Qazaqstanda sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres memlekettik saıasattyń negizgi basymdyqtarynyń biri retinde belgilenip otyr. Osyǵan baılanysty elimizde qoǵamdaǵy jemqorlyqty joıýǵa baǵyttalǵan júıeli jumystar júrgizilýde.
Memleket basshysy N.Á.Nazarbaevtyń osy máseleni únemi nazarynda ustaýynyń, onyń saıası jigeri men naqty tapsyrmalarynyń nátıjesinde Qazaqstanda búgingi kúni sybaılas jemqorlyqpen kúres birshama jetistikterge alyp keldi. Jambyl oblysyndaǵy tártiptik keńestiń hatshylyǵy ótken jyly oblys memlekettik organdarynda 225 tekserý júrgizip zań buzýshylyqtyń 250 oqıǵasyn anyqtady. Tártiptik keńes otyrystarynda 175 tártiptik is qaralyp, nátıjesinde 173 qyzmetker tártiptik jaýapkershilikke tartyldy. Bul 173 qyzmetkerdiń 14-i – saıası memlekettik qyzmetker, 158-i ákimshilik memlekettik qyzmetker bolsa, bireýi orta mektep dırektory. Jazaǵa tartylǵandardyń qatarynda oblystyq deńgeıdegi memlekettik organdardyń – 3, aýdandyq deńgeıdegi 18 basshysy bar. Sondaı-aq, oblystyq deńgeıdegi memlekettik organ basshylarynyń 3 orynbasary, aýdan ákimderiniń 3 orynbasary jáne aýyldyq okrýg ákiminiń orynbasary jazaǵa tartylǵan. Jalpy jazaǵa tartylǵandardyń 6-ýy qyzmetterinen bosatylsa, 7-ýine qyzmetine tolyq sáıkes emestigi jóninde eskertý jasalyp, 7-ýine qatań sógis, 71-ýine sógis, 82-sine eskertý berildi. Jemqorlyqpen kúreske qaramastan alaqol sheneýnikterdiń sany azaıar emes. О́tken jyly tártiptik keńes jemqorlyqqa jaǵdaı týǵyzatyn quqyq buzýshylyqtarǵa jol bergen 31 memlekettik qyzmetshiniń isin qarap, olarǵa tıisti jazalaryn usyndy. Júrgizilgen taldaýlar kórsetkendeı, sybaılas jemqorlyq belgileri negizinen halyqqa qyzmet kórsetetin memlekettik qurylymdarda kóp baıqalady. Atap aıtsaq, ruqsat berýshi, lısenzııa, kvota, jer berýshi, memlekettik menshikti jekeshelendirýshi organdarda sybaılas jemqorlyqtyń deńgeıi joǵary. Olardyń oryn alýyna kóp jaǵdaıda qoǵamnyń tarapynan baqylaýdyń tómendigi jáne memlekettik qyzmetshilerdiń tómen moraldyq deńgeıi sebep bolýda. Bul jaǵymsyz qubylysty tek jazalaý arqyly joıý múmkin emes. Onyń tabıǵatyna úńiler bolsaq, birinshi kezekte qyzmetti zańsyz paıda tabý kózine aınaldyrý jatady. Bul adamnyń memlekettik qyzmetke turýdaǵy basty maqsaty dep aıtsaq qatelespeımiz. Qazirgi zańnama talaptary qansha qatal jáne qyzmetke taǵaıyndalýdyń jarııalylyq jáne básekelestik joldaryn belgilegen desek te qalyptasqan jaǵdaı kerisinshe áser qaldyrady. Memlekettik qyzmetke ornalasý formaldi túrde jáne belgili bir úmitkerdi qabyldaý úshin uıymdastyrylady. Jemqorlyqtyń basy osydan bastalǵan soń ol qyzmetke ornalasqan mamannyń nemen aınalysatyny belgili. Jemqorlyqqa jaǵdaı týǵyzatyn taǵy bir jaı – memlekettik qyzmetke kezdeısoq adamdardyń kelýi bolyp tabylady. Biz qyzmet barysynda kóptegen laýazymdy tulǵalardyń kásibı daıarlyǵynyń tómendigin jáne quqyqtyq saýatsyzdyǵyn baıqaımyz. Testileý nátıjeleri de osyny aıǵaqtaıdy. О́tken jyly attestasııalanǵan 1252 qyzmetkerdiń 394-i (30%) testileý baǵdarlamasyn tapsyra almady. Bul memlekettik qyzmette keminde úsh jyl istegen adamdardyń quqyqtyq saýattylyq deńgeıi. Demek, memlekettik qyzmetshilerdiń úshten biri respýblıkamyzdyń negizgi zańdarynan quralǵan qarapaıym suraqtaryna jaýap bere almaǵan. Taraz qalasynyń jergilikti organdaryn tekserý kezinde 43 zań buzýshylyq, Baızaq aýdanynda 37 zań buzýshylyq, Jýaly aýdanynda 11 zań buzýshylyq anyqtalyp, onyń ishinde 2 qyzmetkerdiń sybaılas jemqorlyq quqyq buzýshylyǵy, T. Rysqulov aýdanynda 15 zań buzýshylyq anyqtaldy. Oblystyq ádilet departamentiniń jáne onyń aýdandyq bólimsheleriniń 25 memlekettik qyzmetkerin tártiptik jaýapkershilikke tartý týraly usynys engizildi. Olardyń biri — kadr qyzmetiniń qyzmetkerine óz quzyryndaǵy máselelerdi sheshýdiń zańda belgilengen tártipterin birneshe ret buzý arqyly jemqorlyqqa jaǵdaı týǵyzatyn quqyq buzýshylyqqa barǵany úshin tártiptik jaza berildi. Sonymen qatar, Baızaq aýdandyq ádilet basqarmasynyń jetekshi mamany ózine júktelgen mindetterdi tıisinshe atqarmaǵany úshin qyzmetinen bosatylsa, 3 qyzmetkerge atqaryp otyrǵan laýazymdaryna saı emestigi jóninde eskertý jasaldy. Densaýlyq saqtaý basqarmasynda da tártip saqtala bermeıdi. Onyń 5 qyzmetkeri ózderiniń qyzmettik mindetterin tıisinshe atqarmaǵandary úshin tártiptik jaýapkershilikke tartyldy. Sondaı-aq, densaýlyq saqtaý sýbektileriniń 85 paıyzynda elimizdiń zańdylyqtarynda qarastyrylǵan medısınalyq jáne arnaıy qural-jabdyqtarmen, kıimdermen jabdyqtaý jaıy talapqa saı kelmegeni anyqtaldy. Oblys boıynsha ekonomıkalyq jáne sybaılas jemqorlyq qylmystarymen kúres jónindegi departamenttiń málimetteri boıynsha ótken jyly oblys densaýlyq saqtaý salasynda osy sıpattaǵy birqatar qylmystar anyqtalyp, olar boıynsha 8 qylmystyq is qozǵalǵan. Al oblystyq ishki ister departamentinde ótken jyldyń on aıynda densaýlyq saqtaý salasynda zań buzýshylyqtyń 12 oqıǵasy tirkelgen. Olardyń 4-eýi boıynsha qylmystyq is qozǵalyp, 2-ýi aıyptaý qorytyndylarymen sotqa joldansa, 6 oqıǵa boıynsha qylmys quramy bolmaǵandyqtan, qylmystyq is qozǵaýdan bas tartý týraly sheshim qabyldanǵan. Jalpy, oblys ákimdiginiń densaýlyq saqtaý basqarmasynyń memlekettik tártipti jáne tıisti zańdylyqtardy saqtaý, azamattardyń densaýlyǵyn qorǵaý jónindegi jumysy jetkiliksiz dep tanylyp otyr. Bul týraly aqparat agenttikke jáne oblys ákimine joldandy. О́tken jyly oblystyń prokýratýra organdary tarapynan 20 usynys engizilip, tártiptik jaýapkershilikke 26 adamnyń tartylýy, 7 ákimshilik is qozǵalýy, qarjy polısııasy organdaryna 5 is joldanyp, olar boıynsha emdeý mekemeleriniń basshylaryna qatysty 2 qylmystyq istiń qozǵalýy da tártiptiń tómendigin kórsetedi. Jýaly aýdandyq prokýratýrasynan Jýaly aýdandyq ákimdiginiń aýyl sharýashylyǵy bóliminiń qyzmetine aýyl sharýashylyǵy taýarlaryn óndirýshilerge kóktemgi dala jáne egin oraǵy jumystaryn júrgizýge bólingen bıýdjet qarajatyn jumsaýdyń zańdylyǵy máselesi boıynsha júrgizilgen tekserý barysynda anyqtalǵan zań buzýshylyqtardy joıý jóninde usynys jáne Ulttyq qaýipsizdik komıtetiniń oblys boıynsha departamentiniń osy mazmundaǵy aqparaty kelip tústi. Bul qujattardy saralaý barysynda Jýaly aýdanyndaǵy vedomstvoaralyq komıssııanyń laýazym ıeleriniń tikeleı qoldaýymen “Dáýlet” sharýa qojalyǵy aýyl sharýashylyǵy ónimderin óndirýge sýbsıdııany zańsyz alyp, memleketke 220 myń teńge zııan keltirgeni, sondaı-aq “Dosbol” sharýa qojalyǵyna 264 myń teńge sýbsıdııa zańsyz qosymsha tólengeni anyqtaldy. Osy quqyq buzýshylyqtary úshin vedomstvoaralyq komıssııa músheleri — aýdan ákiminiń orynbasary A.Úrkimbaev, aýdandyq aýyl sharýashylyǵy bóliminiń bastyǵy R.Kýnıazov, aýdandyq jer qatynastary bóliminiń bastyǵy J.Bekmurzaev, aýdan ákimdiginiń aýyl sharýashylyǵy bóliminiń sektor meńgerýshisi Sh.Momynqulov, Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi agroónerkásip kesheni memlekettik ınspeksııa komıtetiniń aýdandyq aýmaqtyq ınspeksııa bastyǵynyń orynbasary R. Jaqsylyqov, aýdandyq statıstıka bóliminiń jetekshi mamany B.Sypataev tártiptik jaýapkershilikke tartyldy. Al, Qyzylaryq aýyldyq okrýginiń ákimi Á.Sábdenbaev pen Qarasaz aýyldyq okrýginiń ákimi N.Omarov jemqorlyqqa jaǵdaı týǵyzatyn quqyq buzýshylyqtarǵa qaıtalap barǵany úshin qyzmetterinen bosatyldy. Bul qyzmetkerlerdiń bizdiń tarapymyzdan qaıtalap usynys engizgennen keıin qyzmetterinen bosatylǵanyn aıta ketken jón. Adamnyń quqy men bostandyǵyn qorǵaý salasyndaǵy qyzmettiń pármendiligi máselesi oblystyq aýmaqtyq basqarma men tártiptik keńestiń jumysyndaǵy basym baǵyt bolyp qalýda. Sybaılas jemqorlyq sıpatyndaǵy quqyq buzýshylyq kórinisteriniń jolyn kesý maqsatynda ótken jyly 181 semınar-keńes ótkizildi. Atap aıtqanda, qarasha aıynda bizdiń basqarma oblys ákimdiginiń tilderdi damytý basqarmasymen birlesip, “Memlekettik qyzmetke — memlekettik tilmen” taqyrybynda dóńgelek ústel ótkizse, jeltoqsan aıynda tártiptik keńestiń bastamasymen oblystyq ákimdikpen, “Nur Otan” HDP oblystyq fılıalymen, oblys prokýratýrasymen, UQK oblys boıynsha departamentimen, qarjy polısııasymen jáne Taraz memlekettik ýnıversıtetimen birlesip “Jastar jemqorlyqqa qarsy” atty dóńgelek ústel sharasy ótkizildi. Qazirgi tańda oblysymyzda 426 memlekettik organ jumys isteıdi. 2009 jyldyń 1 qańtaryndaǵy málimettermen salystyrǵanda ákimshilik memlekettik laýazymdardyń shtattyq sany 193 birlikke qysqarǵan. Is júzinde ákimshilik memlekettik qyzmetkerlerdiń sany 4986 birlikti, saıası memlekettik qyzmetkerler sany 158 birlikti qurap otyr. Oblystaǵy saıası qyzmetkerlerdiń 3,8 paıyzy, ákimshilik memlekettik qyzmetkerlerdiń 49 paıyzy – áıelder. Oblys boıynsha memlekettik qyzmette 25 ulttyń ókilderi jumys isteıtin bolsa, olardyń 93 paıyzy (4782 qyzmetker) — qazaqtar, 3,3 paıyzy (171 qyzmetker) — orystar, 3,7 paıyzy (191 qyzmetker) — ózge ult ókilderi. Bir aıta keterligi, oblysta ulty qazaq memlekettik qyzmetshilerdiń sany basym bolǵanyna qaramastan, keıbir memlekettik organdar áli kúnge is júrgizýde resmı tilge kóp moıyn burýda. Agenttik aldaǵy ýaqytta memlekettik qyzmet personalyn irikteý, baǵalaý jáne damytý júıesin jetildirý, memlekettik qyzmetti negizdeý júıesi men memlekettik qyzmettegi etıkalyq normalardyń jemqorlyqqa qarsy baǵytyn kúsheıtý, memlekettik qyzmetter kórsetýdiń sapasy men qoljetimdiligin arttyrý syndy baǵyttar boıynsha jumystar júrgizýdi josparlap otyr. Ázimhan SATYBALDIN, Memlekettik qyzmet isteri jónindegi agenttiginiń Jambyl oblysy boıynsha basqarma bastyǵy — tártiptik keńestiń tóraǵasy.