Juldyzy janǵan bala

Fortepıanony ıtalııalyq Krıstoforı 1709 jyly oılap tapqanda, búkil Eýropa eli barokko stılinen klassısızmge kóship jatqan tus edi. Bul aspapty sodan sál keıinirek nemis Shreter men fransýz Jan Marıýs ta jasady. Árıne bastapqy fortepıanolardyń (bul roıal, pıa­nı­no­lardyń jıyntyq ataýy) qurylysy óte qara­paıym edi. Ǵasyrlarmen birge damyp, kúr­de­le­nip, ádemilenip kele jatqan fortepıano tarıhy týraly kóp aıtýǵa bolady. Biraq bizdiń negizgi áńgimemiz bul emes. Fortepıano paıda bolǵan­nan bastap búkil Eýropa kompozıtorlary mýzy­ka­syn soǵan laıyqtap jaza bastady da, qazirge deıin osy aspap olar úshin asa bir qadirli ári sándi, oǵan qosa qun­dy múlik­ter­diń qatarynda tur. Iá, bir roıaldiń 5-8 myń AQSh dollary kóleminde, bir pıanınonyń 1-3 myń AQSh dollary kóleminde turatynyn aıtsaq ta sózimizge jetkilikti dálel bolmaq. Fortepıanoda oınaı bilý degenińiz – mýzy­ka­nyń bıigin baǵyndyrýmen para-par. Klassısızm, romantızm dáýirlerinde, tipti keshegi HIH ǵasyrǵa deıin bul aspapta tek aqsúıek, dáýletti adamdardyń balalary oı­na­ǵany, Bah, Mosart, Shopen, Bethoven, Shýbert sııaqty saz áleminiń serkeleri negizgi mý­zy­kalaryn osy aspapqa arnap jazǵany da kóp nárseni ańǵartsa kerek. So­ny­men bizdiń aıtaıyn degenimiz – kúlli Eýro­pa áli kúnge tańdaıyn qaǵyp, tamsana tyńdaıtyn fortepıano úniniń bizdiń ultqa da jat emestigi, tipti eýropalyq deńgeıde oınaı alatyn sheber­lerdiń ózimizdiń aramyzda da bar ekendigi ja­ıynda edi. Osynyń aldynda ǵana Germanııa­nyń Gannover qalasynda on jyl bo­ıy bilim alyp, qazirgi kúni Eýropa sahna­la­ryn­da óner kórse­tip júrgen qazaqtyń talantty uldarynyń biri Danııar Esimhanov jaıynda gazetimizde habar shyqqan-tyn. Odan jýyrda ǵana Parıjden pıa­nısterdiń baıqaýynda bas júldemen oral­ǵan Ábdiahmet Orazbaqovtyń jetistigin shúıin­shileı jetkizdik. Endi sol qarǵadaı bala týraly keńirek áńgimeleýdi jón kórip otyrmyz. Ábdiahmet Orazbaqov elordadaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıteti óner mektebiniń 6-syny­byn­da oqıdy, ıaǵnı, on úsh jastaǵy jetkinshek. Biraq, mýzyka salasyndaǵy osy ýaqytqa deıingi jetistikteri kádimgideı aýyz toltyryp aıtýǵa jetkilikti. Máselen, Ábdiahmet Alma­ty­da ótken jas pıanısterdiń «Qazaqstan mıýzık forýmy» baıqaýynda, Aqtóbe qalasyn­da­ǵy «Klassıka-2008» baıqaýlarynda birinshi oryndy ıelense, Bishkekte uıymdastyrylǵan Shopen atyndaǵy baıqaýda úshinshi oryndy qanjyǵasyna baılaǵan. Al, Rımde ótken jas pıanısterdiń Mosart atyndaǵy halyqaralyq baıqaýynda bas júldege ıe boldy. Odan keıin jýyrda ǵana Parıjde ótken jas mýzykant­tar­dyń halyqaralyq «Jalyn» baıqaýynan bas júldemen oraldy. «Mýzyka áleminiń qyr-syryna endi ǵana qadam basqan, áli de bolsa buǵanasy bekip, býyny qatpaǵan jas bala úshin mundaı marapattar bas aınaldyrýy ábden múmkin ǵoı», – deımiz biz. Al, ustazy mádenıet qaıratkeri, dosent Dına Mámbetova: «Jas bala ataq-dańqtyń býyn qaıdan sezedi deısiz, ári-beriden soń biz bularǵa ataqty dep emes, bala dep qana qaraımyz, ári qaraı qalaı ósedi, qalaı qalyptasady bul múlde bólek áńgime», – degendi aıtty. Ábdiahmettiń qýanyshyna ortaqtasaıyq, ári ózimen sóıleseıik dep Qa­zaq ulttyq óner ýnıversıtetiniń janyn­daǵy óner mektebine barǵanymyzda aldy­myz­dan jas pıanıstiń ustazy Dına apaı men ákesi Qajymuqan aǵa shyqqan bolatyn. Sodan alǵashqy suraqtardy ustazyna jaý­dyr­ǵanbyz. Marqum Ázirbaıjan Mámbetov pen Ǵazıza Jubanova sııaqty óner tarlan­dary­nyń otbasynda dúnıege kelgen, besinshi synyptan bastap Máskeýde arnaıy mýzyk­a­lyq mektepte oqyp, odan P.I.Chaıkovskıı atyn­daǵy Máskeý konservatorııasyn fortepıano klasy boıynsha támamdaǵan Dına Mám­­betova osy kúni kóptegen ónerli jas­tar­dy baýlyp, to­ma­ǵasyn sypyryp otyrǵan táji­rıbeli ustaz. Onyń shákirtteriniń eshqaı­sy­sy da osal emes eken. Ustazdyń aı­týyn­sha, ózi tárbıelegen 50 shaqty jas pıanıster (ýnı­versıtettiń stýdentteri men óner mekt­ebiniń oqýshylary) ártúrli elderde laýreat atanǵan bolsa, sonyń 30-ǵa jýyǵy Gran P­rı jáne birinshi oryn ıelenipti. «Ábdia­h­met­ti úshinshi klastan bastap oqytyp kelemin. О́te elgezek, eńbekqor bala. Bázbireýler sekildi tek konkýrs kezinde emes, odan tys ýaqyt­tarda da kúnige sabaqtan soń pıanınoda 2-3 saǵat, keıde 5-6 saǵattap da­ıyn­dalady. Maǵan shákirtimniń sahnaǵa shyqqandaǵy ártistik qabileti, sahnany jan-tánimen súıe­ti­ni, eńbekqorlyǵy unaıdy. Jetistikterge de osy qasıetteri arqyly jetip júr dep oı­laımyn», – deıdi Dına Ázirbaı­jan­qyzy. Oǵan qosa ustazy Ábdiahmettiń osy kúnderi Shopen, Bah, Grıg, Mosart, Rahmanınov sekildi álemge áıgili kompozı­tor­lardyń tańdaýly týyndylaryn pıanınodo sheber oınaıtynyn aıtty. Al, ákesi Qajymuqan Orazbaqov ulynyń jetistigi tek ata-ana úshin emes, búkil qazaq halqy úshin maqtanysh ekenin aıtty. О́ıtkeni osyǵan deıin álemde ótetin halyqaralyq baıqaýlardan birde-bir qazaq balasy eki ret bas júldemen oralmapty. Ábdiahmet Rımde ótken baıqaýda 15 memleketten talapkerler qatysyp, solardyń arasynan top jarǵan bolsa, Parıjde ótken baıqaý balanyń aıbynyn odan saıyn asyrǵan. О́ıtkeni munda baq synaǵan 122 pıanıstiń 66-y balalar, 56-y jastar bolyp, jas mólsherleri boıynsha bes topqa bólinedi. Sol bes toptyń arasynan jalǵyz ǵana adamǵa Gran Prı taǵaıyndalǵanda, ártúrli memleketterden kelgen 30-dan asa qazylar alqasy biraýyzdan Orazbaqovty ataıdy. Nege deseńiz, munda talap óte kúshti bolǵan. Sahnaǵa bir-aq ret shyǵyp, 8 mınót óner kórsetý sharty qoıylady. Sonda Orazbaqov Grıgtiń «Iz karnavala» jáne Sergeı Slonımskııdiń «Mýlt­fılm s prıklıýchenııamı» atty shyǵar­ma­laryn oryndap, múmkin bol­ǵan 100 baldy túgel jınapty. Al, fransýz balasy 99 ball jınaǵan eken. Soǵan qosa Á.Orazbaqovqa shilde aıyna Zalsbýrg qalasyna joldama tabystalypty. Onda ol ataqty pıanıst, professor Kemerlıngten sheberlik shyńdaıdy. «Ulymnyń bul jetistigine ózim de qatty tolqy­dym. Onyń úıde saǵattap daıyndalatyny, bala bop aýlaǵa shyǵyp oınamaı­ty­ny tekke ketken joq. Biz otbasymyzben mýzy­kant­tar­­myz. О́zim de, joldasym Aınagúl Tinálıeva da Almatydaǵy Qurmanǵazy atyndaǵy konservatorııany bitirgenbiz. Men prıma-sher­ter, ol dombyra kla­syn támamdaǵan. Oqýdy bitire salysymen osynda fı­larmonııaǵa jumysqa qa­byldandyq, ıaǵnı, 1999 jyldan bastap byltyrǵa deıin sonda jumys istedik. Al, qazir beri Qazaq ulttyq óner ýnıversıtetinde oqy­tý­shymyz. Ábdiahmet bizdiń tuńǵysh balamyz. Odan keıingi Shuǵyla deıtin qyzymyz da fleıtada oınaıdy, osy óner mektebinde oqıdy. Úıde árqaısymyzdyń ózimizdiń aspa­bymyz bar jáne árqaısysymyz ózimizshe daıyndalamyz. Ábdiahmetke pıanınoǵa qaty­sa bastaǵannan Reseıge kóship bara jatqan orys aqsaqalynyń «Semerman» degen pıa­nınosyn satyp ápergenbiz» – deıdi ákesi. Joǵaryda jas órenniń eki halyqaralyq baıqaýdan bas júldemen oralǵanyn aıttyq. Onyń birinshisinde, ıaǵnı, Rımge saparynda Qazaq ulttyq óner ýnıversıtetiniń rektory Aıman Musaqojaeva balanyń jol shyǵynyn kóteripti. Bul saparda tikeleı otbasyna sal­maq túsken. Al, ekinshi saparda balanyń da, ony ertip aparatyn anasynyń da jol shy­ǵy­nyn, jatyn ornyn, tamaǵyn túgeldeı Máde­nıet mınıstri Muhtar Qul-Muhammedtiń qol­daýymen «Qazaq áýenderi» aksıonerlik qoǵa­my moınyna alǵan. Árıne, shet memleketke baryp halyq­ara­­lyq úlken baıqaýda baq synaý úshin qarjy­nyń molynan kerektigi qazirgi tańda ashyq ta­qy­ryp. Munda ushaq bıletiniń baǵasynyń ózi qa­ra­paıym ustazdar otbasy­nyń bıýdjetin opy­ryp ketetini jasy­ryn emes. Sondyqtan ákesi ba­lasynyń jetistigi úshin aldymen ony oqy­typ, tárbıelep jatqan ustazyna, Qazaq ulttyq óner ýnıversıtetine, sosyn demeýshilik kórset­ken azamat­tarǵa al­ǵys aıtatynyn jetkizdi. «Adamnyń kúni adammen», demekshi, daryndy qazaq bala­synyń bolashaǵy úshin qamqorlyq qolyn soz­ǵan azamattardy da óner qudyreti tamsantqan bolar? Al, biz qarǵadaı ǵana bala bolashaqta úl­ken sahnalardan budan da jıi kórinip, qazaq halqynyń atyn shyǵarsa dep ózine sonsha úl­ken senim artyp otyrǵan adam­dardyń úmitin aqtasa deımiz. Aıgúl SEIILOVA, Astana.