Merekeli jyldyń berekeli astyǵy

gektar ónimdiligin 20 sentnerden aınaldyrýǵa múmkindik berip, molshylyq joryǵyna ulasyp otyr Keshe Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev Sol­tús­tik Qazaqstan oblysyna jumys saparymen keldi. Sapar ba­ry­synda egis ta­nap­taryn, sharýashylyqtardy aralap, mal sharýashy­ly­ǵyn damytý baǵdarla­masy­nyń oryndalý jaıy­men ta­nysty. Jazda jańbyr jıi jaýyp, jurtty ábden yǵyr qyldy. Endigi úmit – kúz. Mańdaı termen ósi­rip, jas balasha mápelep kútken rızyqty shashpaı-tókpeı jınap alýǵa bári asyq. Shúkirshilik, kúz­diń alǵashqy aıy jaýyn-sha­shyn­syz bastalyp, aınalaǵa nurly shýa­ǵyn tógip tur. El nazary egin oraǵyna aýǵan sát bul! Qy­zyl­jar óńiriniń dıqandary bıyl 4,2 mıllıon gekter alqapqa dán si­ńir­se, onyń 3,9 mıllıony – dándi daqyldar. Merekeli jyldyń astyǵy berekeli bolǵaly tur. Alǵashqy ná­tı­jeler qýantarlyq. Gektar ónim­diligi 18,5-19 sentnerden aınalýda. Aıyrtaý, Taıynsha, Músire­pov, Aqjar aýdandarynyń kór­set­kishteri 20-dan asyp jy­ǵy­la­dy. Qazaqstannyń Eńbek Eri Gennadıı Zenchenko sekildi túsim­di  25-30 sentnerge jetkizgender qatary kún sanap kóbeıip keledi. Soǵan qaraǵanda, oblys boıynsha 6,5-7 mıllıon tonna astyq jınalady dep boljanýda. Elimizde óndiriletin astyq­tyń úshten biri Soltústik Qa­zaqstan oblysynyń úlesine tıedi. Tek bıyldyń ózinde ǵana aýyl sharýashylyǵy salasyn damytýǵa 41,1 mıllıard teńge jumsaldy. О́ndirilgen jalpy ónim 32,9 mıllıard teńgeni qurady. Memlekettik qarjylaı qoldaýdyń, ınvestısııalar tartýdyń, astyq óndi­ri­sin jańa tehnologııalarǵa kóshi­rý­diń arqasynda eginshilik máde­nıeti aıtarlyqtaı jaqsardy, aýys­­paly egis júıesi qalyp­tas­ty. Shyǵymdylyq artyp, tu­raq­ty ónim alýǵa qol jetkizildi. Ag­rarlyq taýar óndirýshiler bıyl­ǵy oraq naýqanyna úlken uı­ym­shyldyqpen kiristi. Tehnıka, ju­mys kúshi, janar-jaǵarmaı jetkilikti. Elbasyǵa kúzgi jıyn-terin jumystarynyń atqarylýy jaı­ly oblys ákimi Serik Bilálov baıandap berdi. Birinshi jar­ty­jyl­dyqta 3,8 mıllıard teńgege 392 jańa tehnıka satyp alyn­ǵanyn, 179 tehnıka birligi «Qaz­Agro­Qar­jy» AQ arqyly lızıngpen jetkizilgenin, astyqtyń 70 paıyzy jo­ǵa­ry ónimdi sheteldik kombaındarmen jınalyp jatqanyn jetkizdi. Elbasy aldymen «Peterfeld-Agro» jáne «Sbı-Agro» JShS-le­riniń egis alqaptaryna keldi. Mun­da júzderin kún qaqqan kombaın­shy­­lar­men jaıdary aman­dasyp, hal-jaǵ­daı­laryn surasty. Eńbek ozattary­nyń biri Qasen Qusaıy­nov jumys isteýde bar­lyq jaǵ­daı­dyń týdyryl­ǵa­nyn aıta kelip, Prezıdentke aýyl eńbekkerlerine jasalyp jatqan zor qamqorlyq úshin alǵys sezimin bildirdi. Seriktestik eginshilikpen kóp­ten beri shuǵyldanyp keledi. 3 myń gektar alqaptyń jar­tysyna jýyǵy bas­tyrylyp, qyzý eńbek qyrman­darǵa aýys­qan. Shyǵymdylyq aıtarlyq­taı: 25-27 sentner! – Qazaqstan – astyqty syrtqa satatyn bes memlekettiń qata­ryn­da. Jyl ótken saıyn bizdiń eldiń astyǵyna degen suranys artyp keledi. Aýa raıynyń kúr­deli jaǵ­daıyna qa­ra­mastan, bıyl da elimizde egin bitik shyqty. Endi ony tókpeı-shashpaı, ysy­rap­syz jınap alý mindeti tur. Ob­lys egin­shi­leriniń jaýapty naý­qan­ǵa tııa­naqty ázir­lengeni baı­qa­lady. Kúz­gi jıyn-terin ju­mys­­taryna bir kisideı ju­myla kirisken­deri­ńiz kórinip tur. Al­daǵy aıtýly mereke – Táý­el­siz­diktiń torqaly toı­yn to­lym­dy tar­týlarmen qar­sy alyp, ónim­di­lik­ti 20 sentnerge deıin jetkizedi degen senimdemin. Bul – ala jaz boıy atqa­rylǵan kásiptiń ná­sibi, eńbektiń jemisi. Munyń bári joǵary tártip pen uıym­shyl­dyq­tyń ar­qasy. Aýyl-selo taýar ón­dirý­shilerine memleket ta­rapy­nan barlyq jaǵdaı ja­sa­lyp ja­tyr. Alda da kómektesetin bo­la­myz, qarjydan tarshylyq kór­meısiz­der. Biraq onyń qaı­ta­ry­my bolý kerek. Aýyl sharýa­shy­lyǵynsyz ekonomıkany kóte­rý qıyn. Eko­no­mıkamyz kóte­ril­se, turmys ta jaqsarady, tirshilik te ońalady. Tek bıyldyń ózin­de ǵana aýyl sharýashy­ly­ǵyna 177 mıllıard teńge mól­she­rinde memlekettiń qoldaý qar­jysy berildi. Sońǵy bes jylda bul salany qarjylandyrý 670 mıllıard teńgege jetti, – dedi El­basy dıqandarǵa arnaǵan só­zinde. Elbasy kelesi kezekte osy seriktestiktegi reprodýkty sharýa­shy­lyq keshenine soqty. Munda 860 iri qara, 400 jylqy, 800 qoı ósiriledi. Jýyrda Germanııadan 400 bas asyl tuqymdy sımmental sıyrlary jetkizilip, 12 adam jumyspen qamtylypty. Mal bor­daqylaý alańy iske qosylyp, etti mal sharýashylyǵyn damy­týǵa bel sheshe kirisken agro­qu­ry­lymnyń qadamyn quptap, tabys tilegen Nursultan Ábishuly seriktestik basshysy Asqar Má­dıev­ti áńgimege tartty. Ol óz sózinde berik jem-shóp bazasyn ja­saýǵa basa nazar aýdarylyp otyrǵanyn, 4500 tonna shóp, 1500 tonna pishendeme jınap alyn­ǵanyn, endi súrlem salýǵa kirisetinderin málimdedi. Shetelden áke­lingen maldar endi tóldeı bas­taıdy. Erkek buzaýlaryn bor­daqylap, 18 aıda 450-500 kılo salmaq tartatyn bolady, dedi ol. – Men bıylǵy Joldaýymda aýyl sharýashylyǵyna qatysty irgeli mindetter qoıdym. Taǵy da qaıtalap aıtamyn, 2020 jylǵa taman eńbek ónimdiligi 4 ese ar­tatyn bolady. Bul – saralanǵan jospar, oryndalatyn meje. Ag­rarlyq sektorda etti mal sha­rýa­shylyǵyn damytý jóninde úlken jobalar ıgerilip jatyr. 2016 jyly et eksporty 60 myń ton­naǵa jetedi. Munyń quny 4 mıllıon tonna bıdaıǵa teń degen sóz. О́ńirlerdi damytý baǵdar­la­malarynda mal sharýashylyǵyna nege basa nazar aýdarylyp otyr­ǵanyn túsingen bolarsyzdar. Osy­nyń nátıjesinde eldi mekenderde myńdaǵan turaqty jumys oryn­dary ashylady. Tórt túlik ma­ly­myz kóbeıip, árkimniń kiris kó­zi­ne aınalady, – dedi Prezıdent. Oblysta Elbasy júktegen min­detterge sáıkes mal sharýa­shy­lyǵyn, onyń ishinde etti ba­ǵyt­taǵy mal ósirýdiń serpindi jol­dary belgilengen. «Iri qara maly etiniń eksporttyq áleýetin damytý» baǵdarlamasy sheńbe­rin­de 10 myń bas bordaqylaıtyn alań, 4 myń basqa arnalǵan rep­ro­dýktor-sharýashylyq, 15 600 basqa laıyqtalǵan fermerlik sha­rýashylyqtar uıymdastyrý mindetteri tur. Qazirdiń ózinde «Sy­baǵa» baǵdarlamasy boıynsha 237 mıllıon teńgeniń 37 jobasy qar­jylandyryldy. Fermerlik sha­rýashylyqtar qurý maqsatymen 90 agroqurylym qarjylyq ınstıtýttar men óz qarajattaryna 4,7 myń bas iri qara malyn ákel­di. «Soltústik» áleýmettik-ká­sip­kerlik korporasııasynyń jarǵy­lyq kapıtaly 754 mıllıon teń­ge­men tolyǵyp, shetelden asyl tu­qymdy mal satyp alýdy qam­ta­masyz ete bastady. Nátıjesinde «SBI-Agro-Tashkentka» jáne «Nur-Sen» seriktestikteriniń árqaısy­sy 400 bas etti baǵyttaǵy maldarmen tolyqty. Sońǵy jyldary Qyzyljar óńirinde mal sharýashylyǵymen tu­raqty aınalysýshylar qatary­nyń kóbeıe túskeni baıqalady. Solardyń biri – «SBI-Agro» JShS-niń qadamyn Prezıdent qup­tady. Seriktestik 17 myń gektar egistik alqapqa ıelik etedi. Onyń 7729 gektary – bıdaı, 3139 gektary – maıly daqyldar. Byl­tyrǵy qýańshylyq jylynyń ózinde bıdaıdyń ónimdiligi 16,5 sentnerden aınalsa, bıylǵy kór­setkish 5-10 sentnerge artyq. Munda 2472 iri qara maly, 1119 jylqy ósiriledi. 7100 shoshqany baǵyp-qaǵýda gollandtyq tásil qoldanylady. 400 sıyrǵa ar­nal­ǵan sút fermasy jabdyqtalǵan. 120 bas sımmental sıyrlary Avstrııadan aldyrylypty. Endi Germanııadan 395 sıyr ákelinbek. Elbasy memlekettiń qarjysyn tıimdi paıdalanyp, ornymen jum­saǵan sharýashylyqtardyń tirshiligine rızashylyq bildirdi. Oblys ákiminiń birinshi oryn­basary Aıdarbek Saparov Elba­sy­na agroónerkásip kesheniniń damý barysyn beıneleıtin dıa­gram­maly stendti usynyp, ne at­qarylyp, ne tyndyrylǵanyn aı­typ berdi. Byltyr jalpy óńirlik ónim 457 mıllıard teńgeni qura­ǵan. 8,3 mıllıard teńgege jańa tehnıkalar satyp alynǵan. Elimizdiń ishki suranystaryna 2,2 mıllıon, alys-jaqyn shetelderge 1,4 mıllıon tonna astyq jó­nel­tilgen. Kóktemgi, kúzgi dala jumystaryn atqarýǵa 3 mıllıard teńge sýbsıdııa bólingen. Jeńildikti nesıe mólsheri 3,5 mıllıard teńgege jetken. «Soltústik» áleýmettik-ká­sip­ker­lik  korporasııasynyń  tór­aǵa­sy Alekseı Chen mal jáne ósim­dik sharýashylyqtaryna qa­tys­ty 15 jobanyń ıgerilip, 400 adamnyń jumyspen qamtylaty­nyn, ızraıldik MAD kompa­nııa­synyń prezıdenti Avraaham Faevskıı qus ósiretin asyl tu­qym­dy zaýyt salynatynyn málim etti. Elbasy osy jerde iri ag­roqurylym, kásiporyn jetekshilerimen, aýdan, qala ákimderimen júzdesip, elimizdiń qoǵamdyq-saıası ómirine qatysty pikirler almasty. «Babyq-Burlyq» JShS dı­rek­tory Seıilbek Mahmetov Pre­zıdenttiń jumys saparyna oraılas jıyndardan qalmaı qatysyp júrgenin, ár kezdesýden úlken ta­ǵylym alatynyn aıta kelip, gektar basy 20-25 sentnerden astyq alyp jatyrmyz, dedi kóterińki únmen. «Sizdiń jaman eńbek etýge qaqyńyz joq. Keýdeńizdegi ordendi ne úshin berdik?» – dep ázil tastady Prezıdent. «Alabota» asyl tuqymdy sha­rýashylyq basshysy Tólegen Qo­nysbaev shetelden 400 bas gereford sıyrlaryn satyp alǵan­daryn, bıyl qoldaǵy maldy 5000 basqa jetkizetinderin aıtsa, jeke kásipker Sergeı Zvolskıı tam­shy­latyp sýarý arqyly kókónis pen kartoptyń shyǵymdylyǵyn úsh ese arttyrǵanyn jetkizdi. Osy kúni Elbasy «Passık Qy­zyljar» seriktestiginde bo­lyp, omartashylardyń ara sha­rýa­shylyǵy, bal óndirisi jaıly oı-pikirlerin tyńdady. Omarta­shy­lardyń aıtýynsha, túrli aýrý-syrqaýlarǵa shıpasy mol bal jınaýǵa túıeburshaq, qaraqumyq, eksportset, faselııa, kúnbaǵys se­kildi ósimdikter men maıly da­qyldar qoldanylady. Ol úshin 800 gektar jer arnaıy bólinip be­rilgen. Oblys – ara sharýa­shy­ly­ǵyna qatysty arnaıy baǵdar­lama qabyldaǵan sanaýly óńir­lerdiń biri. Omartashylardyń jergilikti qaýymdastyǵy da birtalaı bastamalarǵa muryndyq bo­lypty. Sońǵy kezderi aımaq basshysynyń bastamasymen mektep oqýshylaryna tegin bal ta­ratyla bastady. Alaıda ara sha­rýashylyǵymen júzdegen kásip­ker aınalysqanymen, óndirgen ónim­deri dúken sórelerine jete bermeıtini, deldaldardyń qolyn­da ketetini alańdatady. 90-shy jyldary Qazaqstannyń omarta­shy­lary jylyna 50 myń tonnaǵa deıin bal óndirip kelse, búginde 1 myń tonnadan da aspaıdy. О́tken jyly kúzde ótken oblys omarta­shylarynyń jármeńkesi bal ónim­derine degen joǵary sura­nys­ty aıqyndap berdi. Bile bilgenge, adam aǵzasyna baldyń paı­da­sy ushan-teńiz. Baldy kóp tu­tynatyn adamdardyń orta jasy 80-nen joǵary. Elimizde kez kelgen kásippen aınalysýǵa jaǵdaı bar. Ara sharýashylyǵyn damy­tý­ǵa múmkindikter mol. Bul sa­lany alǵa bastyrýdyń joldaryn ózderińiz de aıtyp otyrsyzdar. Isterińizge sáttilik tileımin. Jer­gilikti bılik qoldaıdy dep oılaı­myn, dedi Memleket basshysy. Elbasynyń endigi toqtaǵan jeri jańadan boı kótergen Táý­el­s­izdik stellasy boldy. Munda assambleıa ókilderimen, ulttyq-mádenı birlestikter jetekshilerimen júzdesti. Olardyń atynan M.Gýseınov sóz alyp, óz oıyn by­laı sabaqtady: Nursultan Ábish­uly, biz Sizdiń ulttar men ha­lyqtar arasyn dostastyryp, bir týǵandaı jaqyndastyryp otyr­ǵan saıasatyńyzǵa óte tántimiz. Sizdiń adamnyń patrıottyq sezimin oıatatyn tamasha sózderińiz ár qazaqstandyqtyń júreginde uıa­lap qalǵan desem, artyq aıtqan­dyq emes. Men osydan 22 jyl buryn Qazaqstanǵa kóship kelgen edim. Sodan beri parasatty ýa­qyt­pen tekserilgen tamasha bas­ta­malaryńyzdyń kýágerimin. Budan keıin N.Nazarbaev kúr­deli jóndeýden ótken «Soltústik juldyzy» saıabaǵyna atbasyn tiredi. Pestroe kóliniń jaǵa­laýyn­da ornalasqan keshendi mádenıet ortalyǵynda sport alańdary ju­mys isteıdi. Kúltegin, Tamǵa­ly­daǵy petroglıfter beınelengen músindik kompozısııalar qoıyl­ǵan. Jobanyń quny – 152 mıllıon teńge. Elbasy osynda «Dıplommen – aýylǵa!» bastamasyn qoldaýshy bir top jastarmen kezdesti. Solardyń biri Azamat Máý­lenov jas mamandarǵa jasaǵan qamqorlyǵy úshin Prezıdentke degen aq alǵysyn arnady. Medısına akademııasyn aıaqtaǵan soń shalǵaıdaǵy Ǵ.Músirepov aýda­ny­na joldama alypty. Hırýrg bo­lyp ornalastym. Baspana da, bir­jolǵy kóterme aqy da aldym, dedi ol. Páter ıeleri koopera­tıvi­niń tóraıymy Rashıda Morozova turǵyn úı-kommýnaldyq sharýa­shy­lyq júıesin jańǵyrtý baǵy­tynda ıgilikti sharalardyń bas­tal­ǵanyn, oǵan mysal retinde ózi jetekshilik jasaıtyn PIK-ti keltirdi. 45 páterdiń shatyryn jón­deýge 13 mıllıon teńge bó­lin­gen. Úkimettiń qoldaýynsyz atqara almaıtyn edik. Osy úshin Sizge degen turǵyndardyń rıza­ly­ǵyn aıtýdy ózime paryz sa­naımyn. Áleýmettik jańǵyrtý, bilim, den­saýlyq saqtaý salalary boıynsha da jańa baǵdarlamalar iske qo­sylýda. Munyń bári Qa­zaq­stan hal­qynyń ıgiligi úshin ja­salǵan, dedi qoshtasar sátte Elbasy. О́mir ESQALI, Soltústik Qazaqstan oblysy. Sýretterdi túsirgender S.BONDARENKO, B.OTARBAEV.