Ýaqytsha tirkeý degen ne jáne ol úshin qandaı qujattar kerek?

Qazaqstannyń ózge qalasyna ýaqytsha turý úshin barǵan kez kelgen qazaqstandyq mindetti túrde sol jerde tirkelýi kerek. Bul talapty oryndamaǵan azamat 16 myń teńgeden 30 myń teńgege deıingi aralyqta aıyp tóleıdi. Búgin Astanada QR IIM Kóshi-qon polısııasy departamenti basshysynyń orynbasary Galına Sársenova jańa zańnyń negizgi normalaryn túsindirdi. Onyń aıtýynsha, turǵan jeri boıynsha tirkelý adamdardyń erkin júrip-turýyna kedergi jasamaıdy, ol – álemdik tájirıbede bar nárse. Galına Sársenova aıtqandaı,  ýaqytsha turatyn jerde tirkelý Qazaqstanda buǵan deıin de talap etiletin. Tek ol buryn Úkimet qaýlysynda kórsetilgen bolsa, endi zańdyq turǵyda bekitildi. Al tirkeýsiz turý merzimi 3 aıdan 1 aıǵa qysqardy.  

Qandaı qujattar kerek?

Tirkelýge buryn 8 túrli qujat jáne eki sótke ýaqyt qajet bolsa, endi ol sharýa aıtarlyqtaı jeńildedi – bar bolǵany 4-5 qujat jáne 10-20 mınýt ýaqyt kerek. Alaıda, tirkelýshi ózi bolýy mindetti. Tirkelý úshin búgingi kúni mynadaı qujattar talap etiledi:

• Úı ıesiniń kelisimi;
• Úı ıesiniń jeke kýáligi;
• Tirkelýshiniń jeke kýáligi;
• Tirkelý úshin 227 teńge tólegeni týraly túbirtek.

Sonymen qatar tirkeletin úı ıesiniń ózi nemese notarıýs kýálandyrǵan senimhaty qajet. Jańa málimetter jeke kýáliktiń chıpyna engiziledi jáne birden jeke tulǵalardyń memlekettik málimetter bazasyna túsedi. Tirkelýshiniń jáne úı ıesiniń elektrondy sandyq qoly bolǵan jaǵdaıda ol arqyly azamatty elektrondy úkimet portalynda arqyly tirkeýge bolady. Basqa qalaǵa uzaq ýaqytqa emdelýge nemese, aýrýhanaǵa jatý úshin barǵan azamattar da sol jerde tirkelýi tıis. Al basqa qalada jumys isteıtin, biraq qonaqúıde turatyn adamdar qonaqúıde tirkelýine bolady. Naqty turǵylyqty orny boıynsha tirkelýge múmkindik bolmaǵan jaǵdaıda jumys orny nemese oqý orny boıynsha tirkelýge bolady.  

Bir páterde qansha adamdy tirkeýge qoıýǵa bolady?

Sanıtarlyq talaptar boıynsha, páterde ár tirkelýshiniń keminde 15 sharshy metr turǵyn jeri bolýy kerek. Ázirge bul norma Almatyda engizilgen. Bolashaqta eldiń barlyq aımaqtarynda osyndaı talaptar qabyldanatyn bolady. Tirkelgen ár adamǵa páterden qanshalyq turǵyn oryn berilý kerektigi ár aımaqta ártúrli bolýy múmkin. Mysaly, Almatyda 60 sharshy metrlik eki bólmeli páterde tórt adamnan artyq tirkeýge alýǵa bolmaıdy. «Sybaılastyq máselesi mańyzdy suraq. Bizdiń qatarymyzda qoly taza emes adamdar bolýy múmkin. Biraq qaıta-qaıta para bergenshe, bir ret 200 teńge tólep tirkelgen tıimdi. Nemese sybaılastyqqa jol bermeý úshin úıde ınternet arqyly tirkelýge bolady» dedi Sərsenova hanym. Ol úshin joǵaryda aıtylǵan elektrondy sandyq qol qajet.  

Aıyppuldar qandaı?

Endi zań talaptary buzylǵan jaǵdaıda salynatyn aıyppuldar týraly. Ýaqytsha turyp jatqan jerinde bir aıdan asa ýaqyt tirkeýsiz turǵany úshin 7 AEK, ıaǵnı 16 myń teńge aıyppul salynady. Ekinshi tekserý kezinde zańbuzýshylyq anyqtalsa, aıyppul 13 AEK, ıaǵnı 29 500 teńge bolady. Pátershilerdi tirkeýge qoımaǵan páter ıeleri 10 AEK, ıaǵnı 22 600 teńge aıyppul tóleıdi. Olar jeke tulǵa emes, shaǵyn kásipkerlik fırmasy bolsa aıyppul kólemi 15 AEK nemese 34 000 teńge, al iri kásipkerlik sýbektileri bolsa – 50 AEK kórsetkish, ıaǵnı 113 500 teńge. Zań kúshine engenmen, aıyppul salý áli de kóptegen qujattardyń qabyldanýyn talap etedi. Sondyqtan ýaqytsha tirkeýsiz azamattardy anyqtaý isi 2017 jyldyń 1 aqpanynda, al aıyppul salý 7 aqpanda bastalady. Erjan Ábdiraman