Murat AHMADIEV: “MEN ShÁKEN AIMANOVTYŃ О́KIL BALASYMYN”

Shyǵystyń án bederin erekshe sazben kestelegen “Dos-Muqasan”, “Iаlla”, “Aıgúl” ansamblderiniń ataǵyna qanyq jurt bul sanatqa “Iаshlyk” ansamblin esh qymsynbaı qosaryna ımanymyz kámil. Jetpisinshi jyldardyń sońǵy kezeńin olarsyz elestetý múmkin emes edi. Olar mýzyka mádenıetine ǵajaıyp qubylys retinde qosylyp, maqamy tátti áýezge ulasty. Birimen biri jarysa dúnıege kelgen ónerdiń janartaýlary shyrqaǵan jyrlar jastyq pen mahabbattyń shattyq únine aınalyp, jarasymdy jalǵasyp jatsa da árqaısynan tógiler shýaq pen quıylar qýat bólek, birinikin ekinshisi múlde qaıtalaı almastaı sırek jaýharlar ispetti áser qaldyrdy. Sol jan terbeter úlbiregen únderge tamsanyp, talaı urpaq qııal qyranyn Alataýdyń asqaq shyńdarynan árige asyryp, maqsat-muratyna talpynǵan eken. Ǵashyq júrekter ǵajaıyp baqtarda japyraqtaı sybdyr qaǵysypty. Talaı taǵdyrdy taý etegin tamyljytqan ýyz sezimder tabystyrypty. Ár kezeń yrǵaǵynan sol ýaqyttyń tynys-tirshiligi men bolmys boıaýy kórinetini aqıqat. Shynaıy shyrqalǵan jyrlar móldir bulaq sekildi sanaǵa únemi tunyq sezim sebelep turady. Kirshiksiz áýenmen sýsyndaǵan jastar janary da osynaý tylsym qudiretpen úndes edi. Kóbimizdiń jadymyzda esimi “Iаshlyk” ansambliniń belgili ánshisi bolyp saqtalǵan Murat Ahmadıev óneriniń sondaı sansyz juldyzdar sanatynda ekenin búgin taǵy bir márte oıymyzǵa oraltýǵa týra kelip otyr. Mine, qolymyzda Sháken Aımanovtyń ókil balasy atanǵan Murat Ahmadıevtiń Abaı Eskendirovpen birge jaqynda “Qazyǵurt” baspasynan jaryq kórgen “Qońsy qonǵan qońyr el” atty kitaby. Muqabasy tartymdy eken. Paraqtaı bas­taǵan­nan saǵynysh sandyǵyna kez bolǵan­daı, ishinen buryn qulaǵymyz shalmaǵan nebir qyzyq oqıǵalardy bas almaı oqýǵa týra kelgen. Jurtqa áýeli ónerimen tanyl­ǵan azamattyń bar syryn osy kitap alaqan­daǵydaı jaıa salǵan tárizdi. Aımanovtyń úıinde 3-4 jyl birge turǵany, “Atameken” fılmine qalaı túskeni, Elýbaı О́mirzaqov­pen birge biri atasy, endi biri nemeresi bolyp fılmde qatar oınaǵany, Qytaıdyń uly kósemi Mao Sze Dýnnyń ony osydan elý bir jyl buryn qolyna alyp, basynan asyra kótergeni týraly áńgimelerdi oqyǵan sátte estelik sońynan eriksiz erip otyrasyz. Qazaqstan halqy Assambleıasyn­­daǵy, Parlament Májilisiniń depýtaty bolyp saılanǵannan bergi atqarǵan qyrýar isteri jetkilikti qamtylypty. О́ner ıesiniń búkil ómir joly osy kitapta bastan-aıaq múltiksiz baıandalyp qoıypty. Qaıtalaýǵa qarsymyz. Endi ne jazbaqpyz degen oı keldi. Kitaptan oqyǵan qyzyqty jáıtterdi ysyra turyp, onyń ózimen áńgimeleskendi jón kórdik. – Murat Abdýreımuly, ómirdiń de, ónerdiń de biraz belesinen óttińiz. Aqsaqaldyq jasqa jettińiz. Osy jasta adamnyń qandaı kúı keshetinin ózińizshe qalaı paıymdar edińiz? – Buryn 60 jasqa kelgen adamdy ózim kádimgideı búkil el ardaq tutqan aqsaqal beınesinde qabyldaıtynmyn, ol ótken ómirdiń kóp bóligine uqsaıtyn, oǵan deıin áli bizge kóp asýdan ótýge týra keletindeı túıile­tin. Sóıtsek, ol qol sozym jerde ǵana turǵan beles eken ǵoı. Biraq men ózimniń kóńil-kúıimdi oǵan qaraǵanda áldeqaıda sergek, sol baıaǵy “Iаshlyk” jyr­laǵan jasyl qyrattarda kúni búginge deıin janym shalqyp, án baǵyn keship júrgendeı sezinemin. Meniń janym múlde qartaımaǵan sııaqty. Árıne, tolysý, ósý, kemeldený tur­ǵy­synan kelsek, bastan keshken taǵdyrym jaıynda úzbeı kóp áńgime aıtyp berýime bolady. Adamnyń aqyl-oıy, parasat-parqy týraly bir kezdergi balań baılamdarym búgin­­de bútindeı basqa tujy­rym­darmen turaq­talyp, adamı qundylyq­tarǵa degen kózqarasym bastapqy kezde túıgen keıbir oılarymnan tereń arnaǵa buryla túskenin aıqyn sezinemin. Oqyrman­nyń qolyndaǵy myna kitapta biraz másele­niń basyn azdap shalyp ta ótken sııaqty­­myn. Biraq bul me­niń taǵdyryma erek­she áser etip, ónerime dań­ǵyl jol ashyp ber­gen, qazaqtyń nebir maıtalman tulǵalarymen qoıan-qoltyq ara­lasýyma sebepshi bolǵan abzal aǵanyń arýa­ǵy­na taǵzymym deńgeıin­degi dúnıe bolǵan­dyqtan, ómirdiń ózge órnekterin oǵan qosqan joqpyn. Janyma maza bermeı, sanam­dy sabalaǵan sansyz oılar lyqsyp kúnderdiń bir kúninde ózi-aq jaryp shy­ǵary­na kámil senemin. Ol dál qazir otyra qalǵanda áp-sátte bite salatyn ońaı sharýa emes. – О́nerli otbasy týraly aıtarda “Balapan uıada ne kórse, ushqanda sony iledi” degen qanatty qaǵıda jıi eske oralady. Sizdiń ónerińizdiń tamyry da tereńde jatqanyn, ata-anańyzdan bastaý alatynyn jurtshylyq jaqsy biledi. Jáne ol baq bireýińizdiń ǵana basyńyzǵa qonyp qoımaı, otbasyndaǵy tórteýińizge túgel tıesili bolǵany únemi qyzyqtyrady. – Iá, otbasyndaǵy tórteýmiz de óner jolyn tańdadyq. Inim Polat, qaryndas­tarym Arzykúl men Gúlbahar el-jurttyń yqylasyna bólengen áziz jandar. “Nelikten bárińiz bul joldy tańdadyńyzdar?” dep suraq qoıýdyń ózi maǵan bir túrli qısynsyz estiledi. Kózimdi tyrnap ashqaly beri ómirde kórip kele jatqanym sahna bolsa, balań sezim sol sıqyrly únge qulaǵyn tospaı, qııalyn osy bıiktiń zańǵarynda qalyqtat­paı qalýy múmkin be? Úıimizge kelip-ketip júrgen ártisterdiń birinen án, endi birinen bı úırenip, kishkentaı kezimizde bireý-mireý: “Keleshekte kim bola­syń?” dep qapelimde suraı qalsa, áke-sheshe­miz aldyn-ala ádeıi eskertip qoıǵandaı bárimiz birdeı: “Eseı­gen­de ártis bolamyz” deý­shi edik-aý. Rasymen, birimiz akter, ekinshimiz mýzykant, ánshi bolyp, ómirimiz bútin­deı ónerge arnalǵanyn búginde maq­tanysh sezimmen aıtamyn. 2007 jylǵa deıin tapjylmaı osy salaǵa qyzmet ettim. Ándi on tórt jasymnan bastap aıttym. Qazaqstan telearnasy sol jyldary óziniń alǵashqy konserttik baǵdarlamasynan fılm daıyn­daǵany esimde. Osy qor arqyly keıin meniń únim álemniń birtalaı elderine tarady. Jurt meni “Qazaqstandyq Robertıno Lorretı” dep atap ketti. Lázıza Aımasheva esimdi dıktor apamyz boldy. Sol kisiniń ózi bul fılmdi sonaý Amerıka, Kanada sııaqty shalǵaıdaǵy memleketterdiń jurtshylyǵy tańdana tama­sha­­­laǵa­nyn qýana aıtyp kelgenin umyt­paı­myn. Sodan keıin ile-shala mektepte oqyp júrgenimde eki fılmge tústim. Onyń biri – V.Kýroch­­kın­niń “O chem molchala Taıga” fılmin­de hakas balasy Aleshanyń rólin somdasam, ekinshisi Sháken Aımanovtyń “Atameken” fılminde sahna óneriniń sańlaǵy Elýbaı О́mirzaqov oınaǵan shaldyń nemeresi Baıannyń beınesin bederledim. Bul meniń ómirimdegi eń bir umy­tyl­mas kezeń boldy. Osy fılm arqyly kóp adammen tanystym. Elýbaı О́mirzaqovpen bir jyl boıy fılmge túsý baqytyna ıe bolǵan adammyn. Qazaq­stan­nyń halyq ártisi Iýrıı Pomeransevpen óner soqpaǵynda jolymyz toǵysty. Fılm avtory, kórnekti aqyn Oljas Súleımenov­pen sonda tanysqanym óz aldyna bir hıkaıa. Onyń mýzykasyn jazǵan kompozıtor, halyq ártisi Erkeǵalı Rah­madıev aǵamyzben tanystym. Qysqasy, bir týyndy arqyly attary ańyzdaı ónerdiń nebir aıtýly ókil­derimen qaýyshý qýany­shyn ómirdegi eshqandaı qyzyqqa aıyrbas­tamaımyn. Sháken aǵam meni ata-anamnan ózi surap alyp ketken bolatyn. Ol kisiniń úıinde 3-4 jyl birge turǵanym búginde bireý sense, bireý nanbaıtyn qymbat sátterim. Tipti men Sháken aǵanyń balasy sııaqty bolyp kettim desem, artyq aıtpaımyn. – Esimińizdi muqym jurtqa etene tanytqan “Iаshlyk” ansambline deıin qaıda boldyńyz, nemen aınalystyńyz desek, oıyńyzdy bólip jibermeımiz be? – Munan keıin konservatorııada oqy­dym. Otan aldyndaǵy boryshyn ótegen sandaǵan sarbazdar sanatynda myna otyrǵan paqyryńyz da bolǵany ras. Uıǵyr teatryna keldim. Onyń aldynda stýdentterdiń “Arman” atty ansamblin qurǵan bolatyn­byz. Onda óner kórsetken jigitterdiń bári búginde bir-bir kásiptiń bilgir ıelerine aınalǵan. Solardyń arasynda Qazaqstan­nyń halyq ártisi, belgili dırıjer, marqum Tólepbergen Ábdirashev bolǵan edi. Ol ansamblde soqpaly mýzykalyq aspapta oınady. Bir jyl osy ujymda onymen birge júrgen kezderimdi keıde saǵyna eske ala­myn. “Iаshlyk” ansambli osylaısha biraz tájirıbe jınaqtalǵannan keıin qurylǵan ujym. Onyń kórkemdik jetekshisi bola júrip ózim jeke kásibı sheberligimdi shyńda­dym, ánime halqym uıydy. О́z ónerińmen jurttyń kóńiline shattyq sezimin uıalatqan­nan artyq taǵy qandaı baqyt bolýy múm­kin? Sansyz taǵdyrlardyń ishinen Jarat­qan­nyń tańdap tek bir adamnyń ǵana mań­daıyna buıyrtqan baq qusy bolsa, ol qus meniń baǵyma kelip qonǵandaı syr túıemin. 25 jyl uıǵyr mýzykalyq drama teatryn basqardym. Teatr degen aty bolmasa, bul uıǵyr ultynyń salt-dástúri men ádet-ǵur­pyn, mádenıeti men ónerin sarqa qamtıtyn, ulttyq qundylyqtardy tutas quraıtyn sıntezdik ujym der edim. Ishi – qaınaǵan qazyna. Uıǵyr mádenıetiniń tulǵalyq tuǵyry dep ataýǵa bolady. – О́nerińizdi jalǵastyrǵan jas ánshi­lerdiń de el arasyndaǵy dańqy ózińizdikinen bir de kem emes. Olarǵa baǵyt-baǵdar siltep otyrasyz ba? – Alǵashqy jarymnan Dılnaz ben Dılshat týylsa, qazirgi áıelim Gúlbahram maǵan taǵy bir ul, bir qyz syılady. Qazir Dılnazdyń ónerdegi jetistikteri qýantady. Shet memleketterde óner kórsetip júr. Biraq qaı sahnada án salsa da týǵan jerdiń atynan, Qazaqstan estradasynyń namys týyn jyqpaýǵa atsalysyp júrgen jaıy bar. Al Dılshatqa kelsem, sahna saharasynda únemi jaımashýaq sátter saltanat quryp tursa, aýyr men jeńildiń, asyl men ajy­ryq­tyń arajigin qalaı ajyratyp alar edik. Sondyqtan bul jaqtyń aspanynda naızaǵaı oınaıtyn shaqtar da, kóktegi shoq juldyz­dar ornyna qoıý bult qaptaıtyn kóleńkeli kezder de az kezdespeıdi. Dılshattyń qazir ánshilik óneri dál solaı sál saıabyrsyp tur­ǵan shaǵy. Buryn meniń bala-shaǵamdy kór­gende biletin jurt: “Bul Murat Ahmadıevtiń qyzy men balasy ǵoı” dep meniń dańqym­men olardyń mártebesi ósip jatsa, qazir kerisinshe, meni jurtshylyq “Dılnaz ben Dılshattyń ákesi” dep tanıdy. Áýletińniń ónerin urpaǵyń osylaı jarasymdy jalǵap jatqany qandaı ǵajap. Qazir olardyń atymen meniń tóbem kókke tıip júr. – Qazirgi jastardyń ónerine kóńilińiz tola ma? – Zamanmen birge talǵam men talaptyń qatar ósýi zańdylyq qoı. О́z basym jarq etken jańa nársege qatty qýanyp otyramyn. О́­zgermeıtin eshteńe joq. Oǵan qarsylyǵym joq. Biraq qashan da ónerdegi bir nárse sol qalpynda qalsa eken dep tileımin. Ol – ónerdiń shynaıylyǵy. Bul sala jasandylyq pen jalǵan jalaýdy jek kóredi. Neǵurlym shynaıy bola túsken saıyn halyq ta ony soǵurlym janyna jaqyn tutady. Qazir kıno bolsyn, án bolsyn, ónerdiń qaı salasy bolsyn osy jaǵynan áli de kóbirek aqsap jatqanyna qynjylasyń. Dástúr, shynaıy ún bolmaı ómir shyndyǵy baıypty baıan­dal­maıdy. Shámshi Qaldaıaqov, Áset Beıseýov, Eskendir Hasanǵalıev ánderin aıtqan saıyn aıta túskiń kelip turady. Qazirgi ánderdiń kóbin biraz ýaqyt tyńdaǵannan keıin qaıta estýge zaýqyń soqpaýy múmkin. Máselen, buryn túsirilgen fılmderge de osylaı úńilemin. Árıne, ol ýaqyttaǵy tehnıkalyq jabdyqtar nashar bolǵan shyǵar, keı tustar súreńsiz kórinýi múmkin, al biraq olardyń artyq­shy­lyǵy shy­naıy­lyǵynda bolyp qala beredi. My­saly, “Aldarkóse” fılmin kórý­den ja­lyq­paımyn. Nege? Akterler oıyny nanym­dy, jalyqtyratyn jalǵandyq pen jasan­dylyq joqtyq qasy. Qazirgi fılm­derde Eýropaǵa, Batysqa elikteý basym. Re­seı kıno­­synyń ózi Amerıkanyń yǵyna jy­ǵy­lyp barady. Qaı fılmin kórseń de atys-shabys, qanǵa boıalyp, bir-birin jo­ıyp, ju­typ jatqan birdeńe. О́mirde jaqsy ataý­ly­dan túk iz qalmaǵan eken degen oıǵa qala­syń. Biz de sol baǵytty betke alyp bara jat­­qan sııaqtymyz. Reseı kınosyna elikteý­demiz. Taǵy bir mańyzdy máseleni aıta ketpeı bolmaıdy. Keı aýyldardyń mádenıet úıleri bar bolǵanmen, jumystary jóndi júrip jatqan joq. Birazynda ol múlde jumys istemeıdi, keıbiri qıraǵan, qısaıǵan kúıinde qalǵan. Shtaty belgilenbegen, kadr jetispeı jatqan jerlerge de kýá boldym. Ras, mundaı jáıt barlyq aýylda jappaı oryn alǵan demeımiz. Tútini túzý ushyp jatqan­daryn da kórdik. Oǵan bárekeldi, al anaý sharýasyn dógelentip ákete almaı jatqan­dary­na qandaı qoldaý kórsetý kerek? Olar­dy iske qosýdyń qandaı tetikteri bar, mine, osy búgingi kúnniń óte bir ashy da bolsa ashyq synyna óz janaıqaıymdy bildirgim keledi. Sebebi, talanttyń kózi aýylda jatyr. Aýyldy tunshyqtyrý – shyn talantty qolmen kómýmen bara-bar áreket. Kóbimiz aýyldan kelgen joqpyz ba? Jáne aýyldaǵylar júz paıyz qazaqsha sóıleıdi. Sondyqtan aýylda kórsetiletin fılmderdi dýblıaj jasatý jaǵyn da qaperde ustaǵanymyz abzal. О́nerge esh qatysy joq adamdy alyp kelip oblystaǵy ne aýdandaǵy mádenıet salasynyń kiltin qolyna ustata salsaq, buraýyn bilmeı syndyryp, opyq jegizbeı me? Sol úshin kadr máselesindegi olqylyqty joıýymyz kerek. Mundaı keraǵar mysaldar jer-jerden tabylyp qalady. О́z kásibin bilmeıtin adamdy basshy etip qoıýǵa bolmaıtyn mańyzdy úsh sala bar. Ol – densaýlyq, bilim jáne mádenıet salasy. Osy úsheýi bóten adamnyń qolyna túspeýi kerek, bularǵa sybaılastyqpen, tamyr-tanyspen basshy kelse, kúıretedi. Mádenıette bári taıǵa tańba basqandaı kórinip turady emes pe? Shyn talantty sahna tanytady. Jurttyń kóz aldynda ótip jatqan ómirge sen eshteńeni oıdan qosa almaısyń, boıaýyn ózgertý qıyn. – Burynnan buzylmaı saqtalynyp kele jatqan otbasylyq dástúrlerińiz bar ma? – Bar, bul dástúr meniń áke-sheshemniń oshaǵynan úzilmegen úrdis deýime bolady. Qazaq halqynda qonaqjaılyq degen tamasha dástúr bar ǵoı. Sol sııaqty bizdiń otbasy­lyq dástúrimiz sol meımandostyqqa tym jaqyn. Úıge kelgen adamdy rıza kóńilmen shyǵaryp salý, tórden oryn saılap, barlyq syı-syıapatymyzdy aıamaı jasap, kelgen qonaqty esikten kirgizgennen syrtqa uzatyp salǵanǵa deıingi atqarylar sharalardy minsiz tyndyrý mindetimiz edi. О́zimiz jemesek jemeıik, biraq úıdegi bardy áke-sheshem qonaǵyna tosyp baǵatyn. Sol dástúrdi ózim de berik saqtaımyn. Qonaǵyma kól-kósirmin. Tórteýmizdiń otbasymyz da osy dástúrge adal qalpymyzdan aınymaı kelemiz. – Otbasynda qazir nesheýsizder? – Jeti jyl buryn jańa otbasyn qurǵan bolatynmyn. Sodan dúnıege kelgen balam­nyń aldy jetide, al keıingisi bes jasta. Ulymdy ákemniń rýhy máńgi demep júrgeı degen yrymmen Abdýreım desem, qyzyma Dılnazǵa uqsatyp Dıas dep at qoıdym. Ulym qazaq mektebinde oqıdy, qyzym da qazaq balabaqshasynda. Olar da bizdiń álgi ata-anamyzdan qalǵan dástúrdi jalǵas­tyraryna ımanym kámil. Úıge qonaq kelse, kádimgi ulan-asyr merekege aınalyp ketedi. Adam kele berse eken dep tileıdi. Peıil­derine qýanamyn. – Parlament Májilisiniń depýtaty bolý árıne, ońaı qyzmet emes ekenin bilemiz. Biraq óner adamy úshin kásibi máńgilik násibi ǵoı. Anda-sanda án salyp ta turatyn shyǵarsyz? –             Teatrdyń dırektory bolyp júrgen­de kóp án sala qoımaǵanym ras. Biraq “Iаshlyk” ansambliniń alǵashqy quramynyń merekelik, mereıtoılyq konsertterinde án salyp júrdim. Osyǵan baılanysty bir qyzyq jáıt esime tústi. Mádenıet jáne aqparat mınıstri Muhtar Qul-Muhammed bir kúni telefon soqty: “Teatr dırektory bolyp qyzmet isteıtinińiz óz aldyna, biraq halyq sizdi eń aldymen ánshi retinde jaqsy biledi. Jaqynda bir top óner sheberleri Katarǵa sapar shekkeli jatyr. Jolǵa daıyndalyńyz. Án aıtasyz”, dep kútpegen jerden usynys aıtty. Ne isteımin? Án jaz­baı, teatr isimen bas qatyp ketkeli edáýir ýaqyt ótken, júregim daýalamaı, biraq aqyry sol joly “Raıhon” degen jańa ánim dúnıege keldi. Ándi arab yrǵaǵyna jaqyn­datyp jazǵan edim. Bul án sol sapardan zor tabyspen oraldy. Katar halqy razy boldy. Búginde mundaǵy uıǵyrlardyń eń tańdaýly ánine aınalǵan. О́ner adamyn udaıy qam­shy­lap otyrmasa, birtindep kásibinen al­shaq­tap qalýy da qıyn emes ekenin sol ýaqytta kórdim. Sol úshin óner adamyna mun­daı qolqa salýlar kerek-aq eken. Osydan keıin Almaty men Astanada, keıbir oblys ortalyqtarynda jeke esep berý konsertterim ótti. – “Iаshlyk” ansambliniń bastapqy quramynda óner kórsetken áriptesterińiz qaıda júr? – Ahmet Shamıev degen ataqty ártistiń balasy Iаlhýnjan Shamıev búginde uıǵyr drama teatrynyń bas rejısseri. Mahmýt Baraev esimdi azamat teatrdyń beldi ártis­teriniń biri, jaqynda ekinshi dárejeli “Dos­tyq” ordenimen marapattaldy. Marat Mamet­bakıev ol da qazir teatrdyń belgili ánshisi. Qaharman Imınov – kompozıtor. Byltyr ansambl qurylǵanyna 35 jyl tolǵan mereıtoıyn atap ótti. Osy sharaǵa men de qatystym. Bizden keıin “Iаshlyk” ansambli tórt urpaqty ósirdi. Tórtinshi býynnyń ishinde ulym Dılshat boldy. Qazir olar jastardy jınap, besinshi býyn­dy tárbıelep jatyr. Biraq biz ujymnyń kez kelgen sharasyna shaqyrsa daıynbyz. – Teatr dırektory bolyp qyzmet istegen kezińizde qandaı qıyndyqty bastan keshtińiz? – Birinshi qıyndyq 1934 jyly qamystan salynǵan ǵımaratyn buzyp, ornyna zamanaýı teatr úıin salý boldy. Bir qaraǵan adam mynaý ózi nemene dep shoshyp ketýi de múmkin, teatrǵa múlde uqsamaıtyn jaı edi. Aldyma maqsat qoıdym. Qalaıda teatrdyń jaıyn jańǵyrtý kerek. Sonyń sońynda jeti jyl júgirippin. Otanymyzda aqsha joq, qurylys toqtap qalǵan naǵyz qıyn-qystaý jyldar edi. Sony bilsem de otyryp alyp Prezıdentke hat jazamyn ǵoı. Bireýler maǵan “Úkimet zeınet­kerlerge aqsha taba almaı jatqan kezde munyń ne seniń?” dep syrtymnan sógip te sóz sóıle­di. Biraq alǵan betimnen men qaıtar emespin. Sóıtip júrgende qýanyshty habar keldi. Prezıdent usynysymyzdy qoldap, qol qoıyp­ty. Júre­gim jarylyp kete jazdaǵan. Alǵash ret ájeptáýir qarjyǵa qol jetkende úıimizge kete almaı qaldyq. Álgi eski úıdi óz qoly­myz­ben buzǵanymyz oıyma oralsa álige deıin sheke tamyrym solqyldaıdy. Jan jaqtan demeýshiler tabyldy. Parlamentten qoldaý kórdik. Úkimet kómektesti. Sóıtip, “Kóp túkirse – kól” demekshi, jámıǵatpen jabyla 2002 jyly 1-shi qazanda jańa teatr ǵımaratynyń ashylý rásimine Elbasyn sha­qyr­dyq. Prezıdent kelip, teatr ujymynyń ónerin tamashalady, qazaq pen uıǵyr arasyn­da talaıdan ornyqqan tatýlyq pen dostyqtyń tamasha úlgileri týraly áńgime­ledi. Men ózi týǵan kúnimdi jylda 1 qazanda atap ótemin. – Nege? Týǵan kúnińiz 12 qańtar emes pe? – Bir jasqa tolar-tolmas shaǵymda áke-sheshem meni ózderimen birge úlken bir sharaǵa aparady. Ata-anam buryn Qytaıda turǵan. Ekeýi ártis retinde álgi merekelik sharaǵa qatysady. Ústel jaıýly. Demin ishterine jutyp jurt Mao Sze Dýndy kútip tur. Qytaı basshysy kiredi. Qolyna rıýmkasyn ustap, jurtqa sózin endi aıtaıyn degende men shyńǵyryp qoıa bergen kórinemin. Ol meniń daýysym shyqqan jaqqa qaraı aıańdapty. Áke-sheshem ne isterin bilmeı, sharasyz hal keshedi. Sodan Mao Sze Dýn bir qolyna rıýmkasyn ustap, ekinshi qolymen meni basynan asyra joǵary kóterip tamasha tost aıtypty. Áke-sheshem úshin meniń týǵan kúnim sodan bylaı birinshi qazan bolyp qalypty. Kúni keshege deıin týǵan kúnimdi 1 qazanda atap ótip keldim. Parlament partasyna otyrǵaly beri týǵan kúnim ózimniń burynǵy qujatymdaǵy shyn týǵan kúnim boıynsha atalyp ótýde. – Alda qandaı josparlaryńyz bar? – Án albomymdy shyǵarǵym keledi. Avtobıografııalyq estelikter jazyp jatyr­myn. Onyń qaı ýaqytta biteri belgisiz. Qyzym Dılnaz kóp albom shyǵarǵan, endi osy jyly qazaq án albomyn shyǵarmaq, soǵan qolushymdy beremin. Ol bitken soń, aǵylshynsha albomyn bastyrmaq. Osylar­dy bir jaqty etip rettegen soń uıǵyrsha ánderden birge albom shyǵarý oıymyzda bar. Biz buryn aıta almaǵan ánderdi jınap, terip, halyq ánderine biraz bet bursa degen joba ǵoı. Qazir onyń jeke prodıýserlik orta­lyǵy bar. Amerıkada eki jyl stajırovkadan ótip keldi. – Qazirgi kishkentaı ulyńyz ben qyzyńyzdyń óner jolyn tańdaǵanyn qalar ma edińiz? – Joq, men olar basqa salany tańdasa, keleshekte bilikti, bilimdi azamat bolyp ósse eken deımin. Olar osynda máńgi astanalyq bolyp qalsa dep armandaımyn. – Dostaryńyz kóp pe? – Bul jasta adamnyń janynda tek adal dostar ǵana qalady eken. Men kezinde janymdaǵy qımas dostar dep júrgen keı paqyrlar keıin syrtymnan tas atqanyn da kórdim. Olardyń birazynyń baspanaly bolýyna kómektesip edim, keıbirine jer alyp berýge qolushymdy berdim. Eshbirinen járdemimdi aıap qalǵan joqpyn. Biraq sol dos dep júrgenderimniń keıin syrtymnan qalaı sybap júrgenderin kórgende júregim qars aıryldy. Adamdar nege bir-birin munshalyq renjitedi dep kóp qınaldym. Atam marqum aıtyp edi: “Dostardy jas kezińde durystap tańda. Adamdy qartaıǵan kezde dostyń satyp ketkeni qıyn bolady” dep. Biraq 35 jyl aramyz ajyramaǵan bir adal dosym bar. Qazir Astanada turady. Bir qyzyǵy, ekeýmiz de osy orynǵa kandıdat bolǵanbyz. Odan “Siz kimdi Parlament Májilisine depýtat bolýǵa laıyq dep oılaı­syz? ” dep suramaı ma, sóıtse ol meni aıta­dy, maǵan da sol suraq qoıylady. Men onyń atyn atappyn. Aty – Israpýl Sat­tarov. Ol da kóp qyzmetter atqarǵan. Bir-birimizdi biraz ýaqyt kórmeı júrýimiz múmkin, biraq aramyz eshqashan sýyp kórmepti. – Ár adamnyń óziniń bir qoly qalt etkende aınalysatyn isi bolady. Siz nemen aınalysqandy unatasyz? – Meniń ýaqytym bolsa otbasymda ótkizemin. Tamaqty óte jaqsy jasaımyn. Qol­men lagman sozamyn. Toqımyn. Qaryn­dasyma, áıelime, qyzyma kóılek toqyp bergen kezim bolǵan. Biraq qazir toqymaı­myn, oǵan ýaqyt joq. – О́zińizdi dáýletti adamdar qataryna jatqyzasyz ba? – Kedeı de, ortasha da, baı da emespin, biraq osy qazirgi ómirime Qudaıǵa shúkir deımin. Qonaǵymdy oıdaǵydaı kútip alyp, shyǵaryp salýǵa jaǵdaıym jetedi. Bala-shaǵammen bir jaqqa demalyp qaıtýǵa múmkindigim bar. Jaqynda máshıne satyp aldym. Nesıem naýryzda bitedi. Endi ol bitken soń, balalarym elordada turýy úshin páterge nesıe alsam ba deımin. Artyq dúnıe jıǵan adam emespin. – Mıllıoner bolsańyz ne ister edińiz? – Eger qaltamda ondaı aqsha bolsa qańǵyp júrgen baspanasyz, taǵdyr tálkegine ushyraǵan, ishkiliktiń sońyna túsip ketken músápir jandarǵa arnaıy emdeý ortalyǵyn salýǵa qolǵabysymdy tıgizer edim. Tastandy balalar problemasyn sheshýge kómektesemin. – Zeınet demalysyna shyqqanda nemen shuǵyldanamyn dep oılaısyz? – О́zimniń azǵantaı bir jerim bolsa, sol jerge qarasam, túrli baqsha eksem, odan alynǵan ónimdi bala-shaǵama tattyrsam dep armandaımyn. “Armansyz adam – qanatsyz qus” degen ǵoı. Áńgimelesken Qarashash TOQSANBAI.