókildik óziniń qalypty dıplomatııalyq mıssııasyn atqara bastady. Birinshi kezekte barlyq baǵyttardaǵy Qa­zaqstan men AQSh arasyndaǵy qarym-qa­ty­nastarǵa kóńil bólindi. Oǵan elshilik tek eldiń ulttyq múddeleri turǵysynan kele bildi. K.Sársenov Amerıka syndy alyp elmen teń qu­qyly jáne eki jaqqa birdeı tıimdi qarym-qa­tynas ornatylýy Memleket basshy­sy Nur­sul­tan Nazarbaevtyń sarabdal saıa­sa­tynyń ná­tıjesi dep sanaıdy. Atalǵan memleketpen saý­da-ekono­mı­ka­lyq, ǵylymı-tehnı­ka­lyq jáne má­denı alma­sý­lardy bylaı qoı­ǵanda, parlamen­t­aralyq baıla­nystardyń jol­ǵa qoıylýynda da elshilik qyzmetkerle­riniń laıyqty úlesi bar. – 1994 jyly Prezıdent N.Á.Nazarbaev AQSh-qa tuńǵysh ret resmı saparmen keldi. Bul sapar eki eldiń arasyndaǵy baılanysty jańa sapalyq deńgeıge kótere bildi. Sony­men birge, Amerıka qurlyǵyna Qazaqstannyń qa­tysý koeffısıentin kúsheıtti, – deıdi dıplo­ma­tııalyq istiń ardageri K.Sársenov. –Osy jo­ly memleketimizdiń syrtqy saıasat­ta­ǵy baǵda­ryn aıqyndaıtyn memleketaralyq jáne úki­met­aralyq qujattarǵa qol qoıyldy. Qazaqstan basshysynyń budan on jeti jyl burynǵy AQSh-qa resmı sapary jóninde halyqaralyq BAQ-tyń Qazaqstan ózin senimdi túrde álemdik qoǵamdastyqtyń tolyqqan­dy múshesi retinde kórsete bildi. Mundaı jetistikke Nursultan Nazarbaevtyń sińirgen eńbegi mol, dep baǵa bergeni jadymyzda jattalyp qalypty. Kánigi kásipqoı dıplomat K.Sársenov memleketter arasyndaǵy saıası jáne iskerlik baı­lanystardy ornyqtyrýda qazaqstandyq dıplo­matııalyq korpýs úlken mektepten ótti dep esepteıdi. Búginde sheteldikter bul korpýstyń kásibı sheberlikteri men biliktiligine shek keltirmeıdi. Aıtalyq, Amerıka qurlyǵy men Qytaıda shyńdalǵan sol kezdegi daryndy dıplomattardyń arasynda ol óz turǵylastary men áriptes inileri Q.Omarov, E.Ydyrysov, E.Qazyhanov, A.Hamzaev esimderin erekshe iltıpatpen ataıdy. Bulardyń arasynda Q.Toqaev sonaý 80-shi jyldardyń ózinde Beıjińde ózin tamasha, qaıtalanbas dıplomat retinde kórsete bilgenin bizge ulttyq maqtanysh sezimi aýanyn­da jetkizdi. Budan keıingi kezdesýde K.Sárse­nov Qazaqstannyń Úndistandaǵy elshiliginiń keńesshisi qyzme­ti­ne aýysty. Mıllıardqa tarta turǵyny bar úndi eli bizdiń memleketimizdiń syrtqy saıasa­ty salasynda aıryqsha oryn almaq. Búginde qazaq-úndi qarym-qatynastary oıdaǵydaı óris­tep kele jatsa, bul iste Karl Esimu­ly­nyń da qoltańbasy bar ekeni anyq. 2000 jyldyń aıaǵynda Úndistan elshiligindegi qyzmetin oıdaǵydaı atqarǵan K.Sársenov Astanaǵa oraldy. Sodan keıin ol jastyq shaǵy ótken, azamat bolyp qalyptasqan qala­sy Máskeýge qaıtyp ketti. Onda oǵan Reseı Memlekettik dýmasyndaǵy halyqaralyq ister jónindegi komıtetten mártebeli qyzmet usy­nylypty. Dál osyndaı usynys RF Syrtqy ister mınıstrligi tarapynan da túsipti. Alaıda aǵamyz olardyń birde-birine kelisim bermegen eken. «Nege?» dep saýal tastadyq biz osy sátte oǵan jýrnalıstik áýestikpen. Qaıtarylǵan jaýap tómendegideı. – Men ómir boıy Máskeýde turyp kelemin. Áıtse de on jylǵa jýyq ýaqyt boıy ózimniń tarıhı Otanyma qyzmet etkenimdi zor mártebe sanaımyn. Bul ómirimniń eń baqytty jyldary dep esepteımin. Nege deısiz ǵoı? Saıası turǵydan qarastyrǵanda, bul usynys­tardy qabyldaý, oǵan kelisim berý arymnyń aldynda aýyr tıdi. Sondyqtan da saıasatqa múldem qatysy joq istermen aınalysýdy qajet dep taptym. Taǵy da qaıtalap aıtaıyn. Tarıhı Otanyma óz paıdamdy tıgizýge múmkindik bergen óz taǵdyryma óte rızamyn. Bul shaq táýelsizdiktiń alǵashqy jyldaryna jáne Qazaqstan memlekettiliginiń qaz basý men qalyptasý kezeńine tuspa-tus keldi. Gúl­dene ber, erkin elim, táýelsiz Qazaqstanym, – deıdi Reseıdiń astanasy Máskeý qalasynda turyp jatqan abzal aǵamyz Karl Sársenov. Árıne, kezdesý kezinde ol kisi men týraly jazsańyz qaıtedi degen usynystyń ushqynyn da bildirgen joq. Áıtse de egemen elimizdiń dıplomatııalyq korpýsyn qalyptastyrý isine eleýli úles qosqan máskeýlik aǵamyzdyń ómir joly men qyzmeti jóninde úndemeı qala almadyq. Joǵarydaǵy joldar qazaqtyń Karl Esimulyndaı adal uldarynyń birine degen súıispenshilikten týǵanyn qalaısha jasyryp qala almaqpyz. Keńestik kezeńde esimi ata­jur­tyna tanyla qoımasa da, táýelsizdik al­ǵan kezde eleýli, belgili bolǵan onyń dıplo­ma­tııalyq qyzmettegi eńbegi mundaı jýrnalıstik paıym jasaýǵa ábden laıyqty dep bilemiz. Temir QUSAIYN, Oral-Máskeý-Oral.