Onyń aıtýynsha, jańa joba azamattardan, saıası partııalardan, qoǵamdyq uıymdar men sarapshylardan túsken usynystardy uzaq ári ashyq talqylaý arqyly qalyptasty. Eki myńnan astam usynys qaralyp, júıelendi. Osy úderistiń ózi Konstıtýsııanyń tek memlekettik ınstıtýttardyń emes, búkil qoǵamnyń ortaq kelisimi ekendigin aıqyn kórsetedi.
«Bul reforma Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń bir palataly Parlament qurý jónindegi bastamasynan bastaý aldy. 2025 jylǵy 8 qyrkúıektegi Joldaýynda Prezıdent saıası júıeni keshendi jańǵyrtý qajettigin atap ótip, bul qadamdy jasandy ıntellekt dáýirindegi áleýmettik-ekonomıkalyq serpinmen tikeleı baılanystyrdy», dep eske saldy professor.
Bastapqyda Konstıtýsııanyń shamamen 40 babyna ózgeris engizý josparlanǵanymen, talqylaý barysynda ózgeristerdiń aýqymy áldeqaıda keń ekeni anyqtaldy. Nátıjesinde Konstıtýsııa mátininiń 84 paıyzyn qamtıtyn, 77 bapqa qatysty túzetýler usynylyp, is júzinde jańa Konstıtýsııa jobasyn ázirleý qajettiligi týyndady.
«Jańa Konstıtýsııa jobasynyń eń mańyzdy maǵynalyq ózegi – adamǵa baǵdarlanǵan memleket tujyrymdamasy. Adam quqyqtary men bostandyqtary alǵash ret Konstıtýsııanyń Preambýlasynda memlekettiń negizgi basymdyǵy retinde jarııalanyp otyr. Bul deklaratıvti formýla emes, búkil Konstıtýsııanyń mazmunyn aıqyndaıtyn qundylyqtyq baǵdar. Birlik pen yntymaqtastyq, ultaralyq jáne dinaralyq kelisim memlekettiliktiń irgetasy retinde bekitiledi. Egemendik, táýelsizdik, ýnıtarlyq sıpat pen aýmaqtyq tutastyq ózgermeıtin qundylyqtar qataryna jatqyzylǵan», dep jazdy ol.
Joba mátininde Ádilettilik, Zań men Tártip, tabıǵatqa jaýapkershilikpen qaraý sııaqty qaǵıdattardyń Konstıtýsııa deńgeıinde bekitilýi erekshe mánge ıe. Bul normalar quqyqtyq memleket uǵymyn tek ınstıtýsıonaldyq qurylym retinde emes, qoǵamnyń kúndelikti ómirin retteıtin qundylyqtar júıesi retinde qarastyrýǵa múmkindik beredi.
«Konstıtýsııanyń jańa mátininde bilim, ǵylym, mádenıet pen ınnovasııa memlekettiń basty damý baǵyty retinde aıqyndalǵan. Bul – Qazaqstannyń bolashaǵy adamı kapıtalmen aıqyndalatynyn quqyqtyq deńgeıde moıyndaý. Sonymen qatar, sıfrlandyrýǵa baılanysty azamattardyń quqyqtaryn sıfrlyq ortada qorǵaý jónindegi normanyń engizilýi – zamanaýı quqyqtyq oılaýdyń aıqyn kórinisi. Jeke ómirge qol suqpaýshylyq, derbes derekterdi qorǵaý máseleleri endi tek salalyq zańdarmen emes, tikeleı Konstıtýsııamen kepildenedi», deıdi ol.
Onyń aıtýynsha, ınstıtýsıonaldyq turǵydan alǵanda, eń iri jańalyq – 145 depýtattan turatyn bir palataly Parlament – Quryltaıdyń qurylýy. Ol proporsıonaldy saılaý júıesi arqyly jasaqtalyp, depýtattardyń ókilettik merzimi bes jyl bolyp belgilenedi. Bul model saıası partııalardyń ınstıtýsıonaldyq jaýapkershiligin arttyrýǵa, kadrlyq saıasatty jetildirýge jáne ókildi bıliktiń sapasyn kóterýge baǵyttalǵan.
Sonymen qatar, Qazaqstan Halyq Keńesi atty jańa jalpyulttyq dıalog alańy engiziledi. Ol zań shyǵarý bastamasy quqyǵyna ıe joǵarǵy konsýltatıvtik organ retinde qoǵam men memleket arasyndaǵy baılanysty nyǵaıtýǵa qyzmet etedi. Bul organ Qazaqstan halqy Assambleıasy men Ulttyq quryltaıdyń strategııalyq fýnksııalaryn logıkalyq túrde jalǵastyrady.
Jobada Vıse-prezıdent ınstıtýtynyń engizilýi de erekshe nazar aýdartady. Bul laýazym memlekettiń ishki jáne syrtqy qoǵamdyq-saıası, ǵylymı jáne mádenı baılanystaryn damytýda Prezıdenttiń atynan ókildik etetin mańyzdy býynǵa aınalady.
Quqyqtyq kepildikterdi kúsheıtý turǵysynan alǵanda, advokatýra týraly arnaıy baptyń Konstıtýsııada alǵash ret bekitilýi, zııatkerlik menshik quqyǵyn qorǵaý, kinásizdik prezýmpsııasyn naqtylaý, «Mıranda erejesiniń» engizilýi – azamattardyń quqyqtyq qorǵalý deńgeıin sapaly túrde arttyrady. Sonymen qatar, azamattardyń jaǵdaıyn nasharlatatyn zańdarǵa keri kúsh berýge tyıym salý qaǵıdaty naqty ári júıeli túrde bekitilgen.
«Jalpy alǵanda, jańa Konstıtýsııa jobasy Qazaqstannyń tarıhı damýyna, qazirgi memlekettik qurylymyna jáne halyqaralyq bedeline qurmetpen qaraı otyryp, bolashaqqa baǵyttalǵan quqyqtyq model usynady. Bul qujatta memlekettiń strategııalyq maqsaty, azamattyń qadir-qasıeti jáne qoǵamnyń uzaq merzimdi múddeleri ózara úılesim tapqan», dedi Janar Amanjanqyzy.
