SOT PEN BAQ: SYNDARLY DIALOG

Sýdıa – ot tóreligin júzege asy­ra­tyn basty tulǵa. Bul oraıda olarǵa aı­ryqsha mindetter men talaptar júkte­letini álimsaqtan belgili. Árkim sottyń ashyq, móldir, zańnyń ústem bolýyn qalaıdy. Sonda adal da ádil prınsıp­terdiń ornyǵyp, túrli qatelikter men bura tartýshylyqtarǵa jol berilmesi anyq. Bir jaǵynan, sot tóreligin oryn­daýshylar kásibı jaǵynan shyńdalyp, bedel-abyroıy da asqaqtaı túseri sózsiz. Alaıda, sot tarapynan buqaralyq aqpa­rat quraldary ókilderine degen ókpe-renishterdi arakidik bolsa da estýge bo­lady. Tutastaı alǵanda, úshinshi jáne “tór­tinshi” bılik aralarynda berik qarym-qatynas qalyptasqanyna qa­ramastan bir-birine kiná artyp jatatyn jaılar az kezdespeıdi. Soltústik Qazaqstan oblystyq soty­nyń jýrnalıstermen ótkizgen dóńgelek ústeline sot pen BAQ arasyndaǵy syn­dar­ly baılanys basty taqyryp arqaýy­na aınalyp, jan-jaqty pikirler alma­syldy, ornyqty oılar aıtyldy. Birinshi sózdi oblystyq sottyń tóraǵasy Nurǵazy Ábdiqanov alyp, sot júıesin kórsetýde, ol jóninde qoǵamdyq pikir týdyrýda BAQ-tyń róli aıryqsha ekenin atap ótip, jaqsy tájirıbeler jazylýmen qatar túrli túsinbeýshilikterdiń de oryn alyp jatatynyn, máseleniń baıybyna bar­mas­tan negizsiz, dálelsiz qalam silteýdiń kezdesetinin jasyrmady. Bir-birimizben kinálasqansha osylaı jıi júzdesip, ortaq múdde jolynda aqyldasyp jumys isteý áldeqaıda paıdaly deı kelip, Nur­ǵazy Ábenuly ashyq áńgimege, syndarly dıalogqa jol bastap berdi. Oblystyq sottyń sýdıalary I. Qýanova, B. Oma­ro­­va, E. Maksıýta, A.Zenkovskıı, A.Aq­pa­nova sot jarııalylyǵyn, ashyqtyǵyn, anyqtyǵyn qamtamasyz etý, aqparat quqyǵyn júzege asyrý, ar-namysty, abyroıdy, qyzmettik bedeldi qorǵaý máselelerin jan-jaqty túsindirip, naqty dáleldemeler keltirdi. Olar óz sózde­rinde zańda kózdelgen jaǵdaıda isterdi jabyq qaraý júzege asyrylatynyn, áıtpese barlyq sot satylarynda isti qa­raý ashyq júrgiziletinin jetkizdi. Aza­mat­tarǵa, onyń ishinde buqaralyq aqparat quraldary ókilderine, azamattyq pro­ses­tiń basynan aıaǵyna deıin qatysý, sot otyrysy zalynda bolyp jatqan jaǵdaı­lardy óz kózderimen kórý, qalaýlary boıynsha jazyp alý, stenogrammany jáne dybys jazýdy paıdalaný, sondaı-aq zań talaptaryn saqtaı otyryp tikeleı habar júrgizý, kınoǵa jáne sýretke tú­sirý, beınetaspaǵa jazý quqyqtary be­ril­gen. Ár is boıynsha anyqtalǵan fak­ti­ler­di burmalap jarııalaýǵa jol beril­meıdi. Desek te, basylym betterinde sot qaraıtyn qandaı da bolsyn is boıynsha aldyn-ala paıymdaýlar jasalyp, sotqa yqpal etý jáıtteriniń kezdesetinin ja­syr­maımyz. Sonyń saldarynan buqara­lyq aqparat quraldaryna kórineý jalǵan málimetter jáne materıaldar berýdiń so­ńy moraldyq shyǵyn talap etip, sotta­sýǵa ulasyp jatady, desti sot tóreligin oryndaýshylar. Árkim jarııa­lylyqty árqalaı túsingenimen, zańdy­lyqty saq­taý — basty mindet. Sýdıa Aı­gúl Aq­pa­nova BAQ ókilderiniń óz quqyq­tary men mindetterin tolyq paıdalana bilmeıtinin qynjyla aıtty. Sońǵy eki jylda jer­gi­likti jýrnalısterge qatysty 9 sot oty­rysy ótipti. Talap-aryz berý­shi­lerdiń bári de ar-namystaryna nuqsan kelgenin kóldeneń tartqan. Al, suraǵan aqparatyn berýden sebepsiz bas tartqan laýazym ıesi jaıly birde-bir shaǵym túspegen. Jýrnalıster tarapynan da aıtylǵan paıdaly usynys-pikirler az bolǵan joq. Áńgime sotqa qatysýshylardyń sýrette­rin basý bolmasa beınetaspaǵa túsirilgen beınelerin kórsetý jaıyna kelgende pi­kirtalas tipti qyzyp sala berdi. “Altyn arqa” qoǵamdyq qorynyń jetekshisi Záýre Jumalıeva bylaı dedi: – Bir otbasyǵa qaraqshylyq shabýyl jasaǵan Bekovtardyń qylmystyq isine qatysty úkim shyqqanyn bárińiz jaqsy bilesizder. Sot prosesi kezinde qylmys­ke­r­­lerdiń advokaty S.Arapov ózin beınekameraǵa túsirgen oblystyq ishki ister departamentiniń qyzmetkerine qo­lyn shyǵarǵan. Keıin departamenttiń baspasóz qyzmetiniń ruqsatymen osy sýret gazetterde jarııalandy. Aıtaıyn degenim, S.Arapov sol basylymdardy sotqa berip, jeńip shyqty. Sýdıa túsirýge ruqsat berdi. Advokat ta “úndemegen-keliskendiktiń belgisin” tanytty. Olaı bolsa, jazyqsyz japa shegetindeı jýr­nalısterdiń qandaı kinási bar? Sýdıalar Azamattyq kodekstiń 145-babyn alǵa tartty. Onda sýret, beıne sol adamnyń men­shigi bolyp tabylatyny, onyń ruq­sa­tyn­syz jarııalaýǵa bolmaı­tyny jazylǵan. Alaıda, zańnyń keı baptaryn áli de naqtylaı túsý qajettigin bári de moıyndady. Sóz arasynda aıta ketken jón, S.Arapov óziniń kásibı qyzmetin atqarý kezinde zań talaptaryn óreskel buzyp, dórekilikke jol bergeni úshin advokattyq lısenzııasynan aıryldy. Jýrnalıster sot prosesterine qatys­qanda keı sýdıalar tarapynan quqyq­tary buzylatynyn, máselen, úkimdi dıktofonǵa jazyp alýǵa tyıym sala­tyn­daryn, qyzmettik kýáligin kórsetkenniń ózinde kedergilerge tap bolatyndaryn til­ge tıek etti. Eki jaq ta birleskenniń birligi myqty, aqyldasqannyń aıyby joq degen ortaq ymyraǵa keldi. Oblystyq sottyń tóraǵasy N.Áb­di­qa­nov BAQ ókilderiniń usynys-pikirlerin jınaqtap, Joǵarǵy Sotqa jiberetinin, aldaǵy ýaqytta da mundaı kezdesýlerdiń júıeli uıymdastyrylatynyn jetkizdi.

О́mir ESQALI,

Soltústik Qazaqstan oblysy.