Kúmis kómeı dıktor Saýyqtyń daýysyn el saǵynyp júr

Qazaq radıosynyń kúmis kómeı dıktory, Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi Saýyq Ja­qanovany bilmeıtin tyńdarman búginde kemde-kem dese de bolady. О́ıtkeni, onyń syńǵyrlaǵan ásem daýsy qulaǵymyzda jattalyp qalǵan. Olaı bolatyny, keshegi keńestik dáýirde árbir shańy­raqta radıo saırap turatyn. El astanasynan alysta, sonaý shalǵaı aýyldarda turatyn turǵyn­darǵa deıin Saýyqtyń túrin tanymasa da, daýy­syn jazbaı tanıtyn. Stýdent kezderimizde aragidik Qazaq radıosyna jolymyz túskende Saýyq­tyń júrgizip jatqan habarlaryn tyńdap, erekshe áserge bólenetinbiz. Osynaý ǵajaıyp óner ıesimen sonaý sekseninshi jyldardyń orta sheninde Qazaq radıosynyń stýdııasynda qatar otyryp habar jazýdyń sáti túskenine búginde rızamyn. Men ol kezde oblystyq radıoda dıktor bo­lyp qyzmet atqaratynmyn. Mekemeniń uıǵa­ry­mymen 1985 jyldyń tórtinshi aqpany men birinshi naýryzy aralyǵynda óndiristen qol úze otyryp, teledıdar men radıo qyzmetkerleriniń bilim jetildirý kýrsynda bolǵan edim. Almaty qalasynda qazaq teledıdary men radıosynyń jáne oblystyq teleradıo dıktorlary, bárimiz birge kórkemsóz oqýdyń metodıkasy men tájirı­besinen óttik. Kýrs jetekshisi, máskeýlik maman N.Rekına men Qurmanǵazy atyndaǵy Ulttyq konservatorııanyń bilikti ustazdary dáris berip, kórkemsóz oqýdyń qyry men syryna qanyq­tyrdy. Ásirese, máskeýlik ustazdyń demdi qalaı alýǵa, úndi erin arqyly, kómeı arqyly qalaı shyǵarýǵa baýlyǵany arada shırek ǵasyr ótse de áli kúnge kókeıimnen ketpeıdi. Alǵashqy kúnnen-aq, burynnan kógildir ekrannan kórip júrgen Tynys О́tebaev, Lasker Seıitov, Marııam Áıimbetova, Baqytjamal Ermanova, Jańyl Toqpanova, áýe tolqyny arqyly tanymal Saýyq Jaqanova, Ábdiráli Bólebaı syndy áriptes­termen jaqsy aralasyp kettik. Túske deıin ustaz­dardan tálim alsaq, tús qaıta teledıdar men radıo stýdııalarda bolyp táji­rıbe jınaqtadyq. Sol jyldary Qojakeldıev Erlan esimdi kýrstasym Qazaq radıosynyń «Ushqyn» radıo­stansııasynda redaktor bolyp jumys jasaıtyn. Ońtústik óńirdiń óreni Erekeń birde: «Baha, elden ala kelgen daıyn habarlaryń bolsa, efırden berip jibereıik», – dep qolqa saldy. Rasynda da, men 3-4 materıal ala barǵanmyn. Sonymen kýrstasym alǵashqy kezekte «Uzaq joldy serik etken» atty radıoocherkti berýge toqtam jasady. Ocherk keıipkeri – bul kúnde eń­bek­tiń zeınetin kórip otyrǵan Shaızada Januznov degen kisi bolatyn. Shákeń tulǵasy shaǵyn bolsa da, únemi qos tirkemesi bar, halyq aýzynda «kókqasqa» atanyp ketken avtokólik júrgizetin. Radıonyń ózge aqparat quraldarynan bir ereksheligi – tilshi men onyń keıipkeriniń arasyn­daǵy áńgime jandy daýyspen órilip otyrady. Alaıda «Qyrsyqqanda qymy­ran irıdi» demekshi, daýsym respýblı­kalyq radıoǵa saı kelmedi. Endi Shákeńniń sózin bireýge oqytyp alý kerek. Elden kelgen mende, qaıdan tanys bolsyn. Onyń ústine qystyń kózi qyraýda bir bet materıal oqımyn dep kim Qazaq radıosyna kele qalady?! Biraq, oraıyn keltireıin dese ońaı eken. De­ma­lys kúni dosym, jazýshy-jýrnalıst Qýanysh Jıenbaıdyń úıine qydyryp bar­ǵan edim. Onda Qýa­nyshtyń inisimen ta­nystym. Ol Almaty mılısııa mektebinde oqıdy eken. Qazirgi kúni otstavkadaǵy sy­nyptasym Bolat Ahmetov te sol mektepte oqıtyn. Olar birin-biri tanıtyn bolyp shyqty. Meniń kelgenimdi estigen Bókeń, erteńine respýb­lıkalyq teleradıokomıtetke izdep keldi. Sol jerde synyptas pen kýrstasty bir-birine tanys­tyrdym. Erlan daýysty Bolatqa oqytyp alamyz dedi de, ony stýdııaǵa ertip ketti. Sonymen eki-úsh kúnnen soń radıoocherk efır­den beriletin boldy. Endi ony jazý úshin men de stýdııaǵa bardym. Onda Ábdiráli men Saýyq habar jazyp jatyr eken. Men barǵannan keıin Ábekeń bir sharýamen shyǵyp ketip, stýdııada Sákeń ekeýmiz ǵana qaldyq. Operator mýzy­kany baıaýlaty­sy­men Saýyq Másiǵutqyzy sóz kezegin qyzylor­da­lyq áriptesimiz Baqtybaı Berdi­baevqa beremiz dep maǵan ym qaqty. Sizge ótirik, maǵan shyn, daıyn tekstiń eki-úsh sóılemin áreń oqydym. Qos samaıdan ter monshaqtaı jóneldi. Odan árige shamam jet­pesin sezdim de, mıkro­fondy sóndirýge máj­búr boldym. Sosyn Sákeńe shyǵa turýyna ótinish bildirsem, ol kisi: «Myna keremet daýysty tyńdaǵym kelip otyr», – dep qarsylyq bildirdi. – Sáke, sizdiń mysyńyz basyp otyrǵan bolýy kerek, men oqı alatyn emespin dep azar da bezer boldym. Sonymen stýdııada bir ózim qalyp ocherkti oqyp shyqtym. Esesine, Sákeń operatordyń qasyna baryp, tyńdap turdy. Jazylyp bol­ǵannan keıin kelip qolymdy qysyp, mynaý keremet daýys qoı dep rıza keıip tanytty. Osydan keıin Saýyq Másiǵutqyzy óleń oqydy. Ol óleńdi tyńdap alady da, operatorǵa ótinish aıtyp qaıta jazylady. Bul jaǵdaı tórt-bes ret qaıtalandy. Sondaǵy ýáji tyńdarmanǵa jetkize almaı turmyn deıdi. Mine, osylaısha kórkemsóz oqýdyń has sheberi Saýyq apaıymyzben qatar otyryp, habar jazýdyń sáti túskeni bar. Odan beri de shırek ǵasyrdan asyp barady. Bıyl Qazaq radıosynyń áýe tolqynynan alǵashqy habary berilgenine 90 jyl tolǵaly otyr. Osy aıtýly merekege oraı qaıtalanbas óner ıesi, Qazaqstannyń Eńbek sińirgen ártisi, kúmis kómeı dıktor Saýyq Jaqanovaǵa uzaq ǵu­myr, zor densaýlyq tilep, áli de shyǵar­ma­shy­lyq bıikterden kórine berińiz degen tilegim bar. Baqtybaı BERDIBAEV.