О́nerkásiptegi ózekti máseleler

Jer jánnaty Jetisý negizinen aýyl sharýashylyǵyn órken­detýge tıimdi aımaq retinde ta­nyl­ǵany belgili. Qoǵam damýyn­daǵy oń ózgerister ózge sala­lardyń da qarqyndy damýyna jol ashyp, jańa úrdiske ıe bo­lyp otyr. Árıne, bul baǵytta Elbasynyń tikeleı tapsyr­ma­symen qolǵa alynǵan údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlama­synyń erekshe ekpinge ıe ekenin kóremiz. О́ńirde ótken jyly osy baǵytta 10 joba júzege asyry­lyp, ónerkásip taýar­laryn óndirý kólemi edáýir artqan. Bıylǵy jyldyń ótken merziminde sala­da­ǵy ónim kólemi 119,4 mln. teńgege jetkenimen ol búginge shek emes desek, onyń aýqymyn keńeıtý ba­ǵytynda tyń bastamalar legi bar. Bıyl ǵasyrlar boıy ańsaǵan táýelsizdigimizdiń 20 jyldyǵy toılanatyn jyl. Demek, elimizdiń órkendeýine serpin beretin ma­ńyz­dy jobalardy iske asyrýdaǵy jetisýlyqtardyń qarqyny erekshe bolatyny zańdylyq. О́ıtkeni, óńirde tutynýshy talǵamynan shyqqan qant, shyny ydystar men iri qara men jylqy terisinen sapaly bylǵary daıyndaý, kar­ton­nan orama shyǵarý, taǵy basqa ózekti máseleler alǵa qoıylǵan. Respýblıka boıynsha syra ashyt­qysyn, kartondy buıymdar, qýat­tylyǵy joǵary elektr jelileri úshin beton, metall tirekter, my­ryshtalǵan metall qurylǵylar shyǵaryp, básekege qabilettilik­terin tanytqan óndiris oryn­darynyń qatary tolyǵý ústinde. Olar óndirgen ónimge elimizben qatar sheteldikter de joǵarǵy su­ranys tanytyp otyrǵanyn aıtý­­ǵa bolady. Astanada ótetin «Qazaq­stan­dyq mazmun – 2011» atty óńirler­degi ónim shyǵarýshylardyń res­pýblıkalyq forýmy men kórme­lerine Jetisýdan «QazGeo­Sınte­tık» «AzııaElektrık» «GoldProdýkt» jaýapkershiligi shekteýli seriktestikteri, «Fýdmaster» aksıonerlik qoǵamy men «Shelek jemis-kókónis zaýyty» qatysyp, óz ónimderiniń sapasyn jarqy­rata kórsetýge múmkindik aldy. Sonymen qatar joǵary ınnova­sııa­lyq tehnologııalardy paıda­lan­ǵan kásiporyndar qatarynda Germanııa men Shveısarııanyń teh­­no­logııalaryn paıdalanyp, alkogolsiz sýsyndar men ydystarǵa arnalǵan polıolefındik tyǵyn­dar shyǵaratyn «Bericap Kazah­stan» jáne elimizde ǵana emes taıaý shet elderge suranysqa ıe «Polpan» saýda markasyndaǵy panelder óndiretin sehty jáne basqa da joǵary tehnologııalyq kásip­oryndardy jatqyzýǵa bolady. Jyl basynan beri on eki jańa ónerkásip nysandary paıda­laný­ǵa berilse, úsh kásiporynnyń óndirisi keńeıip, 500-ge jýyq jańa jumys oryndary ashyldy. Olardyń kópshiligi azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etetin taǵam ónerkásibi men memlekettik turǵyn úı baǵdarlamasyn júzege asyrýǵa qajetti materıaldar shy­ǵarýmen aınalysyp keledi. Bıylǵy meje kúrdeli ekenin kóremiz. О́ńirdegi ındýstrııa­lan­dyrý kartasy aıasynda aǵymdaǵy jyly jalpy quny 8,1 mlrd. teń­gelik 8 jobany paıdalanýǵa berý mindeti tur. Alǵashqy jar­ty­jyl­dyqta onyń 5-eýi, ekinshi jarty­jyl­dyqta 3-eýi júzege asyryl­maqshy. Demek, bıyl jańa jobalar nátıjesinde 533 jumys orny ashylady dep kútilýde. О́ńirdiń ekonomıkalyq-áleý­mettik damýyna qosatyn atalǵan jobalardyń tıimdi úlesi jaıly aıtsaq, ınvestısııalyq bastama negizinde «Hyundai» júk avto­kólik­teri men avtobýstaryn qu­ras­tyrý, jemis-jıdek pen kók­ónis­terdiń jyl boıǵy óndirisine, profıldik qubyrlar, mal men qusqa arnalǵan qospalar óndirý­ge, sút jáne et ónimderin qaıta óndeýden ótkizýge qol jetkizildi. Sondaı-aq, elimiz úshin óndiriske jańa akkýmýlıator batareıalary túr­leri shyǵarylatynyn da maq­ta­nyshpen aıtqannyń artyqtyǵy joq. Naryqtyń alǵashqy jyl­da­rynda-aq Ile aýdany ónerkásip sa­la­syn órkendetýimen erekshelendi. Osyndaǵy «Kompanııa Sonik», «Kor­movık-Evrotehnologııa» seriktestikteri, Talǵardaǵy «Baıserke-Agro» ujymdary jańashyl­dyǵy­men táýelsizdigimizdiń mereıine aıtýly tabystarymen barǵaly otyr. Halyqty jumyspen qamtı­tyn jańa óndiris oryndary áli de bar. Údemeli ındýstrııalyq-ınno­va­sııalyq damý baǵdarlama­sy­nyń 2010-2014 jyldarǵa arnal­ǵan negizgi qozǵaýshy kúshi qaıta óńdeý ónerkásibin damytýmen erek­shelenýde. Qaıta óńdeý óner­kásibiniń oblys kólemindegi jal­py úles salmaǵy bıyl 78,5 paıyzǵa jetipti. Azyq-túlik mol­shylyǵynyń berik qoryn ja­saý­da óńirde ǵana emes, ónim­deri elimiz aýmaǵy men jaqyn shet elderde suranysqa ıe bolǵan ká­sip­oryndar buǵan deıin syrt­tan tasymaldanǵan sút, et, balyq jáne kondıterlik ónim túr­lerin shyǵaryp, tutynýshy tal­ǵa­mynan shyǵarýda. Osy oraıda «Danone» saýda belgisindegi sút ónimderin jáne osy negizde sábı ta­ǵamdaryn jasaıtyn jańa zaýyt­ty, maıburshaq óńdeıtin, kókónis-jemisti konservileıtin ká­sip­oryn taýarlary da sura­nysqa ıe. Aǵymdaǵy jyly shaǵyn jáne orta kásipkerlikte ter tókken­der­diń qatary 250 myńnan asyp­ty. Saladaǵy ónim kólemi 132 mln. teńgeni qurasa, ótken merzimde óńir bıýdjetine 48 mln. teńge sa­lyq tólemderi túsip, ekono­mı­ka­nyń nyǵaıýyna aıtarlyqtaı úles qosylǵan. Aldaǵy ýaqytta sala­ny damytýdyń jańa baǵyttary qolǵa alynyp, údemeli ındýs­trııa­lyq-ınnovasııalyq damý baǵ­dar­lamasyn júzege asyrý úshin jańa bıznes-bastamalardy qol­daý, kásipkerlik sektordy saýyq­tyrý men valıýtalyq táýekeldi azaıtý, kásipkerliktiń áleýetin kúsheıtýdegi qolǵa alynǵan bastamalar nátıje bere bastaǵan. Osy maqsatta maquldanǵan jobalar qatarynda «Qaınar AKB» seriktestigi baǵdarlamanyń «Kásipker­liktiń valıýtalyq táýekelin azaıtý» boıynsha qoldaýǵa ıe bolsa, «AzııaAgrofýd», «Intellservıs», «Talsaı Et» jaýapkershiligi shekteýli seriktestikteri men basqa da jobalar óndiristi damytýdyń jańa joldaryn tańdaǵan. Azyq-túlik baǵasyn turaqtan­dyrý óńirdegi ózekti máselelerdiń biri retinde kún tártibine ótkir qoıylyp otyr. Máselen, 13421 saýda jáne qyzmet kórsetý oryn­darynyń jumysy baqylaýǵa alyn­ǵan. Azyq-túlik baǵasyn qol­jetimdi shekte ustaý baǵytynda aý­dan men qalalarda bıyldyń ózin­de 466 jármeńke uıym­das­ty­ryldy. Halyqqa saýda barysynda 844,7 mln. teńgeniń taǵam túrleri satylyp, tutynýshynyń talap-tilegi qanaǵattandyryldy. Buǵan qosymsha áleýmettik jaǵynan jetkiliksiz qamtylǵan jandarǵa 211 áleýmettik dúken men sóreler qyzmet kórsetip keledi. Ásirese, nan baǵasyn turaqty ustaý jónindegi jumys nátıjeli deýge tolyq negiz bar. Jaz aılarynyń qolaıly sát­terin tıimdi paıdalaný maq­sa­tyn­daǵy jumys qanat jaıǵan. Osy­laısha el mereıiniń 20 jyl­dyǵy qarsańyndaǵy eseli eńbek pen halyqtyń áleýmettik jaǵ­daıyn jaqsartýǵa degen tyń iz­denistiń qaıtarymyna jurtshy­lyq rıza. Kúmisjan BAIJAN, Almaty oblysy.