Otandyq medısınanyń mıýaly shaǵy

Adamǵa ómir syılaý Jaratqannyń enshisi, degenmen, jer betindegi pendeniń jany qysylǵanda, basy aýyryp, baltyry syzdaǵanda baratyn jeri – dárigerdiń aldy. 25 jyl ishinde otandyq medısına úlken jetistikterge jetti. Osy jyldar ishinde memlekettiń esebinen 1312 densaýlyq saqtaý nysany salynypty. Zamanaýı nebir quraldarmen jabdyqtalǵan, mamandary shet elderde tájirıbeden ótken, biliktiligimen qazirdiń ózinde medısınalyq týrızmdi damytýǵa kúsh salyp júrgen 8 iri medısı­nalyq ǵylymı ortalyq, 32 maman­dan­dy­ryl­ǵan medısınalyq orta­lyq, 176 aýrýhana, 144 emhana, 907 ambýlatorııa jáne qan ortalyǵy sııaqty 45 mamandandyrylǵan den­saý­lyq saqtaý oryndary paıdalanýǵa berilipti, al 39 jańa nysan 2017 jyly emdelýshilerin qarsy alady dep josparlanyp otyr. Buryn sabylyp shet el asatyn, onyń ústi­ne tek qaltasy kótergenderdiń ǵana qoly jete­tin nebir kúrdeli, ozyq tehnologııalardy qajet etetin operasııalar qazir óz elimizde jasalýda. Aty ańyzǵa aınalǵan Ormantaev, Sharmanov, Pıa, Aqsholaqov, Dosqalıev syndy dárigerler men olardyń shákirtteriniń emdelýshilerden alǵan alǵystary qanshama deseńizshi! О́tken 2016 jyl otandyq medısınanyń taǵy bir bıigin baǵyndyrǵan jyl boldy. Jyl qorytyndysy jaıyndaǵy statıstıkalyq derekter kelesi jyldyń alǵashqy aılarynda shyǵatyndyǵyna baılanysty qolymyzda sóılete qoıatyn sandar az bolǵanymen, Táýelsizdiktiń 25 jyldyq mereıtoıynda Elbasy Jarlyǵymen Astana qalasyndaǵy «Ulttyq neırohırýrgııa ortalyǵy» AQ-tyń basqarma tóraǵasy Serik Aqsholaqovtyń «Qazaqstannyń Eńbek Eri» ataǵyn ıelenip,  «Otan» ordenine «Altyn Juldyz» belgisin qosa keýdesine jarqyrata taǵýy densaýlyq saqtaý salasyndaǵy eren eńbekterge memleket tarapynan jasalǵan úlken qurmet ekeni anyq. Transplantasııa, donordan alyp dene múshelerin aýystyrý, ımplant qoıý degender, buryn tek shet elde jasalady, al otandyq dárigerdiń qolynan kelmeıdi degen uǵymdar búginde túbegeıli ózgeriske ushyrady. Aıtyp kelgen ajal dep moıynsunatyn jaǵdaılar dárigerlerdiń jantalasa izdenýi men uıqysyz túnderi, memleket tarapynan salynǵan zamanaýı emdeý oryndary qyzmetkerleriniń keshendi qımyldarynyń arqasynda sheginip, beti qaıtqanynyń kýási bolýdamyz. Astanadaǵy kópbeıindi «Ulttyq onkologııa jáne transplantologııa ǵylymı ortalyǵy» («UOTǴO») AQ osy taptaýryn qaǵıdany buzyp, ómir úshin kúreste jeńistiń tegeýrindi jandardyń qolynan shyqpaıtynyn dáleldep júrgen ujym. Búırek, baýyr almastyrý, qaterli isikterdiń san túrimen arpalysa júrip joǵary sapaly jáne básekege qabiletti medısınalyq kómek kórsetip, medısına ǵylymy, bilim berý men praktıka salasyn­daǵy zamanaýı tehnologııalardy engizý jáne taratýmen aınalysatyn klınıkada erteńgi kúnge degen qanshama úmit, arman úzile jazdap baryp jalǵanyp ketip jatyr deseńizshi?! Ár pasıenttiń, onyń jaqyn-jýyqtarynyń qýanyshyna ózderi de qosyla qýanatyn dáriger qaýymynyń mamandyǵyna saı keler izgilikti kásip joq aý, sirá. Ortalyqtyń irgesi qalanǵannan beri 56 myńnan astam adam em­delip shyǵyp, naýqastardyń janyn aman alyp qalý úshin 41 myńdaı jedel áreket etý sharalary, onyń ishinde joǵary mamandandyrylǵan kómek boıynsha shamamen 11 myńdaı operasııa júrgizilipti. Klınıkaǵa tańerteńnen barǵanymmen dáriger­lermen áńgimelesýdiń sáti ońaılyqpen túse qoı­mady. Sapyrylysyp, qaınaǵan jumys ýaqytynda orta­lyqtyń basshylarymen emes, kúndelikti pasıenttermen qoıan-qoltyq jumys jasaıtyn, emdeý sharalaryn júrgizetin dárigerlerdi sózge tartaıyn degen oıǵa ábden bekingendikten kútýime týra kelgen. – Shet elderde 150-250 myń dollar turatyn opera­­sııalar bizde emdelýshiler úshin tegin jasalady. Olardyń barlyǵy Úkimet bólgen qarjymen, por­tal arqyly bizge joldamamen kelgen óz azamattarymyz, – deıdi Baýyrjan esimdi dáriger azamat, – máselen, baýyr aýrýlary, ót jáne ót joldarynyń patologııasy, uıqy bezi deımiz, osylardyń ishinde qaterli isikteri bar kóptegen aýrýlar bizdiń bólimde emdeledi. Onyń ústine bizder aımaqtarǵa baryp ta kómegimizdi kórsetip jatamyz, qazir konsýltasııa­ny telemedısına arqyly da berip, sanıtarlyq avıasııa­men ushyp baryp, operasııa jasap, qajettigi týsa osynda alyp ta kelemiz. Aǵza aýystyrýda donor jetispeýshiliginiń prob­lemasy qıyn shyǵar deımin, dárigerlerdi sózge tartyp. – Árıne, donorlar týystyq tiri donorlar, máıittik donorlar dep bólinedi. Al máıittik donordan alynǵan aǵzany ornatý – shuǵyl operasııa. Bizdiń ár oblystarda óz úılestirýshimiz bar, olar aýrýhanaǵa apatty jaǵdaılarda túsken, jaraqattan aýyr halde óte jaısyz jatqan syrqattyń jaqyndarymen áńgime júrgizedi. Olar kelisimin bergen ýaqytta notarıatpen kýálandyryp, zańdy túrde bizge habarlaıdy. Ony sanavıasııamen ushyp baryp, alyp kelip ekinshi bir adamnyń ómirin uzartamyz. Bul endi shuǵyl operasııa. Al týys donordan alynatyn operasııa ábden egjeı-tegjeıli tekserilip baryp jasalynatyn josparly túrdegi ota. Jáne bir eskeretin jaıt, donordyń deni saý bolýy kerek. Onyń ústine deni saý adamnyń óziniń aǵzasy anatomııalyq turǵydan sáıkes kelmeýi ábden múmkin. Sebebi, anasyna balasynyń baýyrynyń bólshegi transplantasııalanǵan kúnde qansha týys degenmen ol adamnyń genetıkalyq aqparatynyń jartysy anasynan bolǵanymen, jartysy ákesiniki, ıaǵnı ózge aǵzanyń deregi bar tin. Eki aqparattyń arasyndaǵy qaıshylyqtyń týýyn álsiretý úshin pasıent qalǵan ǵumyrynda únemi dárigerdiń baqylaýynda bolyp ımmýndy depressanttar qoldanady, al bizder pasıentti udaıy baqylaýda ustap, jasandy túrde ımmýnıtetin tejep otyramyz. Áıtpese, ornatylǵan aǵzany keri tebý, qabyldamaý úderisi júredi. Qaterli isikke shaldyqqan aǵzany túgelimen alyp tastap, ornyna saý aǵza qoıý bizdiń dárigerlerdiń kúndelikti jasaıtyn operasııalary. Biz Qazaqstanda eń alǵash máıitten baýyr transplantasııasyn óz kúshimizben sheteldik mamandar shaqyrmaı 2013 jyly ótkizgen edik. Sodan beri biraz tájirıbe jınaqtadyq. Týysqandyq donordan da transplantasııa júrgizýdi taza ózimiz atqaramyz, Úkimet bir baýyr aýystyrǵanǵa 5 mln teńge bóledi, Ońtústik Koreıada oqyp júrgenimde bir Reseı azamaty soǵan 250 myń AQSh dollaryn jumsaǵanynyń kýási bolǵanmyn, – deıdi dáriger. Al dáriger Qabylbek Ábýǵalıev teri transplantasııasymen aınalysýda eken. Adam terisi jaraqattanǵanda maldyń ishek pen dene qabyr­ǵasy arasyndaǵy juqa qabyqshasy – ishperdeni zerthanalyq óńdeý barysynda onyń quramyndaǵy mal jasýshalary tegis sylynyp, adam terisiniń ósýin jyldamdatatyn zattar engizilip, ishperdemen zaqymdanǵan jerdi qaptaıdy. Nátıjesinde, teriden ishke enetin syrtqy túrli mıkrob, bakterııalardan qorǵalǵan qaptama, jaranyń asqynýyn toqtatyp, jazylyp ketýin jyldamdatatyn kórinedi. Jańa ádisti endirýshi, arnaıy 4 patenttiń ıesi, dáriger Ábýǵalıevtiń kómegine qazir sheteldikter júginýde. Búgingi kúni osy klınıkada Reseıde 3 jyl boıyna emdelip jazylmaı júrgen adamnyń jarasyn ishperdemen qaptap bergeli 13 kúnniń ishinde aıyqqanyn aıtqan dáriger jumysyna qalaı qýanbaısyń. Otandyq medısınanyń damý jolyn álemge moıyndatar osyndaı mamandardyń barlyǵyna taǵy da shúkirshilik aıtasyń. Kópbeıindi klınıkada búginde gemofılııa jáne osteoonkologııa, qolqa anevrızmalaryn keshendi emdeý, súıek kemiginiń allagendi jáne gaploıdti transplantasııasy, teri transplantasııasy, baýyrǵa transplantasııa jasaý, modýldik býyndardyń ortopedııasy sııaqty eksklıýzıvti tehnologııalar jáne taǵy da basqa kóptegen ádis-tásilderdiń otan­dyq den­saýlyq saqtaý prak­tıka­syna engizilgeninen maǵlumattar ala júrip, áli de kóptegen jańalyqtardyń ashylatynyna sendim, jańa tehnologııalardy adam ómirin uzartýǵa qyzmet etkizetin áleýetti ujymnyń jumysyna tabys tiledim ishteı. Ortalyqtyń tynysyna qarap, búgingi qazaqstandyq medısınanyń damý qarqynynyń qandaı dárejede ekendigin baǵamdap, otandyq densaýlyq saqtaý salasynda mıýaly shaqtyń týyp turǵanyn túsindim. Anar TО́LEÝHANQYZY,  «Egemen Qazaqstan»