MONA LIZA

Tań­daı qaǵysady. Qyzaqaı japondar, qyzylshyl ıspandar... Alańnyń naq ortasynda ushar bıikten tómen qarap sup-sur tas músin turdy. Qaba saqal, júdeý bet, oı arqalaǵan uly sýretshi. “Leonardo da Vınchı!”. “Qandaı ulylyq!” – desip kópshilik endi qarsy betke lap qoıdy. Aıaǵymdy attap basa almaı qaldym. Boıymdy beımálim bir sezim bılep: kezdestik-aý, aqyry, – dedim. О́tip ketken ókpe de, óship, qolamtasy qalǵan ókinish te osy eki aýyz sózge sıyp jatty. Sonda da onyń kózine qaraǵym kelgen. Tipti de múmkin emes. Bul pánıden túńilgen syndy. Men de toryqqam. Kúz lebi keldi. Teńiz samaly bop jetken. Japyraq jaýa qoımaǵan shaq. – Kelińiz fotoǵa túseıik. – О́mirlik estelik! – Polkovnık, sizdi de kezinde sýretpen áýestengen dep estidik. Júregim shanyshty. Alańǵa aǵylǵan qalyń to­byrǵa qaraǵym kelmedi. Teris aınaldym. Leonardo da Vınchıdiń músini alystap bara jatty. Santa Marııa kóshesine jetkende alqyndym. Janymnyń bir jińishke jibi dirildep baryp úzilip ketti bilem. Táltirektep qalt-qult basyp kelip otyrdym. – Senor, kómek kerek pe? – degen sózder aýaǵa sińip jatty. Alystan buldyrap Mona Lıza beınesi eles berdi. Ádemi kelbeti, tógilgen qolań shashy, qońyrqaı kózi, bes jasar balanyń basyndaı omyraýy... Baıaǵydaı qupııa jymııady. Álde tipti mysqyldap tur. Janarym jasaýrady. Aq bilegin aspanǵa atyp qol bulǵaıdy. Tipti bolmaǵan soń ymdap ózine shaqyrady. Aýlaq menen! Kórgim kelmeıdi seni, Mona Lıza! Armanym bop tabysyp, azabym bop ajyrasqansyń... Keshir, mynaý ol emes, Monshaq qoı. Kádimgi... Ol munda qaıdan júr? – Senor, jaǵdaıyńyz qıyn... Kóshe kezgen áldekimder meni qoltyqtaıdy. Kóz aldymnan elester kóship jatty. Úzilip keri jalǵanady. Kúlimsirep Monshaq qolyn sozady. Sol uzyn boıy, buıra shashy, ádemi qyr muryny, nur tógilgen júzi. Qıyla qaraıdy. Aýylǵa alyp ketkisi kelgen shyǵar. Baıaǵy dámemen áli júr me eken, jazǵan qyz. Ol kezde ekinshi kýrstyń stýdenti edim. Bolashaq sýretshi. Jáne qandaı! Men jaqqan alýan boıaý taranǵan qyrǵaýyldyń qanatyndaı qulpyryp talaıdy tamsandyratyn. Sonda da Leonardo da Vınchıdeı qudirettiń qupııasyna yndynym keýip...

Mona Lızasy meni shynymen sıqyrlap alǵan. Sulýdyń sýretindegi almasqan jaryq pen jylý, kóleńke, syrshyldyq... Kúndiz-túni kózimmen iship-jep toımaıtynmyn. О́ıtkeni, meniń Monshaǵym da sondaı ádemi edi ǵoı. Tek jalǵyzilikti sheshesine qaraılap aýylda qalǵan. Mektepte laborant-tyn. Sol jazǵy túngi aıtylǵan syr, aıqasqan qushaqtyń qudireti shyǵar meni áli kúnge qulatpaı kele jatqan. Solaı, solaı! Ońasha ózen jaǵalap kele jattyq. Qamys bitken alaqandaı basyn terbeıdi. Juldyz janypty. Aı da tur aspanda átkenshek teýip. Ol basyn ıyǵyma súıedi. Únsiz jylap keledi eken. Aıtaryn ishteı uqtym. – Kóp qyzyqtyń ortasyndasyń. О́zgerip ketesiń ǵoı. Qalanyń qysqa etek qyzdary qý keledi deýshi edi. Bireýi... – Jalǵyz ǵashyǵym – óziń, – deımin belinen oraı qushaqtap – Oqý bitirem. Ataqty sýretshi bolam. Úılenip, qalada turamyz. – Oqymaǵan nadan qyz úlken sýretshige qalaı jar bolady? Álemdi sharlap, kórme ótkizersiń. Myqtylarmen ıyqtasa júrersiń. Sonda men seniń sánińdi qashyram ǵoı. – Aıtpa ondaıdy! – deımin órekpip. – Aldymen seniń portretińdi salamyn. Jan tazalyǵyń, erke kelbetiń, tipti búkil nuryń sol sýrettiń betinde qalqyp turady. Dál Mona Lızadaı ǵyp. Tipti odan da artyq. Odan da ádemi! – Sosyn, – dedi ol kóńilin birlep, daýysy bekip. – Mine, meniń Monshaǵym dep kúlli dúnıege jar salam. – Sendim, – dedi ol sosyn jaǵalaýdaǵy jumsaq kógal shópke tize búgip. – Taǵy da sendim! Papańnyń kózine túsýge uıalamyn. Ońashada apama baryp sálem berip ketem... Tátti erinniń dámi. Jumsaq buıra shashtary moınymdy qytyqtaıdy. Jelikti kóteredi. Baıaý esken jel de tyna qalypty. Boztorǵaı ǵana aýlaqta jumyrtqasyn ánmen shaıqap jatyr. Anam sózderi esimde oıanady. – Bir synypta oqydyń. Altyn asyqtaı bala. Aýrýly sheshesine alańdaı beredi. Áke meıirimin kórmeı ósti. Kelin ǵyp qolyma túsirip ber. О́zen jaǵalaı bitken kógal shóp jibek kórpedeı jumsaq. Shyntaqtaı kettik. Juldyz janyp tur. Shamdary netken kóp edi... Elestiń ishinde shomylyp jattym. Mynaý ózim ǵoı. Jap-jas ekenmin-aý. Stýdenttiń tar bólmesi. Jalqy kereýet. Tusynda Mona Lıza ilýli tur. Shashym jalbyrap sulýdyń jymysqy júzine úńilemin. Sıqyry tereńine tarta túskenimen syr ashpaıdy. – Batańdy ber, alaqanyńdy keń jaıyp, – deımin uly sýretshiniń kindik qaqqan saqaldy júzinen úmitimdi úzbeı. – Siz sııaqty solaqaı emespin. Dese de Monshaǵyma bergen ýádem bar. Bolashaǵym zor. Shaldyń júzi balaýyz shamnyń jaryǵymen aldymen nurlanady. Sosyn ernin búristirip syǵalap synaıdy kep. Bólmeniń ishi eskızderge tolyp ketken. Jo-joq, munyń eshqaısysy men súıgen qyz emes. Kóńildengen shaqtaǵy býynyńdy alǵan kúlkisi, moınyńdy baıaý qytyqtap, jeligińdi kóteretin buıra shashy da, ádemi qyr muryny da... Tipten basqa. Bóten beıne. Sýyq sulýlyq. Ol dalanyń erkin ósken erkesi ǵoı. – Tappaı qoımaımyn, – deımin ishteı yzalanyp. Sulýlyq pen uıańdyq, tózim men móldir sezim bári-bári qaı boıaýdyń ishinde tur? Qandaı kıstanyń ushynda júr? Mundaı portretti qolmen emes, júrekpen salý qajet. Tek qana júrekpen! Osyndaı alaqyzba shaqta aýyldan apam kelgen. Jalǵyz uldyń jaıy. Saǵyndyryp jeter hatymnyń birinde: – Máskeýge júrgeli jatyrmyz. Bir jylǵa. Ondaǵy bilikti ustazdardan oqyp-toqımyz, – deppin. Asyǵys jetipti. Qorjyn basy toq. – Ákeń erteńdi-kesh jumysta. Murnyna sý jetpeıdi. Asqazany mazalaıdy, – deıdi jáımen. Aqsary júzinde jińishke ýáıim tur. Kóp sóılemeıtin. Kóńilmen uqtyratyn. – Mynaý kim ózi? – dedi keterinde Mona Lızany nusqap. – Bolashaq kelinińiz. Ata-eneme baptap sháı quıyp berem dep otyr. Ázildeı saldym. Apam sol turǵan ornynda sylq etip otyra ketti. Leksııaǵa asyǵyp turǵam. Mán bergenim joq. Artynsha kýrs bop alys saparǵa attandyq. Meniń ańqaý apam. Jińishke ýáıimin jetektep aýylǵa jylap qaıtypty-aý... Munysy nesi? Mılannyń tas kóshesinde de tóbelese me eken? Oıbaı, mynaý omyraýy bes jasar balanyń basyndaı Mona Lıza ǵoı. Ydyrynyp umtylady. Mundaı doly bolar ma? Monshaq ta jaǵalasyp beriser emes. Nurly júzi qatýlanǵan. Kózinen óshpendilik oty tógiledi. Alma-kezek shashtan súıresedi. О́kpege tebisedi. – Sen sıqyrsyń! – deıdi Monshaq jan berispeı jatyp. – Sen jabaıysyń! – deıdi Mona Lıza jan alysyp jatyp. Qutpan aıǵyrdaı azynap kele jatqan kim? “Jedel járdem” shyǵar. Ajyratsańdarshy. Monshaqty jazym eter... Iá, meniń ańqaý apam. Jińishke ýáıimin jetektep ákeme kelgen. Aldymen sháı quıyp otyryp ebil-sebil jylapty. Artynsha qatal shalynyń shoqsha saqaly selkildep ketkeninen sekem alyp jym-jyrt tynǵan. – Sóıle, – degen ákem qolyndaǵy keseni dastarqan betimen shıyryp jiberip – Ulyń ne búldiripti? – Qartaıǵanda kórgen jalǵyzyń... Bóten bir qyzdyń fotosyn kereýetiniń tusyna ilip qoıypty. – Al, ilsin. – Kúndiz-túni kózin sýaryp, soǵan mólıedi de otyrady. – Kúıegi túseıin degen daǵy. Biz de onyń jasynda... – Qaǵynbasańshy. – Al, sosyn... – Kelin ózinen úlkendeý sııaqty. Kisi tanysam, qazaq emes. Tym tolyq. Ekiqabat pa dep qaldym. Monshaqjan-aı! Betimmen jer basyp qaıttym ǵoı. Ákem ánsheıindegi as qaıyrýyn umytypty. Meńireıip terezege qarapty. Kún jelkemdeý eken. Bos topyraqty sýyryp shynyny sabalapty. – Álgi qııalı bala qatyn alam, depti. Quda­myz Qyrymnyń qyrynda ma, Qazannyń oıyn­da ma, bilmeımin. Qaıda bolsa da aldarynan ótýge ózderiń barasyńdar, – dep ákem Qııaqbaı bastaǵan eki-úsh aǵaıynnyń basyn qosypty. – О́zi Máskeý asypty. Uıalǵany shyǵar. Bir kúni tyz etip habar berse, daıyn otyryńdar. Qyzylsyrap júrgende ormarqanyń basyn mújip, dılanyp alǵan aǵaıyn úıden, quda, qaıdasyń dep shyǵypty. Aýyl áńgimesi asyqpaı aıań­men qydyrady. Jáne erinbeı esik soǵyp enip, tereze qaǵyp kirip bárin túgendep bitpeı tynbaıdy. Alty aı boıy bilgishterdiń aýzyn baǵyp, qamsyz júrippin. Artynsha Monshaqtan hat alǵam. – Endi meniń sýretimdi sa­lyp áýre bolmaı-aq qoı. Esit­tim. Qusyń qutty bolsyn! Baǵy ashylmaǵan men beıbaqty qaıtesiń... Oqýshy dápteriniń jarty betine sıǵan jazý qumyrsqa qusap jan-jaqqa jybyrlap qashyp ustatar emes. Kózim eken jasqa tolyp ketken. – Áldekim­niń ósegi shyǵar. Múmkin emes, – deımin keýdem kúıip, – Múmkin emes! Máskeýden jedel oralǵanymda zar kúıine kelip otyrǵan onyń aıaqasty kúıeýge shyǵyp ketkenin esittim. Dúnıe qańyrap sala berdi. Jer toqpaqtap ókirip jylaǵanym esimde. Sosyn alýan boıaýdyń bárin aına­lama shashyp-tógip... Kısta bitkendi baýdaı qyrqyp... Kereýetimniń tusynda ilýli turǵan Mona Lızany julyp alyp kóshege júgirippin. Esirik meńdepti. Aldymnan kezikken qaıyr­shy shaldy julqylap toqtatyppyn. Mona Lızany qoltyǵyna qysty­ryppyn. Betin jalap súıippin. – Qutqara gór, osy portretten, – dep jalynyppyn. – Qarǵys atsyn sýretshilikti! Toqtashy, álgi kóshe kezgen qaıyrshy shal... Ol da qaba saqal, júdeý bet edi. Ol da janarymen jer shuqıtyn. Ol da mynaý pánıden túńilgen syndy edi. Onda da tap osyndaı kúz kezi edi. Teńiz samaly bop jetken. Japyraq jaýa qoımaǵan shaq. Bul kim boldy sonda?! Shashtasyp jatqan Mona Lıza men Monshaq ǵaıyp bolypty. Qaısysy basym tústi eken? Belgili ǵoı. Sıqyrly sulýlyqqa qarsy kim tura alar? Baıaǵy ózen jaǵalaı bitken kógal shóp jibek kórpedeı jumsaq edi. Shyntaqtaı ketip ek. Juldyz janyp turǵan. Shamdary netken kóp edi... – Júrek talmasy, – dep jatty aq halattylar alashapqyn salyp. Jan-jaǵymdy eles kezip júrdi. Álde estelik. Qushaǵynan bosatar emes. Iá, sóıtip aýyldan bezdim. Ittiń demi úzi­le­tin alysqa shyǵandap ketkim kelgen. Aqyry bar óshimdi jalbyr shashtan aldym. Basqaǵa álim jetpedi. Tóbemnen bireý kertuqyl alatyn­daı tyqyrlap áskerge attandym. Sibir orman­dary sińirip áketti. Bosatar emes. Áli kúnge. Ortaǵa otyz jyl salyp sheshemdi jerleýge barǵanda... Keshqurym qyryqqan serkebutta­nyp aýyl syrtynda tur edim. Bir torsholaq at­ty­ly janasa berdi. Qasyndaǵy áıel baıaý basa­dy. Qolynda shúpildegen bir shelek sút. Iini tómen. Tanı kettim. Bul Monshaq edi. Kúıeýi sıyrshy, ózi saýynshy dep estigem. Jerden janaryn almaı: – Apamnyń qazasy qaıyrly bolsyn, – dedi erin ushymen. Tolqyp, áriptep aıtty. Torsholaq attyń ústinen kúıeýi yrjyń etip kúldi. Sosyn eki qasqa tisten ada aýzyn ıkemdep áldene dep jatty. Estigem joq. Esil-dertim Monshaqta. Shashynyń buırasy tarap, seldirepti. Samaıyn aq qyraý kómgen. Boıy bákene tartypty. Júzindegi nur óshken. Aýada ilinip qur súldesi ǵana turdy. – Býyndy shóptiń ústinde, bultty kóktiń astynda sen aman júrshi, – dedim sybyrlap. – Meni qoıshy... Attyly men jaıaý tirkesip kóz aldymda uzady. Monshaqtyń jaýyryny búlkil qaǵady. Ol únsiz jylaıtyn edi ǵoı... Aınalany azan-qazan ǵyp aýrýhanaǵa alyp barady eken. Elesten de, estelikterden de alyp qashyp... Hosh, armanym bop tabysyp, azabym bop ajyrasqan Mona Lıza. Keshir, Monshaq!

Rahymjan OTARBAEV.

Bir jutym aýa nemese erketotaı kelinshekterge qulaqqaǵys:

Osy jazda Astanadaǵy bedeldi bir laýazym ıesiniń áıeli Saırash kúıeýimen Chehııadaǵy áıgili Karlovy Vary dep atalatyn demalys ornyna barady. Bul ózi kezinde Keńes oda­ǵynyń quramyna qaraıtyn respýblıkalardyń birinshi basshylary ǵana emdelip, tynyǵatyn, ataǵy álemge belgili saýyqtyrý orny bolatyn. Qazirgi tańda kez kelgen qaltasy qalyń, qa­rajaty mol adamdar saýyǵyp, saıran salatyn orynǵa aınalǵan. Al mundaı jerde úlken sheneýniktiń áıeli demalmaǵanda she? Qudaıǵa shúkir, baılyq jetedi. Sultekeńniń mol tabysynyń, úlken bedeliniń arqasynda álemniń talaı túkpirin aralady, jer sharynyń nebir qıyryn sharlap baqty. Qarap otyrsa, astanadaǵy myń sharshy metrden asatyn eńseli úılerinde bári bar. Basqa irili-usaqty buıymdardy bylaı qoıǵanda, sońǵy úlgidegi jıhaz ataýlynyń eń qymbaty, baǵalysy osylardyń úıinde. Sonda da Saırash Chehııanyń dúkenin qoımaı, baǵaly buıymdardy ala beredi. Jalt-jult etken dúnıege kózi toıar emes. О́zi sekildi birtalaı áıelderdi Praga qalasynan da, dál osy Karlovy Vary demalys kesheninen de kezdestirdi. Olar da ártúrli deńgeıdegi dókeı­ler­diń áıeli nemese jumsartyp aıtqanda, bireýlerdiń osynda erte kelgen naqsúıeri. Ońasha qydyrýǵa, demalýǵa kelgenderi kórinip tur. Solardyń bir-ekeýimen qysqasha shúıirkelesip qalǵany bar. Báriniń oı-armandary, maqsattary negizinen uqsastaý. Al myna bir kelinshektiń júris-turysy, minezi, sabyrly qalpy ózgelerden bólekteý me qalaı. Tipti múlde uqsamaıdy dese bolǵandaı. Bul kelinshek óziniń zańdy kúıeýimen sonaý astanadan kelgen. Aıtýyna qaraǵanda, onyń otaǵasy munaı-gaz mekemesindegi basshylyq qyzmette isteıtin kórinedi. Osynda kelip em alyp, ıisi muryn jarǵan qaraǵaıly ormannyń taza aýasymen tynystap, dárigerlerdiń kún­de­likti taǵaıyndaǵan em-domyn úzbeı qabyl­dap, basqa eshteńege alańdamaı jatqan sy­ńaı­ly. Qoly bosaı qalsa, taza aýada qydyrystap kóp júredi. Shıpajaıdyń emdik qa­sıeti mol sýyn iship, qylqan japyraqty qaraǵaıdan bólingen taza aýamen keýdesin kere de­malyp, sál damyldap turyp qalatyny bar. Sha­masy, derti asqynǵan adamǵa uqsaı­tyndaı... Alǵashqyda buǵan asa mán bermegen. О́zi kúnde jantalasyp, alysty-jaqyndy bazar, dúken ataýlyny qoımaı aralap, saýdasyn qyzdyryp júrgende kóńil aýdarmasa kerek. Endi biraz ýaqyt ótkennen keıin aptyǵy basylyp, aryny qaıtqan soń jan-jaǵyna nazar aýdaryp qaraǵanda baıqady. Sóıtse, álgi munaı-gaz magnatynyń áıeli eshteńege qyzyqpaıdy, kózdiń jaýyn alǵan dúnıe ataýlyǵa nazar da salmaıdy. Keshki demalys oryndaryna, restoranǵa ózgeler sekildi baryn taǵyp barmaıdy. Kádimgi qarapaıym qalpynan bir tanbaıdy. Al shyntýaıtyna kelgende, mundaı dókeı kúıeýi bar kelinshekte qarajat joq bolýy múmkin emes. Sonaý qııan túkpirdegi ataǵy jer jaratyn Karlovy Vary sanatorııine ekiniń biri kele bermeıdi. Onyń ústine, birneshe kún ishinde baıqaǵany, bularǵa talaı adam kelip sálem berip, quraq ushyp jatqanyn kórdi. Al áıel bolsa sol báz-baıaǵy qalpy. Kórki de eshkimnen kem emes, asa qartaıyp turǵan joq, qyryqtyń ar jaq ber jaǵyndaǵy kelbetti kelinshek. Sonda dúnıeden baz keshkendeı bul ne qylǵan adam dep Saırash oǵan syrttaı tań­dana qaraýmen júrdi. Áıteýir ashylmaǵan bir syr bar sekildi. Alaıda, ony da anyqtaýdyń yńǵaıy keldi. Bir kúni tynyǵyp jatqan áıelderdiń kúıeýi qala aralap bólek ketken. Sodan qupııa syrdyń betin ashýǵa yntyqqan jaǵdaıdyń sáti túsip, bul álgi áıeldi resto­ran­ǵa shaqyrǵansha asyqty. Kesh túsip meı­ram­hanaǵa kelgende ońasha otyryp syrlasty da.

– Siz osy nege eshteńege qyzyqpaısyz? Tip­ti nazar da salmaısyz, – dep suraıdy. – Bul dúnıe jalǵan, ýaqytsha. Jantalasa jıǵan zatyńdy ana jaqqa kóterip alyp kete almaısyń. Bári ádire qalady. Men jazylmas aýrýmyn, mıymnyń ishinde isik bar. Maǵan jaryq dúnıede júrýden asqan baılyq joq, bir jutym taza aýamen tynystap, árbir alǵan demim qymbat. Bul dúnıede maǵan balalarymnyń amandyǵy, otbasymnyń tynyshtyǵy, denniń saýlyǵynan asqan baılyqtyń keregi joq, – dep uzaq oılanyp qalǵan kelinshek sál tynystap alǵan soń, – Men shyrsha emespin ǵoı, qyzyldy-jasyldy oıynshyqtardy ón-boıyna ilip qoıatyn... – dep bir qoıdy. Osydan keıin Saırash óziniń dúnıege qyzyqqan usaqtyǵyna uıalyp, ózgeshe kúıge tústi. Birte-birte basqa adamǵa aınaldy.

– Pendelik, dúnıeqo­ńyzdyq áreketime qatty qysyldym. Bes kúndik ómir­de alasuryp, asyǵyp ap­tyqpaı, barǵa qanaǵat tutý kerek eken ǵoı dep, táý­baǵa keldim. Qulaqtaǵy brıllıant, qoldaǵy altyn syrǵany sypyryp tastap, sabama tústim. Alla osy bergenińe shúkir dep, kúrt ózgerdim. Jyltyraq dúnıege qyzyǵý jaıyna qaldy, aıaq astynan kúrt ózgerdim. Álgi kisiniń taǵdyry, óz basyndaǵy múshkil haldi aıtqany maǵan erekshe áser etti. Sodan kóp uzamaı elge oraldyq, – deıdi ol. Caırashtyń boıyndaǵy oń ózgeristi kúıeýi de baıqady. Demalysqa barmaı turyp, ana úı kútýshiniń kózin qurtam, maǵan unamaıdy, jedel qımyldamaıdy, ózi sylbyr degeni bar.

Taǵy birde ana kútýshi de toıynyp aldy, úı tazalaǵany kóńilimnen shyqpaı júr, basqasyn tappasam degen. Otaǵasy úıge kelgen soń kelinshegine: – Ana júrgizýshi unamaıdy dep ediń, bas­qasyn ákeldim, úı kútýshisin de almastyraıyq, – dedi. Biraq Saırash burynǵy júrgizýshini almas­tyrmaı sol kúıinde qaldyrdy. Al aýlany jıystyratyn úı kútýshisiniń bireýin qaldyryp, as ázirleıtin ekinshisin bosatqan. Bir shańyraq astyndaǵy balalaryna, kúıeýine óziniń de as ázirlep bere alatyn jaǵdaıy bar. Jáne kezinde tamaqtyń neshe túrin jasap, bir kisideı aspaz­dyq­tyń qyrlaryn meńgerip alǵan bolatyn. As mázirin daıyndaýdyń ózi kerek deseńiz, ana­sy­nan daryǵan óner deýge bolady. Kóńil toǵaıyp, toıynǵandyqtan birte-birte sony da umyta bastapty. Endi munym uıat boldy-aý dep táýbaǵa keldi. Shúkir densaýlyǵy myqty. Oılap otyrsa ózi­nen qoly bos adam joq. Úı ishinde bala­larmen birge shúıirkelesip, as qamdap júr­genniń ózi kóńildi eken. Sony endi túsingendeı boldy. Astanaǵa kelgen soń burynnan aralasyp júretin bıik laýazymdy myqtylardyń kelin­shekterimen taǵy da aralasa bastady. О́zderi ǵana bas qosatyn úlken otyrystarda talaı baıqaǵany bar, keıbir dókeılerdiń sulý jubaılary tym jas, ekinshi áıelderi. Olardyń ne kıem, ne ishem deıtin qatardaǵy ózekti jandardan áldeqashan bólektenip, qarapaıym pendelerdiń kúıki tirliginen ada bolyp, alshań basyp júrgenderi óz aldyna, endi tipti armandary asqaqtaı túsken edi. Keıbir naqsúıerlerdiń masaıraǵandary sonshalyq, eksklıýzıv dep atalatyn ilýde bir ǵana kezdesetin, arnaıy tapsyryspen jasalatyn gaýhar saqına, syrǵalardy taǵýǵa yntyǵyp, soǵan qol jetkizýdi maqsat etip qoıady. Jáne ony bir saltanatty basqosýda ǵana taǵady, ekin­shi márte qaıta paıdalaný olar úshin uıat sharýa. О́zgeler baıqap qalsa, tipti masqara. Bir toıǵa arnap tiktirgen qymbat kóılekti ekinshi márte kııý degen atymen bolmaıdy. Alaıda ol bıkesh­ter mundaı óreskeldikke jol bere qoımaıtyn. Qarap otyrsa, mundaǵy myqtylardyń úıindegi sylqymdardyń arasynda esirgenderi de, kesirlenip toıynǵandary barshylyq eken. Birde Saırash ortalyq kóshelerdiń birindegi dúken mańynda jupyny kıimdi bir áıeldiń bar daýysymen baqyryp, “endi qaıttym, balalarym ash qalatyn boldy-aý, bar aqshamnan aıyrylyp masqara boldym ǵoı” dep jany shyǵyp shyryldap turǵanyn kórdi de, qasyna kelip mán-jaıdy surady. Sóıtse, álgi miskin eki myń teńgesin túsirip alyp, qatty qınalyp tur eken. Sodan ony kóligine otyrǵyzyp, úıine apardy da, jıyrma myń teńgeni qolyna ustatyp, balalarǵa arnalǵan qystyq kıimder men aıaq kıimderdi dáý sómkege salyp, oǵan qosa biraz taǵamdardy ekinshi sómkege toltyryp, júrgizýshisi arqyly úıine aparyp salýdy tapsyrdy. Álgi áıel qaıta-qaıta alǵysyn jaýdyryp, úıine qaıtqan. Sóıtse, onyń turatyn jeri oı-shuqyry mol, qalanyń shetindegi 15 shaqyrym jerdegi saıajaı ishindegi qurqyltaıdyń uıasyndaı kúrkede eken. Júrgizýshi jolda batpaqqa tyǵylyp, eki saǵat júrip, álgi áıeldi meken-turaǵyna ázer jetkizipti. Sonymen, Saırash sheteldegi demalystan oralǵan soń múlde ózgerdi. Sabyrly, sal­qynqandy, salıqaly keıipke túsken. Ony ózi qatarlas qurby kelinshekter de baıqaıdy. Sóılese sózdiń máıegin aǵytatyn, ózgelerdi uıytyp áketetin, jurtty qasyna úıirip alatyn qasıeti bar Saırash birde qurbylarynyń basyn qosyp, ómir týraly tolǵamdaryn ortaǵa saldy. Sanatorııde bolǵan jáıtti eske aldy. Denniń saýlyǵynan, balalardyń amandyǵynan asqan baqyt, baılyq joq ekenine ózgelerdiń kózin jetkizdi. Qazir ózi sekildi jaǵdaıy jaqsy, kúı-qýaty myqty sol kelinshekterdiń birazy talaı adamǵa hal-qaderinshe qolushyn berip, qınalǵandarǵa kómektese bastaǵan. Solardyń biri shahardaǵy balalar úıiniń birin qaramaǵyna alyp, aı saıyn qarjylaı kómek kórsetip otyrady. Azyqpen kómektesý óz aldyna, alpys balaǵa kıim áperip turýdy mindetine alǵan. Al endi bir kelinshek mektep bitirgen jetim balanyń bireýin qolyna alyp, oqytyp tárbıelep, muntazdaı etip kıindiredi. Oǵan aǵylshyn tilin úıretip, demeýshilik kórsetip, osy kúzde Eýropaǵa oqýǵa jibergeni bar. Saırashtyń taǵy bir aqsúıek qurbysy Germanııadan kelip bala asyrap almaq bolǵan sheteldik azamattyń jolyn kesip, tiliniń múkisi bar bozbalany defektolog dárigerge emdetip, qatarǵa qosyp saýabyn aldy. Aıta berse bul Saırashtyń jáne onyń qurbylarynyń istegen kóp jaqsylyqtarynyń biri ǵana. Jalǵyz ol ǵana ma eken, táýbaǵa kelip, kómek qolyn sozyp, qaıyrymdylyq kórsetip júrgen. О́tken jyly Almaty kósheleriniń birindegi dúńgirshekte shıetteı balalarymen gazet satyp eki jyl turǵan áıelge Aqsaıdan eki bólmeli páter alyp bergen, ózi belgisiz bolyp qalǵan azamat týraly aqparat quraldary aıtty da. Ondaı jaqsylyǵyn jarııalamaıtyn, al shynymen kómek qajet etetinderge qolushyn beretinder sırek te bolsa kezdesedi ǵoı. ... Bul kúnde Saırash keıbir laýazymdy qyzmetkerlerdiń kelinshekteriniń basyn qosyp, ımandylyq uıymyn quryp alǵan. Olar da Saırashtyń aıtqanyn qalt jibermeıdi. Bar dúnıelerin taratyp jibermese de, sabalaryna túsip, asyp-tasqan ádetterinen arylyp, osy tirlikterine shúkirshilik jasap, dúnıege qyzyǵýshylyq, kórseqyzarlyq sekildi jaǵymsyz áreketterden edáýir tıylǵan. Qansha degenmen, oqyǵan, toqyǵany bar, zııaly qaýym ortasynan ǵoı, kóbiniń túsinigi mol...

Saıasat BEIISBAI, jýrnalıst.