1 qyrkúıek – Bilim kúni
MEKTEP – KEME, BILIM – TEŃIZ
Qasym AMANJOLOV
Memlekettigimizdiń tuǵyryn bekitip, aldaǵy baǵyt-baǵdaryn, kemel keleshegin dáıektep bergen Elbasy Nursultan Nazarbaev «Biz Qazaqstandy álemdik deńgeıdegi bilim ortalyǵyna aınaldyrýymyz kerek» degen edi. Bilim men biligi, saýaty men sanasy bıikten tabylǵan elderdiń órisi keń, órkeni myqty bolatynyn kórip, bilip otyrmyz. Memleket basshysy osyny basshylyqqa alyp, táýelsizdiktiń alǵashqy jyldarynan bastap-aq oqý isine erekshe kóńil aýdaryp, qıyn tustarda da qarjydan qysqan joq. Sonyń nátıjesinde, Otanymyzdaǵy san-salaly bilim júıesi álemdik standartqa saı damyp keledi. Mine, ult úshin merekelerdiń merekesi, Qazaq eli úshin qasıeti de, qadiri bólek Táýelsizdigimizdiń 20 jyldyǵyn atap ótetin tusta jańa oqý jylyn qarsy alyp otyrmyz. Taıaýda ótken muǵalimder forýmynda Bilim jáne ǵylym mınıstri Baqytjan Jumaǵulov el biliminiń búgini men bolashaǵy týraly jan-jaqty baıandaǵan bolatyn. Eń bastysy, aldaǵy onjyldyqta túbegeıli jańa bilim sapasyna qol jetkizý kerektigin, «Adamnyń adamshylyǵy jaqsy ustazdan bolady» dep uly Abaı aıtqandaı, bul tikeleı muǵalimderge qatysty degen. Aldaǵy bes jylda 120 myń muǵalim qaıta daıyndyqtan ótetinin, sonyń nátıjesinde, jańa biliktilik týraly sertıfıkattar beriletinin tilge tıek etken. Sol sekildi bilim berý qyzmetiniń sapasyn baqylaý, 12 jyldyq oqytýǵa kóshý, aldaǵy jyldary salynatyn mektep ǵımarattary, joǵary oqý oryndary, tehnıkalyq jáne kásiptik bilim sapasy jaıly da oı órbitken edi. Biz búgin Bilim kúnine oraı, áralýan taqyryptardaǵy maqalalar toptamasymen, otandyq bilim berý isiniń damý barysy týraly derekterdi oqyrmandarǵa usynyp otyrmyz.
* * *
DEREK PEN DÁIEK
Bıylǵy 1 shildeden bastap muǵalimderdiń eńbekaqysy 30 paıyzǵa ósse, 1 qyrkúıekten joǵary kategorııalary bar muǵalimder biliktiligi úshin laýazymdyq jalaqysyna 100 paıyz kólemde qosymsha aqy alatyn bolady. Buǵan bıýdjetten 5,3 mıllıard teńge bólingen.
* * *
Elimiz boıynsha jańa oqý jylynda mektepterde 279,4 myńǵa jýyq pedagog jumys bastaıdy. Pedagog kadrlarǵa qajettilik 2714 adamdy quraıdy eken. Ásirese Almaty, Aqtóbe, Shyǵys Qazaqstan oblystarynyń mektepterinde maman tapshylyǵy sezilýde.
* * *
Bilim kúni Otanymyz boıynsha 2,5 mıllıonnan astam oqýshyǵa 7741 mektep esigin ashady. Birinshi synypqa 260 myń bala barady.
* * *
Qazir elimizde 6960 mektepke deıingi uıym bolsa, onyń 2483-i balabaqsha, 4477-si shaǵyn ortalyqtar eken. Onda 480 myń bala tárbıelenýde.
* * *
Táýelsizdik jyldary ishinde Otanymyzda 780 mektep paıdalanýǵa berilip, 4 aýysymmen sabaq berý múlde toqtap, 3 aýysymdy mektepter 76 birlikke qysqarǵan. «100 mektep» jobasy boıynsha 104 mektep salynyp, paıdalanýǵa berilgen.
* * *
Qazir elimizde «Nazarbaev zııatkerlik mektepteri» men «Nazarbaev ýnıversıteti» otandyq mektepter men joǵary oqý oryndarynyń úlgisine aınalyp, álemdik standartqa saı qyzmet kórsetýde. Búginde elimiz boıynsha 6 zııatkerlik mektep jumys istep jatyr. Onda fızıka-matematıka, hımııa-bıologııa baǵyty boıynsha 3700-den asa oqýshy bilim alýda.
* * *
Elimiz boıynsha 4,5 mıllıon adam bilim alýda. Olarǵa 414,5 myń pedagog dáris oqyp, tárbıe berýde.
* * *
Elbasynyń tapsyrmasy boıynsha, «Jas Ulan» jáne «Jas qyran» uıymdary quryldy. «Jas qyran» kishi býynyna 1-4 synyp, al «Jas Ulan» uıymyna 5-9 synyp oqýshylary kiredi. Bul uıymdarǵa qabyldaý saltanaty 1 qyrkúıek kúni bolady.
* * *
«Dıplommen – aýylǵa» jobasynyń sheńberinde 12 myń maman elimizdegi aýyldyq mekenderde jumys isteýge bel býǵan. Olardyń 2 myńnan astamy turǵyn úı alý úshin 1,9 mlrd. teńge kóleminde paıyzsyz nesıe alǵan.
___________________________
TALPYNYS BARDA TABYS BAR
Jańa bastalǵaly otyrǵan oqý jyly el ómirindegi mańyzdy oqıǵa – «2011 jyldy Qazaqstan Respýblıkasy Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵy» dep jarııalaǵan tarıhı kezeńmen tuspa-tus kelip otyr.
Elimizdiń damý baǵyty men kelesheginiń kókjıegin kóre bilgen Elbasymyz N.Á. Nazarbaevtyń bastamasymen qabyldanǵan strategııalyq baǵdarlamalar Qazaq eli batys pen shyǵystyń basyn qosqan irgeli órkenıet ortalyǵyna aınalǵanyn erekshe maqtan etemiz. Táýelsiz elimizdiń bolashaǵy – búgingi mektep oqýshylary desek, Prezıdent jyl saıynǵy Qazaqstan halqyna joldaǵan Joldaýlarynda bilim berý máselesine erekshe basymdyqtar berip, «Sapaly bilim berý – Qazaqstannyń ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damýynyń negizi» ekendigin atap kórsetti.
Osyndaı ıgi maqsattardy júzege asyrý úshin qabyldanǵan «Qazaqstan Respýblıkasynda bilim berýdi damytýdyń 2011-2020 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasyn» oryndaý – bilim berý júıesin damytýdyń sheshýshi kezeńi bolmaq.
О́tken oqý jylynda Úkimet pen oblys ákimdiginiń tikeleı qoldaýy jáne qamqorlyǵymen bilim mekemeleriniń materıaldyq-tehnıkalyq bazasy jaqsardy, 4 mekteptiń jańa ǵımaraty salynyp, paıdalanýǵa berildi. Bıylǵy oqý jylynda 3 bilim uıasynyń jańa úıi boı kóterip, 2 mektepte qosymsha synyp bólmeleri oqýshylarǵa esik ashty.
2011 jyly jergilikti bıýdjet esebinen 40 bilim nysanynyń kúrdeli jóndeý jumystaryna 1 mlrd. 866 mln. 616 myń teńge bólingen. Onyń ishinde 27 mekteptiń kúrdeli jóndeý jumystaryna 1 mlrd. 64 mln. 942 myń teńge qarastyrylyp, 6 mekteptiń shatyry, 13 mekteptiń jylý júıesi, 1 mekteptiń sport zaly, 6 mekteptiń ǵımaraty, 1 mekteptiń elektr júıesi kúrdeli jóndeýden ótti. Sondaı-aq, 373 mln. 567 myń teńgege 202 bilim nysanyna, onyń ishinde 159 mektepke aǵymdaǵy jóndeý jumystary júrgizildi. О́tken oqý jylynda 60 oqýshymyz túrli respýblıkalyq, halyqaralyq bilim, sport, óner baıqaýlarynda júldeger atanyp, 86 medaldi ıelenip, oblys abyroıyn asqaqtatty. Respýblıkalyq pán olımpıadasynda oblys komandasy júldeli 2-shi oryndy jeńip alyp, elimizdegi «Eń úzdik komanda» dep tanyldy. Daryndy er balalarǵa arnalǵan qazaq-túrik mektep-ınternaty men oblystyq «Daryn» mektep-ınternaty «Eń úzdik olımpıada» mektebi atandy. Otandyq ǵylymı joba jarysynda komandalyq esepte 3-shi júldeli orynǵa qol jetkizdik. Jyl ótken saıyn daryndy shákirtterimizdiń halyqaralyq, álem olımpıadalary men ǵylymı jarystardaǵy jetistikteri arta túsýde. Byltyr dúbirli jarystarda 18 medaldi ıelensek, bıylǵy jyldyń 7 aıynda ol kórsetkish 19 medalge jetti. Daryndy shákirtterimizdiń bul eńbegin erekshe atap ótkim keledi. Ásirese, Túrkııanyń Ankara qalasynda hımııa páninen ótken álemdik olımpıadadan altyn medalmen oralǵan 11 synyp oqýshysy Abylaı Shahızadaev, fızıka páninen Taılandta bolǵan halyqaralyq olımpıadanyń altyn medaliniń ıegerleri Qaısarbek О́mirzaqov pen Nurjas Aıdynov, bıologııa páninen Taıvanda ótken halyqaralyq olımpıadanyń qola júldegeri Ernar Tursynbaı, shahmattan Polshada ótken álem chempıonatynyń júldegeri, 3-shi synyp oqýshysy Ánel Altaıbek oblys abyroıyn asqaqtatsa, jas mýzykanttardyń respýblıkalyq 45-shi baıqaýynda Aııa Gabbasovanyń bas júldeni alýy ustazdar eńbeginiń aqtalǵany dep bilemin. Daryndy shákirtti talantty ustaz tárbıeleıdi desek, sondaı ustazdar qatarynda N.Volodko, M.Orynbaeva, M.Aıtbaeva, t.b. bar
Mektepke deıingi tárbıe men oqytý bilim salasynyń eń basty baǵyttarynyń biri ekeni belgili. 2010 jyldyń mamyr aıynda qabyldanǵan «Balapan» memlekettik baǵdarlamasy aıasynda 6870 bala mektepke deıingi tárbıemen qamtyldy. Jyl basynda Taraz qalasy «Astana» shaǵyn aýdanynan 280 oryndyq jańa balabaqsha qurylysy salynyp, paıdalanýǵa berilse, ústimizdegi jyly Qordaı, Merki aýdandarynda 2 balabaqshanyń qurylysy júrgizilip, oblystyq bıýdjet esebinen 286 mln. teńgege 1630 oryndyq 14 balabaqsha ǵımarattary salynyp, 6 balabaqshaǵa kúrdeli jóndeý jumystary atqaryldy. Oqýshylardyń jazǵy demalysy da jaqsy ótti deýge bolady. Bul salaǵa 2010 jyly 362,0 mln. teńge qarastyrylsa, 2011 jyly 480659,0 mln. teńge bólindi.
Jasóspirimderdiń sabaqtan bos ýaqytyn tıimdi paıdalaný búgingi kúni eń ózekti máseleleriniń biri. Mektepten tys mekemelerde 20720 bala qosymsha bilim alsa, 32 balalar men jasóspirimder sport mektepterinde 14591 ul men qyz sportpen aınalysýda.
«Ustaz bolý – óz ýaqytyńdy aıamaý, basqanyń baqytyn aıalaý» deıdi Jan-Jak Rýsso. Sol ustaz mártebesin kóterý úlken mindet. Bul oraıda, Elbasynyń erekshe qoldaýymen muǵalimder aılyǵy jyl saıyn ósip otyr. Endigi jerde ustaz biliktiligine qaraı bazalyq laýazymdyq jalaqysyna qosymsha aqy tólenedi. Bul aıtýly qamqorlyq dep bilemiz. Qamqorlyqqa saı qyzmet etý bárimizge paryz.
Sulýshash QURMANBEKOVA, Jambyl oblysy bilim basqarmasynyń bastyǵy.
* * *
RAHMET!
Bir joly Elbasy Nursultan Nazarbaev: «Biz muǵalim mamandyǵynyń bedeli men abyroıyn qaıtarýǵa mindettimiz» degen edi. Memleket basshysy qandaı qıyn kezeńderde de tózimdilik tanytyp, eldiń bolashaǵy sanalatyn jas urpaqqa bilim berip, tárbıe úıretip júrgen ustazdar qaýymynyń bedelin arttyryp, abyroıyn asyrý jolyndaǵy ıgilikti isterge ózi tikeleı uıytqy bolýmen keledi. Sonyń bir dáleli muǵalimder aılyǵyn jyl saıyn ósirip otyrýy der edik. Bıyl da sol úrdis jalǵasyn tapty. 1 shildeden bastap ustazdardyń jalaqysy 30 paıyzǵa kóterilse, 1 qyrkúıekten muǵalimder men tehnıkalyq jáne kásiptik uıym sheberleriniń biliktiligine qaraı bazalyq laýazymdyq jalaqysy 100 paıyzǵa kóbeıtildi. Osyny joǵary kóńil kúımen qabyldaǵan Otanymyzdyń muǵalimderi bul Elbasynyń júrgizip otyrǵan saıasatynyń jemisi dep baǵalap, ózderiniń iltıpattaryn bildirýde.
BUL – USTAZ EŃBEGIN BAǴALAÝ
Uly jazýshy Muhtar Áýezov «Ustazdyq – uly nárse» dep edi. Shynynda, ata-anamen qatar júrip, urpaq tárbıeleý ońaı bolmasa kerek. Muny men búkil sanaly ǵumyrymdy ustazdyq qyzmetke arnaǵandyqtan jaqsy bilemin. Biz bir kezderi keńestik keńistikte ómir súrdik. KSRO-ny otanymyz dedik. Máskeýge barsaq, sony mártebe sanadyq. Qazir, táýbe, Táýelsizdiktiń arqasynda tórtkúl dúnıeni sharlap júrmiz. Qazaqty, Qazaq eliniń Elbasy Nursultan Nazarbaevty álem tanydy. Azýyn aıǵa bilegendermen ıyǵymyz teńesip, sózimiz jarasyp keledi. Men osylardy aıta otyryp, ana bir jyldardaǵy qıyndyq kezinde muǵalim bedeliniń túsip ketkenin, endi sony qalpyna keltirý isinde atqarylyp jatqan jumystarǵa dán rızalyǵymdy, oǵan Prezıdenttiń bastamashy bolyp otyrǵanyn jetkizgim keledi. Mine, bir jyldyń ishinde aılyǵymyz eki ret ósip otyr. Buǵan taǵy bir qosarym, jańadan qabyldanǵan Memlekettik bilim baǵdarlamasynda kórsetilgendeı, 2015 jylǵa qaraı pedagogtardyń ortasha jalaqysyn jeke sektordaǵy eńbekaqyǵa teńestirý kózdelgen. Bul qazirgimen salystyrǵanda eki nemese úsh esege ósedi degendi bildiredi. Al myna 100 paıyzdyq ústeme sonyń bastamasy dep esepteımin.
Qanıpa BITIBAEVA, KSRO Memlekettik syılyǵynyń laýreaty, Qazaqstannyń eńbek sińirgen muǵalimi.
Shyǵys Qazaqstan oblysy.
* * *
ELORDALYQTAR DA DÁN RIZA
Shaǵyn ǵana eldi mekendeı qalanyń aýmaǵynan astana turǵyzyp, álem jurtshylyǵyna tanylǵan Otanymyzdyń eldik jolyndaǵy qol jetken jetistikteri Elbasynyń sarabdal saıasatynyń jemisi der edim. Bir kezderi Aqmolada sanaýly ǵana mektepter bolsa, qazir bilim uıalary 70-ke taıap qaldy. Qazaq mektebi jalǵyz edi. Ol da kóbeıdi. Táýelsiz elimizdiń, elordanyń gúldenýine, jas urpaqtyń sanaly da salıqaly bolyp ósýine ózderiniń úlesin qosyp júrgen muǵalimder Prezıdenttiń tikeleı tapsyrmasymen 1 qyrkúıekten bastap joǵary sanatty ustazdar qaýymynyń aılyǵy 100 paıyz ósetinin erekshe qýanyshpen qabyldap otyr. Mundaı qamqorlyq muǵalimderdiń ál-aýqatyn kóterýge, otbasylyq jaǵdaıyn jaqsartýǵa septigin tıgizeri sózsiz. Men jetekshilik etip otyrǵan mektep ujymynyń ozat muǵalimderi qazir qosylatyn aılyqqa qajet qujattaryn ázirleý ústinde.
Erbol ISLÁMULY, Astana qalasyndaǵy Á.Marǵulan atyndaǵy №40 qazaq orta mektebiniń dırektory.
Astana.
* * *
BEINETTIŃ ZEINETI DEP BILEMIZ
Sharapaty mol is kimniń de bolsa kóńilin marqaıtady, mereıin ósiredi, mártebesin arttyrady. Elbasynyń atqaryp jatqan jumysyn biz jaqsy bilemiz. Jyl saıyn Prezıdent óz Joldaýynda bilim salasynyń qyzmetkerlerine erekshe nazar aýdaryp, aılyq ósirý jóninde naqty tapsyrma berip, ony tıisti oryndar buljytpaı atqartyp keledi. Shyny kerek, ana bir jyldary muǵalim dese kóp jurt olqy kózqaraspen qaraıtyn edi. Sonyń áserinen be pedagog bolýǵa talpynǵan jastar da azaıyp ketken. Qazir olaı emes. Aldymyzda bilim alyp júrgen shákirtterimizdiń arasynan izimizdi basyp, isimizdi jalǵastyrsaq degen ul men qyz shyǵa bastady. Munyń bári muǵalim bedeliniń artqanyn kórsetedi. Al kúni erteńnen bastap bilikti ustazdardyń aılyǵynyń ósýi bizge jasalǵan qamqorlyq qana emes, urpaqqa kórsetilgen sharapat dep bilemin. Bul úshin biz Memleket basshysyna rahmetimizdi aıtýǵa tıistimiz.
Juldyz NURLYHANOVA, Jańa Shamalǵan kentindegi Y.Altynsarın atyndaǵy mekteptiń muǵalimi.
Almaty oblysy.
MEKTEP – KEME, BILIM – TEŃIZ
Qasym AMANJOLOV
Memlekettigimizdiń tuǵyryn bekitip, aldaǵy baǵyt-baǵdaryn, kemel keleshegin dáıektep bergen Elbasy Nursultan Nazarbaev «Biz Qazaqstandy álemdik deńgeıdegi bilim ortalyǵyna aınaldyrýymyz kerek» degen edi. Bilim men biligi, saýaty men sanasy bıikten tabylǵan elderdiń órisi keń, órkeni myqty bolatynyn kórip, bilip otyrmyz. Memleket basshysy osyny basshylyqqa alyp, táýelsizdiktiń alǵashqy jyldarynan bastap-aq oqý isine erekshe kóńil aýdaryp, qıyn tustarda da qarjydan qysqan joq. Sonyń nátıjesinde, Otanymyzdaǵy san-salaly bilim júıesi álemdik standartqa saı damyp keledi. Mine, ult úshin merekelerdiń merekesi, Qazaq eli úshin qasıeti de, qadiri bólek Táýelsizdigimizdiń 20 jyldyǵyn atap ótetin tusta jańa oqý jylyn qarsy alyp otyrmyz. Taıaýda ótken muǵalimder forýmynda Bilim jáne ǵylym mınıstri Baqytjan Jumaǵulov el biliminiń búgini men bolashaǵy týraly jan-jaqty baıandaǵan bolatyn. Eń bastysy, aldaǵy onjyldyqta túbegeıli jańa bilim sapasyna qol jetkizý kerektigin, «Adamnyń adamshylyǵy jaqsy ustazdan bolady» dep uly Abaı aıtqandaı, bul tikeleı muǵalimderge qatysty degen. Aldaǵy bes jylda 120 myń muǵalim qaıta daıyndyqtan ótetinin, sonyń nátıjesinde, jańa biliktilik týraly sertıfıkattar beriletinin tilge tıek etken. Sol sekildi bilim berý qyzmetiniń sapasyn baqylaý, 12 jyldyq oqytýǵa kóshý, aldaǵy jyldary salynatyn mektep ǵımarattary, joǵary oqý oryndary, tehnıkalyq jáne kásiptik bilim sapasy jaıly da oı órbitken edi. Biz búgin Bilim kúnine oraı, áralýan taqyryptardaǵy maqalalar toptamasymen, otandyq bilim berý isiniń damý barysy týraly derekterdi oqyrmandarǵa usynyp otyrmyz.
* * *
DEREK PEN DÁIEK
Bıylǵy 1 shildeden bastap muǵalimderdiń eńbekaqysy 30 paıyzǵa ósse, 1 qyrkúıekten joǵary kategorııalary bar muǵalimder biliktiligi úshin laýazymdyq jalaqysyna 100 paıyz kólemde qosymsha aqy alatyn bolady. Buǵan bıýdjetten 5,3 mıllıard teńge bólingen.
* * *
Elimiz boıynsha jańa oqý jylynda mektepterde 279,4 myńǵa jýyq pedagog jumys bastaıdy. Pedagog kadrlarǵa qajettilik 2714 adamdy quraıdy eken. Ásirese Almaty, Aqtóbe, Shyǵys Qazaqstan oblystarynyń mektepterinde maman tapshylyǵy sezilýde.
* * *
Bilim kúni Otanymyz boıynsha 2,5 mıllıonnan astam oqýshyǵa 7741 mektep esigin ashady. Birinshi synypqa 260 myń bala barady.
* * *
Qazir elimizde 6960 mektepke deıingi uıym bolsa, onyń 2483-i balabaqsha, 4477-si shaǵyn ortalyqtar eken. Onda 480 myń bala tárbıelenýde.
* * *
Táýelsizdik jyldary ishinde Otanymyzda 780 mektep paıdalanýǵa berilip, 4 aýysymmen sabaq berý múlde toqtap, 3 aýysymdy mektepter 76 birlikke qysqarǵan. «100 mektep» jobasy boıynsha 104 mektep salynyp, paıdalanýǵa berilgen.
* * *
Qazir elimizde «Nazarbaev zııatkerlik mektepteri» men «Nazarbaev ýnıversıteti» otandyq mektepter men joǵary oqý oryndarynyń úlgisine aınalyp, álemdik standartqa saı qyzmet kórsetýde. Búginde elimiz boıynsha 6 zııatkerlik mektep jumys istep jatyr. Onda fızıka-matematıka, hımııa-bıologııa baǵyty boıynsha 3700-den asa oqýshy bilim alýda.
* * *
Elimiz boıynsha 4,5 mıllıon adam bilim alýda. Olarǵa 414,5 myń pedagog dáris oqyp, tárbıe berýde.
* * *
Elbasynyń tapsyrmasy boıynsha, «Jas Ulan» jáne «Jas qyran» uıymdary quryldy. «Jas qyran» kishi býynyna 1-4 synyp, al «Jas Ulan» uıymyna 5-9 synyp oqýshylary kiredi. Bul uıymdarǵa qabyldaý saltanaty 1 qyrkúıek kúni bolady.
* * *
«Dıplommen – aýylǵa» jobasynyń sheńberinde 12 myń maman elimizdegi aýyldyq mekenderde jumys isteýge bel býǵan. Olardyń 2 myńnan astamy turǵyn úı alý úshin 1,9 mlrd. teńge kóleminde paıyzsyz nesıe alǵan.
___________________________
TALPYNYS BARDA TABYS BAR
Jańa bastalǵaly otyrǵan oqý jyly el ómirindegi mańyzdy oqıǵa – «2011 jyldy Qazaqstan Respýblıkasy Táýelsizdiginiń 20 jyldyǵy» dep jarııalaǵan tarıhı kezeńmen tuspa-tus kelip otyr.
Elimizdiń damý baǵyty men kelesheginiń kókjıegin kóre bilgen Elbasymyz N.Á. Nazarbaevtyń bastamasymen qabyldanǵan strategııalyq baǵdarlamalar Qazaq eli batys pen shyǵystyń basyn qosqan irgeli órkenıet ortalyǵyna aınalǵanyn erekshe maqtan etemiz. Táýelsiz elimizdiń bolashaǵy – búgingi mektep oqýshylary desek, Prezıdent jyl saıynǵy Qazaqstan halqyna joldaǵan Joldaýlarynda bilim berý máselesine erekshe basymdyqtar berip, «Sapaly bilim berý – Qazaqstannyń ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damýynyń negizi» ekendigin atap kórsetti.
Osyndaı ıgi maqsattardy júzege asyrý úshin qabyldanǵan «Qazaqstan Respýblıkasynda bilim berýdi damytýdyń 2011-2020 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasyn» oryndaý – bilim berý júıesin damytýdyń sheshýshi kezeńi bolmaq.
О́tken oqý jylynda Úkimet pen oblys ákimdiginiń tikeleı qoldaýy jáne qamqorlyǵymen bilim mekemeleriniń materıaldyq-tehnıkalyq bazasy jaqsardy, 4 mekteptiń jańa ǵımaraty salynyp, paıdalanýǵa berildi. Bıylǵy oqý jylynda 3 bilim uıasynyń jańa úıi boı kóterip, 2 mektepte qosymsha synyp bólmeleri oqýshylarǵa esik ashty.
2011 jyly jergilikti bıýdjet esebinen 40 bilim nysanynyń kúrdeli jóndeý jumystaryna 1 mlrd. 866 mln. 616 myń teńge bólingen. Onyń ishinde 27 mekteptiń kúrdeli jóndeý jumystaryna 1 mlrd. 64 mln. 942 myń teńge qarastyrylyp, 6 mekteptiń shatyry, 13 mekteptiń jylý júıesi, 1 mekteptiń sport zaly, 6 mekteptiń ǵımaraty, 1 mekteptiń elektr júıesi kúrdeli jóndeýden ótti. Sondaı-aq, 373 mln. 567 myń teńgege 202 bilim nysanyna, onyń ishinde 159 mektepke aǵymdaǵy jóndeý jumystary júrgizildi. О́tken oqý jylynda 60 oqýshymyz túrli respýblıkalyq, halyqaralyq bilim, sport, óner baıqaýlarynda júldeger atanyp, 86 medaldi ıelenip, oblys abyroıyn asqaqtatty. Respýblıkalyq pán olımpıadasynda oblys komandasy júldeli 2-shi oryndy jeńip alyp, elimizdegi «Eń úzdik komanda» dep tanyldy. Daryndy er balalarǵa arnalǵan qazaq-túrik mektep-ınternaty men oblystyq «Daryn» mektep-ınternaty «Eń úzdik olımpıada» mektebi atandy. Otandyq ǵylymı joba jarysynda komandalyq esepte 3-shi júldeli orynǵa qol jetkizdik. Jyl ótken saıyn daryndy shákirtterimizdiń halyqaralyq, álem olımpıadalary men ǵylymı jarystardaǵy jetistikteri arta túsýde. Byltyr dúbirli jarystarda 18 medaldi ıelensek, bıylǵy jyldyń 7 aıynda ol kórsetkish 19 medalge jetti. Daryndy shákirtterimizdiń bul eńbegin erekshe atap ótkim keledi. Ásirese, Túrkııanyń Ankara qalasynda hımııa páninen ótken álemdik olımpıadadan altyn medalmen oralǵan 11 synyp oqýshysy Abylaı Shahızadaev, fızıka páninen Taılandta bolǵan halyqaralyq olımpıadanyń altyn medaliniń ıegerleri Qaısarbek О́mirzaqov pen Nurjas Aıdynov, bıologııa páninen Taıvanda ótken halyqaralyq olımpıadanyń qola júldegeri Ernar Tursynbaı, shahmattan Polshada ótken álem chempıonatynyń júldegeri, 3-shi synyp oqýshysy Ánel Altaıbek oblys abyroıyn asqaqtatsa, jas mýzykanttardyń respýblıkalyq 45-shi baıqaýynda Aııa Gabbasovanyń bas júldeni alýy ustazdar eńbeginiń aqtalǵany dep bilemin. Daryndy shákirtti talantty ustaz tárbıeleıdi desek, sondaı ustazdar qatarynda N.Volodko, M.Orynbaeva, M.Aıtbaeva, t.b. bar
Mektepke deıingi tárbıe men oqytý bilim salasynyń eń basty baǵyttarynyń biri ekeni belgili. 2010 jyldyń mamyr aıynda qabyldanǵan «Balapan» memlekettik baǵdarlamasy aıasynda 6870 bala mektepke deıingi tárbıemen qamtyldy. Jyl basynda Taraz qalasy «Astana» shaǵyn aýdanynan 280 oryndyq jańa balabaqsha qurylysy salynyp, paıdalanýǵa berilse, ústimizdegi jyly Qordaı, Merki aýdandarynda 2 balabaqshanyń qurylysy júrgizilip, oblystyq bıýdjet esebinen 286 mln. teńgege 1630 oryndyq 14 balabaqsha ǵımarattary salynyp, 6 balabaqshaǵa kúrdeli jóndeý jumystary atqaryldy. Oqýshylardyń jazǵy demalysy da jaqsy ótti deýge bolady. Bul salaǵa 2010 jyly 362,0 mln. teńge qarastyrylsa, 2011 jyly 480659,0 mln. teńge bólindi.
Jasóspirimderdiń sabaqtan bos ýaqytyn tıimdi paıdalaný búgingi kúni eń ózekti máseleleriniń biri. Mektepten tys mekemelerde 20720 bala qosymsha bilim alsa, 32 balalar men jasóspirimder sport mektepterinde 14591 ul men qyz sportpen aınalysýda.
«Ustaz bolý – óz ýaqytyńdy aıamaý, basqanyń baqytyn aıalaý» deıdi Jan-Jak Rýsso. Sol ustaz mártebesin kóterý úlken mindet. Bul oraıda, Elbasynyń erekshe qoldaýymen muǵalimder aılyǵy jyl saıyn ósip otyr. Endigi jerde ustaz biliktiligine qaraı bazalyq laýazymdyq jalaqysyna qosymsha aqy tólenedi. Bul aıtýly qamqorlyq dep bilemiz. Qamqorlyqqa saı qyzmet etý bárimizge paryz.
Sulýshash QURMANBEKOVA, Jambyl oblysy bilim basqarmasynyń bastyǵy.
* * *
RAHMET!
Bir joly Elbasy Nursultan Nazarbaev: «Biz muǵalim mamandyǵynyń bedeli men abyroıyn qaıtarýǵa mindettimiz» degen edi. Memleket basshysy qandaı qıyn kezeńderde de tózimdilik tanytyp, eldiń bolashaǵy sanalatyn jas urpaqqa bilim berip, tárbıe úıretip júrgen ustazdar qaýymynyń bedelin arttyryp, abyroıyn asyrý jolyndaǵy ıgilikti isterge ózi tikeleı uıytqy bolýmen keledi. Sonyń bir dáleli muǵalimder aılyǵyn jyl saıyn ósirip otyrýy der edik. Bıyl da sol úrdis jalǵasyn tapty. 1 shildeden bastap ustazdardyń jalaqysy 30 paıyzǵa kóterilse, 1 qyrkúıekten muǵalimder men tehnıkalyq jáne kásiptik uıym sheberleriniń biliktiligine qaraı bazalyq laýazymdyq jalaqysy 100 paıyzǵa kóbeıtildi. Osyny joǵary kóńil kúımen qabyldaǵan Otanymyzdyń muǵalimderi bul Elbasynyń júrgizip otyrǵan saıasatynyń jemisi dep baǵalap, ózderiniń iltıpattaryn bildirýde.
BUL – USTAZ EŃBEGIN BAǴALAÝ
Uly jazýshy Muhtar Áýezov «Ustazdyq – uly nárse» dep edi. Shynynda, ata-anamen qatar júrip, urpaq tárbıeleý ońaı bolmasa kerek. Muny men búkil sanaly ǵumyrymdy ustazdyq qyzmetke arnaǵandyqtan jaqsy bilemin. Biz bir kezderi keńestik keńistikte ómir súrdik. KSRO-ny otanymyz dedik. Máskeýge barsaq, sony mártebe sanadyq. Qazir, táýbe, Táýelsizdiktiń arqasynda tórtkúl dúnıeni sharlap júrmiz. Qazaqty, Qazaq eliniń Elbasy Nursultan Nazarbaevty álem tanydy. Azýyn aıǵa bilegendermen ıyǵymyz teńesip, sózimiz jarasyp keledi. Men osylardy aıta otyryp, ana bir jyldardaǵy qıyndyq kezinde muǵalim bedeliniń túsip ketkenin, endi sony qalpyna keltirý isinde atqarylyp jatqan jumystarǵa dán rızalyǵymdy, oǵan Prezıdenttiń bastamashy bolyp otyrǵanyn jetkizgim keledi. Mine, bir jyldyń ishinde aılyǵymyz eki ret ósip otyr. Buǵan taǵy bir qosarym, jańadan qabyldanǵan Memlekettik bilim baǵdarlamasynda kórsetilgendeı, 2015 jylǵa qaraı pedagogtardyń ortasha jalaqysyn jeke sektordaǵy eńbekaqyǵa teńestirý kózdelgen. Bul qazirgimen salystyrǵanda eki nemese úsh esege ósedi degendi bildiredi. Al myna 100 paıyzdyq ústeme sonyń bastamasy dep esepteımin.
Qanıpa BITIBAEVA, KSRO Memlekettik syılyǵynyń laýreaty, Qazaqstannyń eńbek sińirgen muǵalimi.
Shyǵys Qazaqstan oblysy.
* * *
ELORDALYQTAR DA DÁN RIZA
Shaǵyn ǵana eldi mekendeı qalanyń aýmaǵynan astana turǵyzyp, álem jurtshylyǵyna tanylǵan Otanymyzdyń eldik jolyndaǵy qol jetken jetistikteri Elbasynyń sarabdal saıasatynyń jemisi der edim. Bir kezderi Aqmolada sanaýly ǵana mektepter bolsa, qazir bilim uıalary 70-ke taıap qaldy. Qazaq mektebi jalǵyz edi. Ol da kóbeıdi. Táýelsiz elimizdiń, elordanyń gúldenýine, jas urpaqtyń sanaly da salıqaly bolyp ósýine ózderiniń úlesin qosyp júrgen muǵalimder Prezıdenttiń tikeleı tapsyrmasymen 1 qyrkúıekten bastap joǵary sanatty ustazdar qaýymynyń aılyǵy 100 paıyz ósetinin erekshe qýanyshpen qabyldap otyr. Mundaı qamqorlyq muǵalimderdiń ál-aýqatyn kóterýge, otbasylyq jaǵdaıyn jaqsartýǵa septigin tıgizeri sózsiz. Men jetekshilik etip otyrǵan mektep ujymynyń ozat muǵalimderi qazir qosylatyn aılyqqa qajet qujattaryn ázirleý ústinde.
Erbol ISLÁMULY, Astana qalasyndaǵy Á.Marǵulan atyndaǵy №40 qazaq orta mektebiniń dırektory.
Astana.
* * *
BEINETTIŃ ZEINETI DEP BILEMIZ
Sharapaty mol is kimniń de bolsa kóńilin marqaıtady, mereıin ósiredi, mártebesin arttyrady. Elbasynyń atqaryp jatqan jumysyn biz jaqsy bilemiz. Jyl saıyn Prezıdent óz Joldaýynda bilim salasynyń qyzmetkerlerine erekshe nazar aýdaryp, aılyq ósirý jóninde naqty tapsyrma berip, ony tıisti oryndar buljytpaı atqartyp keledi. Shyny kerek, ana bir jyldary muǵalim dese kóp jurt olqy kózqaraspen qaraıtyn edi. Sonyń áserinen be pedagog bolýǵa talpynǵan jastar da azaıyp ketken. Qazir olaı emes. Aldymyzda bilim alyp júrgen shákirtterimizdiń arasynan izimizdi basyp, isimizdi jalǵastyrsaq degen ul men qyz shyǵa bastady. Munyń bári muǵalim bedeliniń artqanyn kórsetedi. Al kúni erteńnen bastap bilikti ustazdardyń aılyǵynyń ósýi bizge jasalǵan qamqorlyq qana emes, urpaqqa kórsetilgen sharapat dep bilemin. Bul úshin biz Memleket basshysyna rahmetimizdi aıtýǵa tıistimiz.
Juldyz NURLYHANOVA, Jańa Shamalǵan kentindegi Y.Altynsarın atyndaǵy mekteptiń muǵalimi.
Almaty oblysy.
