Baılyǵym, baqytym – aýylym!

Qazaqstan – astyqty syrtqa satatyn bes memlekettiń qata­ryn­da. Jyl ótken saıyn bizdiń eldiń astyǵyna degen suranys artyp keledi. Aýa raıynyń kúrdeli jaǵ­daıyna qa­ra­mastan, bıyl da elimizde egin bitik shyqty. Endi ony tókpeı-shashpaı, ysyrapsyz jınap alý mindeti tur.

Keshe Memleket basshysynyń  Qostanaı oblysyna sapary aıaqtaldy

Shirkin, qyrkúıek molshylyq pen sulýlyqty birdeı uǵyndy­ra­tyn boıaýlar gammasyn ala keledi. Kósheniń qos qaptalyn kóm­ker­gen tal-qaıyń, jóke, sheten men úıeńki tamyzdaǵy toq jasyl kúıden alýan túske aýysa bas­ta­ǵan. Aqsha bulttardan ada kók zeń­gir aspandaǵy altyn kúnniń shýaǵy boıaýy qanyqqan gúlderdi de, kóńilderdi de qulpyrta tús­ken­deı. Qostanaı qalasynyń qa­syn­daǵy osy attas aýdan orta­ly­ǵynda mamyr aıynda ashylǵan stadıonnyń aıshyqtyǵy da qyr­kúıek boıaýlarymen úılesim taý­yp tur. Aýyl sportshylary sta­dıondy tıisinshe erkin meń­ger­gen. Elbasy Nursultan Nazarbaev oblysqa saparynyń ekinshi kú­nin Zatobol kentindegi osy sta­dıondy kórýden bastady. Jazyq alań bolsa dop qýa jóneletin aýyl balasy endi ÝEFA-nyń ta­lap­taryna jaýap beretin kásibı stadıonda jattyǵýlar ótkizedi. 61 mıllıon teńgeden asa qomaqty qarjyǵa salynǵan stadıondaǵy fýtbol alańyna jasandy kilem tóselgen, onyń astyna jylý qu­byry júrgizilgen, projektor ol janyp tur. Stadıonnyń ákim­shi­lik ǵımaratynyń ishinde sport­shy­lar men jattyqtyrýshylarǵa arnalǵan kabınetter, al jertó­le­sinde jattyǵý zaldary orna­las­qan. Aýyl stadıony endi res­pýb­lıkalyq chempıonat oıyndary ótetin bazalyq nysanǵa aınaldy. Nursultan Nazarbaev ózin qarsy alǵan sportshylarmen tildesti. Prezıdent táýelsizdiktiń alǵash­qy jyldary ózi ákelgen golf oıyny endi tek Astana men Almatyda ǵana emes, oblystarda da qolǵa alyna bastady. Bes jyl boıy komanda respýblıkalyq jarystardan tóbe kórsetip júr. Bıyl oblysta qurylǵan golf mektebine 120 oıynshy, 4 jat­tyq­tyrýshy qabyldandy. – Bizde boks, kúres sııaqty dás­túrli sport túrleri bar. Al úl­ken tennıs, golf sııaqty dú­nıe júzi oınaıtyn sulý sport­tyń túrlerin keńeıte berý kerek, – dedi Elbasy qostanaılyq go­lfshylarǵa. Al sporttyń tóresi jeńil atletıkanyń negizi aýylda jatyr. Aýyl balasy qashanda sekirip, júgirip ósedi. Prezıdent olardyń jetistikterin surap, aýyl balalaryna rızashylyǵyn bildirdi. Degenmen, jeńil atletıkadan álemdik jarystarda eldiń baıraǵyn kótergender az. Prezıdent jas sportshylarǵa elimizdegi sporttyń osy túrinen bıik jetistikterge jetý kerektigin jáne sport densaýlyq kepili ekenin taǵy da eske saldy. Nursultan Nazarbaev Qosta­naı­ǵa kelgen saparlarynda bilim oshaqtarynda bolady. Bul sapa­ryn­da da Qostanaı aýdanynda ashylǵan qazaq orta mektebine joly tústi. Osy aýdannyń Zarech­nyı aýylynda bıyl 1 qyrkúıekte oqýshylarǵa esigin ashqan 300 oryndyq jańa mekteptiń qury­lysy ótken jyly bastalǵan edi. Respýblıka bıýdjetinen bólingen 729 mıllıon teńge qarjynyń arqasynda sáni de, sáýleti de kelisken mektep úıi bir jyldyń ishinde aýyl balalarynyń ıgiligine usynyldy. Aýylda boı túze­gen mundaı mektep aldymen aýyl balasyna qazirgi zamanǵy órke­nıet jetistikterinen qalys qal­maýǵa múmkindik beredi. Jańa mek­tepte balalar eki ınteraktıvti taqtany, mýltımedııalyq, lın­gafon, zamanaýı jabdyqtalǵan fı­zıka, hımııa, bıologııa, ınformatıka kabınetterin paıda­lana­dy. Mektepte 42 balaǵa arnalǵan shaǵyn ortalyq jumys isteıdi, sonymen qatar 22 búldirshin daı­yndyq synybyna barady. Ob­lys­taǵy tildik ortasy jutań Fedorov jáne Taran aýdandarynda 300 oryndyq qazaq mektepteriniń qurylysy bastaldy. Esir aýylyn­da 150 oryndyq mektep men Aman­geldi kentinde 100 oryndyq mektep-balabaqsha kesheni taıaý ýaqytta paıdalanýǵa berilmek. Osynyń barlyǵyna eń aldymen bilikti muǵalim mamandar qajet. Nursultan Ábishuly, men mektepke Qostanaı pedagogıka ıns­tı­týtyn bitirgennen keıin «Dıplommen – aýylǵa!» baǵdarla­ma­sy boıynsha keldim. Járdem al­dyq, endi páter alýǵa múmkin­di­gimiz bar. Memleket tarapynan jastarǵa jasalyp otyrǵan qol­daý úshin rahmet, – dedi aǵylshyn tiliniń muǵalimi Araılym Sáýe­ke­nova. Oblysta «Dıplommen – aýyl­ǵa!» baǵdarlamasy erekshe nazar­ǵa alynyp otyrady. О́ıtkeni aýyl jastarmen ǵana órkendeıdi, gúldenedi. 2009 jyly joǵary jáne arnaıy orta oqý orynd­ary­nyń – 573, al 2010 jyly 679 tú­legi aýylǵa bardy. Bıyl tamyz aıy­na deıin taǵy da 379 túlek mamandyǵyna saı qyzmetti aýyl­dan tapty. Olardyń arasynda áleýmettik salaǵa barǵandaryna memleket tarapynan kómek kór­setildi, aýyldarda jastarǵa ar­nalyp úıler salynyp jatyr. – Memleket bilim salasyna jum­saıtyn qarjyny jyl saıyn kóbeıtip keledi. Táýelsizdik jyl­da­ry Qazaqstanda 780 mektep sa­lyndy. Munyń barlyǵy da eko­no­mıkanyń ósýi men memlekettik saıasattyń durystyǵynyń arqa­sy. Al muǵalimderge qoıylar talap kúshti. Bilimderińiz ben bi­likterińizdi jaqsartý úshin talap­tanyńyzdar, – dedi Nursultan Nazarbaev. Munan keıin Elbasy otyrǵan kortej Qostanaı aýdanyndaǵy astyqty alqapty betke aldy. «Zarechnyı» tájirıbe sharýashy­ly­ǵy» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń astyq alqabyn ara­lady. Bul sharýashylyqty Qos­tanaıdaǵy astyq ósirý isiniń ańyzyna jáne abyzyna aınalǵan ǵalym-agronom Valentın Dvýrechenskıı basqarady. Valentın Ivanovıch kóp jyldan beri as­tyq­ty nóldik nemese ylǵal saq­taý tehnologııasymen ósiredi. О́zi ozyq ádisti nasıhattaýdan da ja­lyqqan emes. Prezıdent aralaǵan alqaptyń bıdaıy men arpasy belýardan asady, masaǵy ıilip tur. Sharýashylyq mamandarynyń aı­tý­ynsha, ár sharshy metr jerde 550 tal masaq ósip tur, ár masaq­tyń basynda 40-tan asa dán bar. Bıdaı orylyp jatyr, ár gek­ta­rynan 30 sentnerden aınalýda. Mundaı kórsetkish respýblıkany qaıdam, Qostanaıda áli qaıta­lan­ǵan joq! Valentın Dvýrechenskıı bas­ta­ǵan ylǵal saqtaý tehnolo­gııa­syn oblystyń barlyq derlik dıqandary qoldaıdy, onyń tıimdiligin de jaqsy biledi. Bıyl Tobyl-Torǵaı óńirinde kóktemde 4,6 mıllıon gektarǵa dándi da­qyl­dar sebildi. Sonyń 3,9 mıllıon gektary nemese 90 paıyzy nóldik tehnologııamen óńdeldi. Osy ozyq tehnologııanyń arqa­syn­da oblys dıqandary qatary­nan eki jylǵy qurǵaqshylyqta da qambany astyqsyz qaldyrmaǵan edi. Al bıylǵy jańbyrly jyly Qostanaı dalasyna buryn-sońdy bolmaǵan bitik egin bitti. Búginge deıin 2 mıllıon 400 myń gektardyń egini orylyp, 2 mıllıon 370 myń tonna astyq bas­tyryldy. Gektar túsimdiligi 17 sentnerden aınalýda. Qyrkúıek shýaǵynyń arqasynda astyqtyń ylǵaldylyǵy 12 paıyzdan as­paı­dy. Mamandardyń aıtýynsha, bıylǵy altyn dánniń qamyrly­lyǵy da normaǵa saı. Dıqandar kelesi jyldyń qamyn oılasty­ryp, tuqymdyqqa qajetti bıdaı­dyń 370 myń tonnasyn qambaǵa quıyp qoıdy. Endigi maqsat qysqa ýaqytta astyqty jınap alý bolyp otyr. Altyn aımaq tórinde turyp, Elbasy Nur­sul­tan Nazarbaev qostanaılyq dı­qan­dardy mańdaıaldy dep ba­ǵa­lady. Nursultan Nazarbaev dala qo­synda oblystyń aýylsha­rýa­shy­lyq taýar óndirýshilerimen kezdesip, keleli keńes qurdy. Osy sa­lany, aýyldy kóterý úshin táý­elsizdik alǵan jyldardan bastap kóp jumys atqaryldy. Alaıda onyń nátıjesi qanaǵattandyra qoımaıdy. – Aýyl sharýashylyǵynda ha­lyqtyń eńbekke qabiletti bóli­gi­niń 30 paıyzy jumys isteıdi, sol 30 paıyz Qazaqstan ekonomıkasy kóleminiń 5 paıyzyn ǵana beredi. Osy kóńilge qona ma? Men al­da­ǵy ýaqytta osy kórsetkishti 20 paıyzǵa deıin kóterýdi mindettep otyrmyn, – dedi Nursultan Ábish­uly. Elbasy aýyl sharýashylyǵy ekonomıkasyn kóterýdiń maqsat­ty joldaryn sanamalap kórsetti. Aýyl sharýashylyǵy tabysty negizinen eginnen alady. Prezıdent sondyqtan dıqandarǵa eń aldy­men jańa, ozyq tehnologııany paı­dalanýdy tapsyrdy. Tájirıbe kórsetip otyrǵandaı, nóldik tehnologııa astyqtyń gektar aına­ly­myn 1,5 esege arttyrdy. Ekinshiden, tehnıkany barynsha ja­ńa­laý osy salany tabysqa jetkizedi. Ol úshin aýyl sharýashyly­ǵy­na qajetti tehnıkanyń barlyǵyn da múmkindiginshe Qazaqstanda qu­rastyrý kerek. Munyń jaqsy mysaldary qazirdiń ózinde bar. Mysaly, Qostanaıdaǵy «AgromashHoldıng» aksıonerlik qo­ǵamy qurastyrǵan kombaındar sheteldik tehnıkalardan eshqan­daı kem emes. Esesine ol dıqanǵa 30 paıyzdaı arzanǵa túsedi. Úshinshiden, Elbasy dıqandarǵa mal sharýashylyǵyna betburys jasaýdy tapsyrdy. Irgedegi kór­shi Reseı Brazılııadan 800 myń tonna et satyp alady. Al osyn­daı suranysty dál qasynda oty­ryp jiberip alý sharýaǵa da syn bolar edi. Keden odaǵy da tıimdiligin kórseteri haq. Nursultan Ábishuly 2015 jyly Reseıge 60 myń tonna et jiberý mindetin aıta kelip, ol úshin Qazaqstan boı­ynsha 54 bordaqylaý alańdary men 2300 fermerlik sharýashy­lyqtar qurýdy tapsyrǵanyn jetkizdi. Mal sharýashylyǵy jem-shópsiz tul bolady. Sondyqtan malǵa juǵymdylyǵy kúshti raps, júgeri alqaptaryn keńeıtetin ýaqyt jetti. Sonymen qatar Nursultan Ábishuly mal tu­qy­myn asyldandyrýdy egin sharýa­shy­lyǵyndaǵy tehnıka jańa­laý­men salystyra aıtty. Asyl tu­qym­dy mal et molshylyǵyna jet­kizedi. Elbasy, tórtinshi mindetti aýyldyń ekonomıkasyn kóte­rip, eldiń molshylyǵyn jasaıtyn kókónis sharýashylyǵy dep atady. Tamshylatyp sýarý tehnologııasy – kókónis molshy­ly­ǵynyń kepili. Nursultan Ábish­uly onyń elimizdiń ońtústik aýdandaryndaǵy jaqsy mysalyn da tilge tıek etti. Tamshylatyp sýarý kókónis ónimdiligin 4-5 esege deıin arttyrady. Kókónis kóbeıse ony óńdeıtin zaýyttar qatary da túzeleri sózsiz. Elbasy kókónis saqtaý qoımalaryn kóp­tep salý besinshi mindet ekenin aıtty. Munan keıin Nursultan Nazarbaev aýylsharýashylyq taýar­la­ryn óndirýshilerge aýyldyń áleýmettik jaǵyn tapsyrdy. – Elimiz táýelsizdigin alǵan 20 jyldyń ishinde kóp is tyn­dyryldy. Alty myń kılometr jol salyndy. 2020 jylǵa deıin qalalardyń barlyǵy, aýyl-selonyń 80 paıyzy tushy sýmen qamtamasyz etiledi. Memleket osynyń barlyǵyna qar­jy bólip otyr. Halyqty ju­mys­pen qamtý, «Dıplommen – aýylǵa!» baǵdar­la­malaryn ja­sadyq. Endi osy baǵdarlamalar jergilikti jerlerde jumys isteý kerek, – dedi Elbasy jı­nal­ǵandarǵa. Elbasynyń bul sózin Qa­zaq­stannyń Eńbek Eri, «Qar­qyn» jaýapkershiligi shekteýli serik­tes­tiginiń dırektory S.Buqanov, Altynsarın atyn­da­ǵy sharýa­shy­lyq jetekshisi B.Knıazev, «Dıev» agrofırma­sy­nyń basshysy O.Da­nı­lenko, Naýyrzym aýdanyndaǵy Qoja aýyldyq okrýginiń ákimi A.Kúıekbaeva, taǵy basqalar qol­dady. – Nursultan Ábishuly, eń al­dymen astyqtyń baǵasyn she­ship berdińiz. Tonnasyn 25 myń teńge­den satsaq bul taqııa­myz­ǵa tar kelmeıdi, dıqandar úshin jaqsy baǵa! Al qazirgi rynokta bıdaı­dyń tonnasy 12-15 myń teńgeden artpaıdy. Azyq-túlik korpora­sııa­syna bıyl satqan astyǵy­myzdan ǵana bizdiń sharýashylyq 50 mıllıon teńge tabys tabady eken. Ekinshiden, janar-jaǵar­maı­dyń jeńildigi de dıqandarǵa úlken múmkindik berdi. Mysaly, bazarda maıdyń lıtri 120 teńge turady, al biz ony 79 teńgeden jeńildikpen aldyq. Biz naýqanǵa tórt myń tonna janar-jaǵarmaı alyp jumsadyq, sonda 16 mıllıon teńgeni tek osydan ǵana únem­deppiz. Sizge dıqandardy qolda­ǵa­nyńyz úshin rahmet aıtamyn. О́zińiz aıtqan áleýmettik áriptes­tikti árqashan qoldap kelemiz. Mysaly, aýylda turǵan soń eń aldymen baspana kerek. Men bıyl bir páterdi jas muǵalimge, ekinshi páterdi qaladan aýylǵa kóship kelgen mal dárigerine sa­lyp berdim. Aýyldaǵylardyń jaǵ­daıy jaqsy, – dedi Saıran Buqanov. Elbasy aýyl ekonomıkasyn kóterý jolynda ter tógip, mol­shylyq jasap júrgen kásipker­ler­men áńgime barysynda aýyl halqymyzdyń kindigi baılanǵan qasıetti mekenimiz ekenin eske saldy. Aýyl sharýashylyǵy da­mysa, aýyldaǵy aǵaıynnyń áleý­mettik turmysy jaqsara tússe baılyqtyń da, baqyttyń da mekeni sol. Elbasynyń syndarly saıa­saty da, halqy úshin jasap otyr­ǵan eńbegi de osy baǵytta ekenin qostanaılyqtar da uǵyndy. N.NAZARBAEV. Názıra JÁRIMBETOVA, Qostanaı oblysy. Sýretterdi túsirgender S.BONDARENKO, B.OTARBAEV.